{"id":7813,"date":"2010-11-20T14:19:22","date_gmt":"2010-11-20T14:19:22","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=7813"},"modified":"2025-05-31T22:48:35","modified_gmt":"2025-05-31T15:48:35","slug":"10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html","title":{"rendered":"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_7814\" style=\"width: 360px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-7814\" class=\"size-full wp-image-7814\" title=\"DeathToldExperiences\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"262\" srcset=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg 350w, https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences-300x224.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 350px) 100vw, 350px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-7814\" class=\"wp-caption-text\">Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi su\u00fdt ch\u1ebft \u0111\u00e3 k\u1ec3 v\u1ec1 nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111i qua m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i l\u00f2a. (\u1ea2nh Photos.com)<\/p><\/div>\n<p>Qua s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u1ebfn t\u1edbi tin r\u1eb1ng khoa h\u1ecdc c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3i th\u00edch cho m\u1ecdi th\u1ee9 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean h\u00e0nh tinh v\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng ch\u00fang ta h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea1i r\u1eb1ng m\u1eb7c d\u00f9 nhi\u1ec1u hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 nh\u1eefng gi\u1ea3i th\u00edch khoa h\u1ecdc, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch b\u1eb1ng ki\u1ebfn th\u1ee9c khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n nay.<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5, khoa h\u1ecdc v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi r\u00f5 r\u00e0ng v\u1ec1 qu\u00e1 tr\u00ecnh m\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh.\u00a0 Khoa h\u1ecdc c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng t\u00f4n gi\u00e1o.\u00a0 Khi b\u01b0\u1edbc v\u00e0o l\u0129nh v\u1ef1c si\u00eau t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u00f3 nh\u1eefng hi\u1ec3n hi\u1ec7n b\u00ed \u1ea9n v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 nh\u1eefng gi\u1ea3i th\u00edch khoa h\u1ecdc c\u00f3 v\u1ebb h\u1ee3p l\u00fd b\u1edfi v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng hay nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta h\u00e3y th\u1eed xem x\u00e9t m\u1ed9t s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch n\u00e0y v\u00e0 t\u1ef1 nh\u1eafc nh\u1edf m\u00ecnh r\u1eb1ng b\u1ea3n th\u00e2n t\u1ef1 nhi\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ef3 quan v\u00e0 r\u1eb1ng nhi\u1ec1u th\u1ee9 v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n.<\/p>\n<h3>1. Li\u1ec7u ph\u00e1p tinh th\u1ea7n (Placebo Effect)<\/h3>\n<p>Li\u1ec7u ph\u00e1p tinh th\u1ea7n t\u1eeb l\u00e2u v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t \u1ea9n \u0111\u1ed1 y h\u1ecdc \u0111\u1ed9ng ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a tinh th\u1ea7n \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ee9c kh\u1ecfe c\u1ee7a th\u00e2n th\u1ec3 v\u00e0 t\u00e1c d\u1ee5ng ch\u1eefa b\u1ec7nh.\u00a0 Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng nh\u1eefng b\u1ec7nh nh\u00e2n tin l\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb b\u1eb1ng m\u1ed9t lo\u1ea1i thu\u1ed1c c\u00f3 hi\u1ec7u l\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ecfi b\u1ec7nh ngay c\u1ea3 khi h\u1ecd ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c cho u\u1ed1ng c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed1c gi\u1ea3 b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng.\u00a0 Ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1eed d\u1ee5ng vi\u1ec7c th\u1eed nghi\u1ec7m \u2018m\u00f9 k\u00e9p\u2019 \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh vi\u1ec7c s\u1ef1 d\u1ef1 t\u00ednh c\u1ee7a c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m th\u00ed nghi\u1ec7m v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tham gia \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn k\u1ebft qu\u1ea3.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng may l\u00e0, qua nhi\u1ec1u n\u0103m, hi\u1ec7u l\u1ef1c v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111o l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a li\u1ec7u ph\u00e1p tinh th\u1ea7n \u0111\u00e3 b\u1ecb khoa h\u1ecdc coi l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tin c\u1eady.\u00a0 \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 do nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc.