Bài viết của Văn Dĩ Minh

[MINH HUỆ 29-07-2026] Trong cuốn “Thuyết văn giải tự”, chú thích về chữ “Nhẫn” (忍) là “Năng dã” (能也 – năng lực), mà chữ “Năng” (能) trong “Thuyết văn giải tự” được xếp vào chi Gấu – Hùng (熊) – là một loài gấu. “Năng thú kiên trung, cố xưng hiền năng; nhi cường tráng, xưng năng kiệt dã”. Gấu là biểu tượng cho những bậc kiệt xuất trong số những người có năng lực.

Thủy tổ của dân tộc Hoa Hạ là Hoàng Đế có hiệu là “Hữu Hùng”, có lẽ (nội hàm) không đơn giản như vẻ bề ngoài. Còn trong “Sơn Hải Kinh”, khi Đại Vũ trị thủy đã hóa thành thần gấu khai sơn lập địa, vượt mọi chông gai, đó chính là lời chú giải cho bản tính hiền năng và kiên cường bền bỉ của loài gấu. Những điển cố này đã diễn giải cho chúng ta nội hàm và ý cảnh phong phú của chữ “Nhẫn”.

Tô Vũ chăn cừu

Năm 100 TCN, Hung Nô tỏ ý giao hảo với nhà Hán, nhằm khôi phục lại mối quan hệ hữu hảo xưa. Hán Vũ Đế (156 TCN – 87 TCN) đã phái Tô Vũ (140 TCN – 60 TCN) dẫn đầu hơn 100 người đi sứ sang Hung Nô để đáp lễ Thiền Vu (tước hiệu của vua Hung Nô).

Khi đoàn người của Tô Vũ chuẩn bị trở về nhà Hán thì gặp phải nội loạn ở Hung Nô, Tô Vũ cùng những người đi theo bị giữ lại và bị yêu cầu quy thuận Hung Nô. Thiền Vu trước tiên phái những quan lại nhà Hán đã đầu hàng, dùng chính tiền bạc và quan vị mà họ nhận được, lấy chính bản thân họ ra làm ví dụ, để thuyết phục Tô Vũ, nhưng đều bị Tô Vũ dùng lời lẽ nghiêm khắc từ chối.

Thiền Vu liền hạ lệnh nhốt Tô Vũ vào hầm tối, không cho ăn uống, muốn dùng cách tra tấn lâu dài để ép ông phải khuất phục.

Lúc đó đúng vào tiết trời lập đông, tuyết rơi dày đặc như lông ngỗng. Tô Vũ trong hầm tối nhẫn chịu đói rét, khát thì bốc một nắm tuyết để (uống) qua cơn khát; đói thì xé vài miếng da cừu, dây da để nhai lót dạ. Qua mấy ngày liền, ông vậy mà vẫn không bị chết đói.

Thiền Vu thấy mọi cách đều không thể khiến Tô Vũ khuất phục, bèn lưu đày ông đến vùng Bắc Hải (hồ Baikal ngày nay) hoang vu không bóng người để chăn gia súc, còn nói với ông rằng: “Đợi đến khi cừu đực đẻ cừu con, thì ngươi hãy về nhà Hán!”

Tô Vũ bị đưa đến Bắc Hải, bên cạnh không có một ai, thứ duy nhất sớm tối bầu bạn với ông chính là cây cờ tiết đại diện cho triều đình Đại Hán. Hung Nô không cấp lương thực cho ông, ông liền đào rễ cỏ trong hang chuột đồng để lót dạ; trời lạnh, ông chen vào giữa bầy cừu để chống rét.

Thiền Vu biết được hoàn cảnh của Tô Vũ, liền phái một quan lại nhà Hán đã đầu hàng khác đến thuyết phục ông, hết lời khuyên can, nói năng từ tốn, kiên trì. Cuối cùng, Tô Vũ nói: “Ta đã sớm chuẩn bị tinh thần phải chết, nếu nhất mực muốn ta đầu hàng, vậy thì xin hãy kết thúc bữa tiệc hôm nay, để ta chết trước mặt ngươi.” Kẻ khuyên hàng thấy Tô Vũ vô cùng trung thành, bèn ngậm ngùi than thở: “Ôi, quả là nghĩa sĩ! Những kẻ khuyên ông ấy đầu hàng như chúng ta thật là tội ác tày trời.” Nói xong nước mắt ướt đẫm vạt áo, cáo biệt Tô Vũ rồi rời đi.

Hàng ngày ông chống cây phù tiết (cờ tiết) của triều Hán đi chăn cừu. Ngày qua tháng lại, lông mao trên phù tiết đều rụng sạch.

Đông qua xuân tới, hoa nở hoa tàn. Mười chín năm đã trôi qua. Râu và tóc của Tô Vũ đã bạc trắng.