\u00a0 Tuy nhi\u00ean, \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 kh\u1ecfi b\u1ec7nh, nhi\u1ec1u khi th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 c\u1ea3 c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch y h\u1ecdc hi\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1eefa tr\u1ecb cho th\u00e2n th\u1ec3 v\u1eadt l\u00fd.<\/p>\n<h3>2. Gi\u00e1c quan th\u1ee9 6<\/h3>\n<p>N\u0103m gi\u00e1c quan nh\u00ecn, nghe, n\u1ebfm, s\u1edd, v\u00e0 ng\u1eedi gi\u00fap ch\u00fang ta kh\u00e1m ph\u00e1 th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta.\u00a0 C\u00f2n c\u00f3 gi\u00e1c quan th\u1ee9 6, m\u1ed9t kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ea3m nh\u1eadn n\u1ed9i t\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 tr\u1ef1c gi\u00e1c.\u00a0 T\u1eeb \u2018tr\u1ef1c gi\u00e1c\u2019 c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng La-tinh <em>\u201cintueri\u201d<\/em>, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u2018nh\u00ecn v\u00e0o b\u00ean trong.\u2019 \u00a0Tr\u1ef1c gi\u00e1c l\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1eadn bi\u1ebft v\u00e0 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i d\u00f9ng s\u1ef1 suy lu\u1eadn hay ph\u00e2n t\u00edch l\u00f4-g\u00edc, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 n\u00f3 \u1edf c\u00e1c m\u1ee9c \u0111\u1ed9 nh\u1ea1y b\u00e9n kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Tr\u1ef1c gi\u00e1c c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi m\u1ed9t c\u00e1ch ph\u1ed5 bi\u1ebfn l\u00e0 \u201clinh c\u1ea3m\u201d hay \u201ctr\u1ef1c c\u1ea3m\u201d (gut feeling), m\u1ed9t s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft n\u1ed9i t\u1ea1i v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 hay m\u1ed9t t\u00ecnh hu\u1ed1ng n\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n c\u00f3 s\u1eb5n ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u1ec1 n\u00f3.\u00a0 Theo Cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u tra c\u1ee7a <em>PRWeek\/Burson-Marsteller CEO<\/em> n\u0103m 2006, 62% c\u00e1c t\u1ed5ng gi\u00e1m \u0111\u1ed1c (CEO) th\u01b0\u1eddng ra c\u00e1c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kinh doanh d\u1ef1a tr\u00ean tr\u1ef1c gi\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh thay v\u00ec d\u1ef1a v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u00e2n t\u00edch d\u1eef ki\u1ec7n.<\/p>\n<p>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u n\u0103m 2007 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed <em>Current Biology<\/em> (Sinh h\u1ecdc hi\u1ec7n nay) c\u0169ng ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tham gia, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 nh\u00ecn m\u00e0 ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o tr\u1ef1c gi\u00e1c, nh\u1eb7t ra m\u1ed9t h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1c l\u1ea1 trong s\u1ed1 h\u01a1n 650 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng gi\u1ed1ng h\u1ec7t nhau m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u00ednh x\u00e1c h\u01a1n so v\u1edbi khi c\u00f3 1,5 gi\u00e2y \u0111\u1ec3 nh\u00ecn c\u00e1c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>Tri\u1ebft gia Trung Qu\u1ed1c th\u1eddi c\u1ed5 L\u00e3o T\u1eed \u0111\u00e3 t\u1eebng n\u00f3i r\u1eb1ng, \u201cS\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a vi\u1ec7c hi\u1ec3u bi\u1ebft theo tr\u1ef1c gi\u00e1c s\u1ebd b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u01b0 v\u1ecb kh\u1ecfi b\u1ecb h\u1ea1i cho \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i \u0111\u1eddi.\u201d\u00a0 Albert Einstein c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eebng n\u00f3i, \u201cTh\u1ee9 duy nh\u1ea5t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 tr\u1ef1c gi\u00e1c.\u201d<\/p>\n<p>Th\u1ebf nh\u01b0ng tr\u1ef1c gi\u00e1c \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u0111\u00e2u?\u00a0 C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 b\u1ed9 n\u00e3o ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u \u00fd \u0111\u1ebfn tuy\u1ebfn qu\u1ea3 th\u00f4ng nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi kh\u1ea3 d\u0129 cho b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y.\u00a0 Ren\u00e9 Descartes (1596\u20131650), cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a tri\u1ebft h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, \u0111\u00e3 g\u1ecdi tuy\u1ebfn qu\u1ea3 th\u00f4ng l\u00e0 \u201cch\u1ed7 ng\u1ed3i c\u1ee7a t\u00e2m h\u1ed3n\u201d.\u00a0 T\u01b0 t\u01b0\u1edfng ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng c\u1ed5 x\u01b0a coi tr\u1ef1c gi\u00e1c n\u1eb1m \u1edf trong khu v\u1ef1c tuy\u1ebfn qu\u1ea3 th\u00f4ng v\u00e0 tin r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp nh\u1eadn s\u1ef1 chi\u1ebfu s\u00e1ng t\u1eeb t\u00e2m h\u1ed3n v\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c ki\u1ebfn th\u1ee9c ho\u1eb7c \u00fd t\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<h3>3. Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed<\/h3>\n<p>\u0110\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 c\u00e1c tr\u1ea3i nghi\u1ec7m k\u1ef3 l\u1ea1 kh\u00e1c nhau \u0111\u1ebfn v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi g\u1ea7n ch\u1ebft, nh\u01b0 \u0111i qua m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i l\u00f2a, g\u1eb7p nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n y\u00eau, v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t c\u1ea3m gi\u00e1c \u00eam \u0111\u1ec1m, thanh th\u1ea3n.<\/p>\n<p>\u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd nh\u1ea5t l\u00e0 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1ee7a B\u00e1c s\u0129 George Rodonaia, m\u00e0 \u201ctr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed l\u00e2m s\u00e0ng\u201d c\u1ee7a \u00f4ng n\u0103m 1976 l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1ea5t t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay.\u00a0 Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m n\u00e0y \u0111\u00e3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i George Rodonaia, l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 th\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u00e0 sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t linh m\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c trong Nh\u00e0 th\u1edd Ch\u00ednh th\u1ed1ng gi\u00e1o ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng.\u00a0 Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1ee7a \u00f4ng g\u1ee3i \u00fd cho ch\u00fang ta r\u1eb1ng c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00e1c \u1edf ph\u00eda b\u00ean kia th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t n\u00e0y c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111i qua nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m n\u00e0y, khoa h\u1ecdc v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch cho hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed n\u00e0y.\u00a0 M\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u1ed1 n\u00f3i r\u1eb1ng nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0 k\u1ebft q\u1ee7a c\u1ee7a \u1ea3o gi\u00e1c c\u1ee7a m\u1ed9t b\u1ed9 n\u00e3o b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng.\u00a0 Nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0o c\u0169ng l\u00e0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng n\u00e3o, v\u00ec v\u1eady kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ea3 thuy\u1ebft khoa h\u1ecdc c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra ho\u1eb7c l\u00e0 c\u00e1c l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch ho\u1eb7c l\u00e0 l\u00fd do t\u1ea1i sao nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m n\u00e0y v\u00e0 t\u1ea1i sao nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111\u00f3 l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng mang t\u00ednh thay \u0111\u1ed5i c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<h3>4. V\u1eadt th\u1ec3 bay kh\u00f4ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh<\/h3>\n<p>V\u1eadt th\u1ec3 bay kh\u00f4ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh (UFO) l\u00e0 m\u1ed9t thu\u1eadt ng\u1eef do Kh\u00f4ng qu\u00e2n M\u1ef9 \u0111\u1eb7t ra n\u0103m 1952 \u0111\u1ec3 ph\u00e2n lo\u1ea1i nh\u1eefng v\u1eadt th\u1ec3 m\u00e0 c\u00e1c chuy\u00ean gia kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c sau khi \u0111i\u1ec1u tra.\u00a0 Trong v\u0103n h\u00f3a th\u01b0\u1eddng th\u1ee9c, kh\u00e1i ni\u1ec7m UFO th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn t\u00e0u v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i h\u00e0nh tinh d\u00f9ng \u0111\u1ec3 bay.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y v\u00e0 ghi ch\u00e9p l\u1ea1i v\u1ec1 c\u00e1c UFO ngay t\u1eeb khi tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i nh\u00e0 T\u1ed1ng \u1edf Trung Qu\u1ed1c.\u00a0 V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 11, h\u1ecdc gi\u1ea3 v\u00e0 v\u00f5 t\u01b0\u1edbng Th\u1ea9m Qu\u00e1t (1031-1095) \u0111\u00e3 vi\u1ebft trong cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cM\u1ed9ng kh\u00ea b\u00fat \u0111\u00e0m\u201d (The Dream Pool Essays) c\u1ee7a m\u00ecnh (1088) v\u1ec1 m\u1ed9t v\u1eadt th\u1ec3 bay h\u00ecnh vi\u00ean ng\u1ecdc trai c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i l\u00f2a \u1edf b\u00ean trong v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 di chuy\u1ec3n v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c.