Nhà Hán tình cờ biết được tin tức của Tô Vũ, mới đón Tô Vũ từ Bắc Hải trở về Trường An. Khi đi Tô Vũ đang độ tráng niên, lúc trở về đã là một ông lão tóc bạc phơ. Khoảnh khắc về đến Trường An, tay ông vẫn nắm chặt cây phù tiết đã mòn nhẵn.

Nhổ nước bọt vào mặt tự khô

Thời Võ Tắc Thiên (624 – 705), Lâu Sư Đức (630 – 699) giữ chức tể tướng. Em trai ông là Lâu Tư Dĩnh được bổ nhiệm làm Thứ sử Đại Châu, lúc sắp lên đường, Lâu Sư Đức hỏi: “Ta làm tể tướng, đệ cũng đảm nhiệm chức châu mục. Gia tộc chúng ta quá đỗi vinh sủng, sẽ chuốc lấy sự đố kỵ của người đời, nên làm thế nào mới có thể bảo toàn tính mạng?” Lâu Tư Dĩnh đáp: “Từ nay về sau cho dù có người nhổ nước bọt vào mặt đệ, đệ cũng không dám cãi lại, chỉ lau sạch nước bọt là được, tuyệt đối không để huynh phải lo lắng.”

Lâu Sư Đức nói: “Đó chính xác là điều ta lo lắng nhất. Người ta nhổ nước bọt vào mặt đệ, là đang tức giận với đệ. Đệ lau nước bọt đi, chứng tỏ đệ bất mãn, sẽ khiến người ta càng tức giận hơn. Đệ nên mỉm cười chấp nhận, để nước bọt tự khô, không cần lau.” Đây chính là nguồn gốc của câu thành ngữ “Thóa diện tự can” (Nhổ bọt vào mặt tự khô), ví von việc phải chịu đựng sự sỉ nhục tột độ nhưng vẫn không hề dao động.

Hiền minh khiêm nhường

Lâu Sư Đức từng tiến cử Địch Nhân Kiệt (630 – 704) đảm nhiệm chức tể tướng. Sau khi Địch Nhân Kiệt bái tướng, hoàn toàn không biết gì về việc này, còn nhiều lần chèn ép Lâu Sư Đức, và đẩy Lâu Sư Đức ra làm quan ở ngoài kinh thành. Sau khi Võ Tắc Thiên phát giác ra chuyện này bèn hỏi Địch Nhân Kiệt: “Lâu Sư Đức có phải là hiền minh không?” Địch Nhân Kiệt đáp: “Ông ấy làm tướng lĩnh cẩn trọng giữ chức, còn có hiền minh hay không thì thần không biết.” Võ Tắc Thiên lại hỏi: “Lâu Sư Đức có biết nhìn người không?” Địch Nhân Kiệt đáp: “Thần từng làm đồng liêu với ông ấy, chưa từng nghe nói ông ấy biết nhìn người.”

Võ Tắc Thiên nói: “Trẫm dùng khanh làm tể tướng: chính là do Lâu Sư Đức tiến cử, xem ra ông ấy quả thực biết nhìn người.” Sau đó lấy ra tấu chương tiến cử của Lâu Sư Đức năm xưa. Địch Nhân Kiệt hổ thẹn, thốt lên than thở: “Lâu công đức lớn, thần được ông ấy khoan dung đối đãi mà không hề hay biết, thần kém ông ấy quá xa!”

Lời kết

Lão Tử (571 TCN – 470 TCN) đã viết trong “Đạo Đức Kinh” rằng: “Thường đức bất ly, phục quy ư anh nhi” (Đức thường hằng không hề mất, là trở về với trạng thái đơn thuần như đứa trẻ sinh ra). “Thường đức bất thắc, phục quy ư vô cực” (Đức thường hằng không sai lệch, trở về với vô cực). Bậc thánh nhân hành xử, lấy chân lý đạo đức bất biến làm kim chỉ nam, không bị cường quyền, danh lợi làm mê hoặc, giữ bản tính tự nhiên thuần phác, không hùa theo đám đông, không xu nịnh kẻ quyền thế, do đó sẽ không phạm sai lầm.

Tô Vũ đối mặt với nghịch cảnh tột cùng, bằng sức nhẫn chịu phi thường, đã giữ vững khí tiết và chí hướng, không thay đổi tâm ban đầu, “thường đức bất ly”. Lâu Sư Đức với tư cách là tể tướng, danh tướng triều Đường, có khí lượng khoan dung nhân hậu, tiến cử người hiền tài mà không mong cầu sự báo đáp từ họ, “thường đức bất thắc”, cả hai đều là tấm gương về cảnh giới tu Nhẫn cho nhiều người đời sau.

(Phụ trách biên tập: Vũ Trừng)

Bản quyền © 1999-2026 Minghui.org. Mọi quyền được bảo lưu.

Bản tiếng Hán: https://big5.minghui.org/mh/articles/2025/7/29/古人修忍境鑑三則-497755.html

Bản tiếng Anh: https://en.minghui.org/html/articles/2025/8/29/229589.html