<\/p>\n<p>Kenneth Arnold, m\u1ed9t doanh nh\u00e2n ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9, b\u00e1o c\u00e1o l\u1ea1i l\u00e0 \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y 9 v\u1eadt th\u1ec3 ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i \u0111ang bay g\u1ea7n N\u00fai Rainier \u1edf bang Washington n\u0103m 1947.\u00a0 Arnold m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u00ecnh \u0111\u0129a \u201cd\u1eb9t nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1i ch\u1ea3o r\u00e1n b\u00e1nh\u201d.\u00a0 M\u00f4 t\u1ea3 c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u1ef1 quan t\u00e2m ch\u00fa \u00fd t\u1eeb ph\u00eda c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n truy\u1ec1n th\u00f4ng v\u00e0 c\u00f4ng ch\u00fang.<\/p>\n<p>K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf \u0111i, vi\u1ec7c nh\u00ecn th\u1ea5y UFO \u0111\u00e3 t\u0103ng l\u00ean theo c\u1ea5p s\u1ed1 nh\u00e2n. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng UFO n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 ch\u00ednh ph\u1ee7 v\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u tra vi\u00ean \u0111\u1ed9c l\u1eadp tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u.\u00a0 Ti\u1ebfn s\u0129 Josef Allen Hynek (1910\u20131986) tr\u01b0\u1edbc kia l\u00e0m vi\u1ec7c cho Kh\u00f4ng qu\u00e2n M\u1ef9 \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tra vi\u1ec7c nh\u00ecn th\u1ea5y UFO.\u00a0 \u0110\u1ea7u ti\u00ean, Hynek r\u1ea5t ph\u00ea ph\u00e1n [v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y], nh\u01b0ng sau khi nghi\u00ean c\u1ee9u h\u00e0ng tr\u0103m b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 UFO trong 3 th\u1eadp k\u1ef7, \u00f4ng \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i quan \u0111i\u1ec3m.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m sau \u0111\u00f3 trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh, Hynek \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean l\u1edbn ti\u1ebfng b\u00e0y t\u1ecf s\u1ef1 th\u1ea5t v\u1ecdng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1edbi c\u00e1ch qu\u00e1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n m\u00e0 theo \u0111\u00f3 h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00e2n nh\u1eafc v\u1ec1 UFO \u2013 kh\u00f4ng mu\u1ed1n v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed9 \u0111\u1ec3 th\u1eeba nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e0y.<\/p>\n<h3>5. K\u00fd \u1ee9c \u1ea3o gi\u00e1c (D\u00e9j\u00e0 Vu)<\/h3>\n<p>D\u00e9j\u00e0 Vu, ti\u1ebfng Ph\u00e1p c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201c\u0111\u00e3 t\u1eebng nh\u00ecn th\u1ea5y\u201d, m\u1ed9t c\u1ea3m gi\u00e1c th\u00e2n quen k\u1ef3 l\u1ea1 l\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i hay s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0o \u0111\u00f3 tr\u01b0\u1edbc kia, khi n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean.\u00a0 M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c th\u00e2n quen r\u1ea5t k\u1ef3 l\u1ea1 v\u1ec1 m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t c\u1ee9 nh\u01b0 l\u00e0 n\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u1ea3y ra tr\u01b0\u1edbc kia r\u1ed3i, nh\u01b0ng h\u1ecd v\u1eabn bi\u1ebft r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean h\u1ecd g\u1eb7p nh\u1eefng s\u1ef1 vi\u1ec7c \u0111\u00f3.\u00a0 Nghi\u00ean c\u1ee9u sinh l\u00fd h\u1ecdc th\u1ea7n kinh \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng gi\u1ea3i th\u00edch nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 d\u1ecb th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a tr\u00ed nh\u1edb hay m\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh v\u1ec1 n\u00e3o, hay l\u00e0 do c\u00e1c hi\u1ec7u \u1ee9ng ph\u1ee5 c\u1ee7a thu\u1ed1c.<\/p>\n<p>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u n\u0103m 2008 c\u1ee7a nh\u00e0 t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc Anne Cleary (c\u00f3 t\u1ea1i <a href=\"http:\/\/cdp.sagepub.com\/content\/17\/5\/353.full\">http:\/\/cdp.sagepub.com\/content\/17\/5\/353.full<\/a>) \u0111\u00e3 t\u00ecm hi\u1ec3u r\u1eb1ng k\u00fd \u1ee9c \u1ea3o gi\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean quan t\u1edbi k\u00fd \u1ee9c nh\u1eadn th\u1ee9c.\u00a0 C\u00e1c c\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch kh\u00e1c li\u00ean h\u1ec7 k\u00fd \u1ee9c \u1ea3o gi\u00e1c v\u1edbi s\u1ef1 ti\u00ean tri, k\u00fd \u1ee9c v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u00ecn xa, hay d\u1ea5u hi\u1ec7u th\u1ea7n b\u00ed bi\u1ec3u th\u1ecb s\u1ef1 ho\u00e0n th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1eddi.\u00a0 B\u1ea5t k\u1ec3 l\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o th\u00ec k\u00fd \u1ee9c \u1ea3o gi\u00e1c ch\u1eafc ch\u1eafn c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u0111\u1ed1i v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a n\u00f3 v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n.<\/p>\n<h3>6. Ma qu\u1ef7<\/h3>\n<p>Vi\u1ec7c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ma qu\u1ef7 trong c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m v\u0103n h\u1ecdc kinh \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 nh\u01b0 Homer v\u00e0 Dante g\u1ee3i \u00fd r\u1eb1ng s\u1ef1 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng d\u1ecb th\u01b0\u1eddng l\u00e0 chuy\u1ec7n th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y v\u00e0 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u1ebfn b\u00e2y gi\u1edd.\u00a0 Hi\u1ec7n nay, nh\u1eefng n\u01a1i c\u00f3 ma nh\u01b0 ng\u00f4i nh\u00e0 Whaley House \u1edf San Diego \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t k\u00ea nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m thu h\u00fat kh\u00e1ch du l\u1ecbch, v\u00e0 nh\u1eefng tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y ma qu\u1ef7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u g\u00ec b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng c\u1ea3.<\/p>\n<p>V\u0103n h\u00f3a th\u01b0\u1eddng th\u1ee9c \u0111\u1ea7y r\u1eaby nh\u1eefng phim \u1ea3nh v\u1ec1 ma qu\u1ef7, th\u1ebf nh\u01b0ng khoa h\u1ecdc truy\u1ec1n th\u1ed1ng l\u1ea1i l\u00e1nh xa kh\u1ecfi vi\u1ec7c gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3.\u00a0 Ch\u1ec9 nh\u1eefng nh\u00e0 \u0111i\u1ec1u tra \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf r\u00eca c\u1ee7a gi\u1edbi khoa h\u1ecdc m\u1edbi n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111o l\u01b0\u1eddng t\u00ednh x\u00e1c th\u1ef1c c\u1ee7a nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>S\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a ma qu\u1ef7 c\u00f3 s\u1ef1 li\u00ean h\u1ec7 m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c kh\u00f4ng gian \u1edf ph\u00eda b\u00ean kia th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u1ee7a ph\u1ea7n h\u1ed3n con ng\u01b0\u1eddi sau khi ch\u1ebft.\u00a0 C\u00e1c nh\u00e0 \u0111i\u1ec1u tra nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y hy v\u1ecdng r\u1eb1ng m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft.<\/p>\n<h3>7. Nh\u1eefng v\u1ee5 m\u1ea5t t\u00edch kh\u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c<\/h3>\n<p>C\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p k\u1ef3 l\u1ea1 trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 m\u1ea5t t\u00edch kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t d\u1ea5u v\u1ebft n\u00e0o.<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0, v\u00e0o n\u0103m 1937, phi c\u00f4ng Amelia Earhart v\u00e0 hoa ti\u00eau Frederick Noonan \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t c\u00f9ng v\u1edbi chi\u1ebfc m\u00e1y bay Lockheed m\u00e0 h\u1ecd \u0111ang \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n.\u00a0 H\u1ecd \u0111ang ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn g\u1ea7n \u0110\u1ea3o Howland \u1edf Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng khi chi\u1ebfc xu\u1ed3ng ca-n\u00f4 Itasca c\u1ee7a l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ph\u00f2ng v\u1ec7 b\u1edd bi\u1ec3n M\u1ef9 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a h\u1ecd r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111ang s\u1eafp h\u1ebft nhi\u00ean li\u1ec7u.\u00a0 Nh\u01b0ng vi\u1ec7c li\u00ean l\u1ea1c ti\u1ebfp theo \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n, v\u00e0 xu\u1ed3ng Itasca \u0111\u00e3 kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a chi\u1ebfc m\u00e1y bay Lockheed \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng l\u00e2u sau khi Earhart v\u00e0 Noonan g\u1eedi \u0111i th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p r\u1eb1ng h\u1ecd ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i nhi\u00ean li\u1ec7u \u0111\u1ee7 cho m\u1ed9t n\u1eeda gi\u1edd bay m\u00e0 v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u1ea5t li\u1ec1n, th\u00ec vi\u1ec7c li\u00ean l\u1ea1c \u0111\u00e3 b\u1ecb m\u1ea5t.\u00a0 H\u1ecd ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u00e3 h\u1ea1 c\u00e1nh xu\u1ed1ng m\u1eb7t bi\u1ec3n, nh\u01b0ng sau nhi\u1ec1u n\u0103m t\u00ecm ki\u1ebfm, ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm th\u1ea5y c\u1ea3 hai ng\u01b0\u1eddi bay l\u1eabn chi\u1ebfc Lockheed trong \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y, b\u1ea5t ch\u1ea5p nhi\u1ec1u n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan \u0111i\u1ec1u tra kh\u00e1c nhau s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd, ch\u00fang ta v\u1eabn th\u1ea5t b\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm ra c\u00e1c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee5 th\u1ec3 cho vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t m\u1ed9t c\u00e1ch b\u00ed \u1ea9n nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<h3>8. Tam gi\u00e1c qu\u1ef7 Bermuda<\/h3>\n<p>Tam gi\u00e1c qu\u1ef7 Bermuda \u2013 m\u1ed9t khu v\u1ef1c tr\u00ean \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng gi\u1eefa Bermuda, Miami, v\u00e0 San Juan, Puerto Rico, n\u01a1i c\u00e1c t\u00e0u thuy\u1ec1n v\u00e0 m\u00e1y bay v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c bi\u1ebfn m\u1ea5t \u2013 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n nh\u1ea5t hi\u1ec7n nay tr\u00ean h\u00e0nh tinh c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng s\u00f3t \u0111\u00e3 k\u1ec3 l\u1ea1i c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i th\u1eddi gian, c\u00e1c thi\u1ebft b\u1ecb \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, c\u00e1c qu\u1ea3 c\u1ea7u \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u1ebfn t\u1eeb tr\u00ean tr\u1eddi, s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i l\u1edbn v\u00e0 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t v\u1ec1 th\u1eddi ti\u1ebft, v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 Frank Flynn \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 n\u0103m 1956.\u00a0 \u00d4ng m\u00f4 t\u1ea3 s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 \u0111\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t \u201ckh\u1ed1i ch\u01b0a t\u1eebng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn\u201d, r\u00fat m\u1ea5t l\u1ef1c c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng c\u01a1 sau khi t\u00e0u c\u1ee7a \u00f4ng xuy\u00ean qua n\u00f3.<\/p>\n<p>Bruce Gernon Jr. \u0111\u00e3 g\u1eb7p ph\u1ea3i m\u1ed9t lo\u1ea1i s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 n\u0103m 1970 bao b\u1ecdc m\u00e1y bay c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0 bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ee9 g\u00ec \u0111\u00f3 nh\u01b0 l\u00e0 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean kia.\u00a0 Sau nhi\u1ec1u n\u0103m, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng l\u1eadt t\u1ea9y \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a tam gi\u00e1c qu\u1ef7 Bermuda b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n n\u00e0o c\u1ea3.\u00a0 Nh\u01b0ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp tr\u1ea3i qua nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng k\u1ef3 l\u1ea1 \u0111\u00f3 v\u00e0 v\u1eabn c\u00f2n s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 k\u1ec3 v\u1ec1 n\u00f3 \u0111\u00e3 tuy\u00ean b\u1ed1 nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u x\u1ea3y ra tr\u00ean bi\u1ec3n tr\u1eddi tam gi\u00e1c qu\u1ef7 Bermuda v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 kh\u1ea3 n\u0103ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u00f4-g\u00edc th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<h3>9. B\u00e0n ch\u00e2n kh\u1ed5ng l\u1ed3 (Bigfoot)<\/h3>\n<p>B\u00e0n ch\u00e2n kh\u1ed5ng l\u1ed3 (Bigfoot) l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng sinh v\u1eadt huy\u1ec1n tho\u1ea1i nh\u1ea5t trong nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt b\u00ed \u1ea9n.\u00a0 Bigfoot, hay Sasquatch nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y-b\u1eafc Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c khu v\u1ef1c B\u1eafc M\u1ef9, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1i t\u00ean Yeti hay Ng\u01b0\u1eddi tuy\u1ebft r\u1ea5t x\u1ea5u \u1edf khu v\u1ef1c d\u00e3y n\u00fai Himalaya c\u1ee7a Nepal v\u00e0 T\u00e2y T\u1ea1ng, v\u00e0 v\u1edbi c\u00e1i t\u00ean Yowie \u1edf Australia.<\/p>\n<p>V\u00e0o n\u0103m 1951, ng\u01b0\u1eddi leo n\u00fai c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Eric Shipton \u0111\u00e3 ch\u1ee5p \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea3nh c\u1ee7a m\u1ed9t d\u1ea5u ch\u00e2n kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean d\u00e3y n\u00fai Himalaya.\u00a0 B\u1ee9c \u1ea3nh \u0111\u00e3 l\u00e0m ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 khi\u1ebfn c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Bigfoot tr\u1edf n\u00ean ph\u1ed5 bi\u1ebfn.\u00a0 V\u00e0o n\u0103m 1967, Roger Patterson v\u00e0 Robert Gimlin \u0111\u00e3 quay \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n phim v\u1ec1 c\u00e1i m\u00e0 h\u1ecd n\u00f3i l\u00e0 Bigfoot.\u00a0 \u0110o\u1ea1n phim n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u n\u1ed7 l\u1ef1c nh\u1eb1m x\u00e1c th\u1ef1c c\u0169ng nh\u01b0 l\u1eadt t\u1ea9y n\u00f3.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc Grover Krantz \u0111\u00e3 xem x\u00e9t k\u1ef9 \u0111o\u1ea1n phim c\u1ee7a Patterson v\u00e0 Gimlin v\u00e0 k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n phim ch\u00e2n ch\u00ednh v\u1ec1 m\u1ed9t sinh v\u1eadt hai ch\u00e2n r\u1ea5t to l\u1edbn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn.\u00a0 Tuy nhi\u00ean, do thi\u1ebfu c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1eadt l\u00fd \u0111\u1ee7 m\u1ea1nh v\u1ec1 Bigfoot, khoa h\u1ecdc truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ef1 tuy\u00ean b\u1ed1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a n\u00f3.\u00a0 Nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u th\u1ea7n b\u00ed n\u00e0y v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00ec v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u00fang \u1edf tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<h3>10. Ti\u1ebfng k\u00eau r\u1ec1n (The Hum)<\/h3>\n<p>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ti\u1ebfng \u1ed3n k\u00eau r\u1ec1n li\u00ean t\u1ee5c c\u00f3 t\u1ea7n s\u1ed1 th\u1ea5p \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o c\u00e1o \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf M\u1ef9, Anh, v\u00e0 B\u1eafc \u00c2u.\u00a0 \u00c2m thanh n\u00e0y, m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 nghe th\u1ea5y, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01a1n thu\u1ea7n bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u01b0 \u201cThe Hum\u201d hay v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi ta nghe th\u1ea5y n\u00f3, nh\u01b0 Taos Hum (New Mexico), Kokomo Hum (Indiana), Bristol Hum (Anh), v\u00e0 Largs Hum (Canada).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3, \u00e2m thanh n\u00e0y th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 nh\u01b0 ti\u1ebfng k\u00eau \u1ea7m \u1ea7m c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ed9ng c\u01a1 diesel \u1edf xa.\u00a0 N\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m cho m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ef1c k\u1ef3 kh\u00f3 ch\u1ecbu, v\u1edbi nh\u1eefng hi\u1ec7u \u1ee9ng ph\u1ee5 c\u00f3 h\u1ea1i cho th\u00e2n th\u1ec3 l\u00e0m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>C\u00e1c c\u01a1 quan ch\u00ednh ph\u1ee7 tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u tra v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a nh\u1eefng ti\u1ebfng k\u00eau r\u1ec1n n\u00e0y.\u00a0 \u1ede M\u1ef9, nh\u1eefng cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u tra s\u1edbm nh\u1ea5t b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 1960.\u00a0 V\u00e0o n\u0103m 2003, B\u1ed9 M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, L\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c v\u00e0 N\u00f4ng th\u00f4n c\u1ee7a Anh \u0111\u00e3 xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u1ed9t b\u00e1o c\u00e1o ph\u00e2n t\u00edch nh\u1eefng ti\u1ebfng \u1ed3n c\u00f3 t\u1ea7n s\u1ed1 th\u1ea5p n\u00e0y v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u00e0n n\u00e0n v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y.\u00a0 Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ec9 ra ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a nh\u1eefng ti\u1ebfng \u1ed3n \u0111\u00f3 mang t\u00ednh l\u1ea3ng tr\u00e1nh, v\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng nh\u1eefng ti\u1ebfng \u1ed3n n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">(Theo <em>The Epoch Times<\/em>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qua s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u1ebfn t\u1edbi tin r\u1eb1ng khoa h\u1ecdc c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3i th\u00edch cho m\u1ecdi th\u1ee9 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean h\u00e0nh tinh v\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng ch\u00fang ta h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea1i r\u1eb1ng m\u1eb7c d\u00f9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":7814,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[11,81,304],"tags":[582],"class_list":["post-7813","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bai-chon-loc","category-bi-an-khoa-hoc","category-loat-bai","tag-trai-nghiem-can-tu"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Qua s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u1ebfn t\u1edbi tin r\u1eb1ng khoa h\u1ecdc c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3i th\u00edch cho m\u1ecdi th\u1ee9 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean h\u00e0nh tinh v\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng ch\u00fang ta h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea1i r\u1eb1ng m\u1eb7c d\u00f9 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-11-20T14:19:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-31T15:48:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"350\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"262\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"theherald\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"theherald\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\"},\"author\":{\"name\":\"theherald\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b\"},\"headline\":\"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch\",\"datePublished\":\"2010-11-20T14:19:22+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-31T15:48:35+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\"},\"wordCount\":4482,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\",\"keywords\":[\"Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed\"],\"articleSection\":[\"B\u00e0i ch\u1ecdn l\u1ecdc\",\"B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc\",\"Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\",\"name\":\"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\",\"datePublished\":\"2010-11-20T14:19:22+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-31T15:48:35+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg\",\"width\":\"350\",\"height\":\"262\",\"caption\":\"Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi su\u00fdt ch\u1ebft \u0111\u00e3 k\u1ec3 v\u1ec1 nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111i qua m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i l\u00f2a. (\u1ea2nh Photos.com)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b\",\"name\":\"theherald\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"theherald\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/theherald\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"Qua s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u1ebfn t\u1edbi tin r\u1eb1ng khoa h\u1ecdc c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3i th\u00edch cho m\u1ecdi th\u1ee9 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean h\u00e0nh tinh v\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng ch\u00fang ta h\u00e3y nh\u1edb l\u1ea1i r\u1eb1ng m\u1eb7c d\u00f9 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2010-11-20T14:19:22+00:00","article_modified_time":"2025-05-31T15:48:35+00:00","og_image":[{"width":350,"height":262,"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"theherald","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"theherald","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html"},"author":{"name":"theherald","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b"},"headline":"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch","datePublished":"2010-11-20T14:19:22+00:00","dateModified":"2025-05-31T15:48:35+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html"},"wordCount":4482,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg","keywords":["Tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed"],"articleSection":["B\u00e0i ch\u1ecdn l\u1ecdc","B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc","Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html","name":"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg","datePublished":"2010-11-20T14:19:22+00:00","dateModified":"2025-05-31T15:48:35+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/DeathToldExperiences.jpg","width":"350","height":"262","caption":"Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi su\u00fdt ch\u1ebft \u0111\u00e3 k\u1ec3 v\u1ec1 nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111i qua m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng ch\u00f3i l\u00f2a. (\u1ea2nh Photos.com)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/11\/10-hien-tuong-ma-gioi-khoa-hoc-khong-the-giai-thich.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"10 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b","name":"theherald","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g","caption":"theherald"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/theherald"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7813\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}