{"id":6893,"date":"2010-10-16T08:54:14","date_gmt":"2010-10-16T08:54:14","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=6893"},"modified":"2012-05-25T09:05:48","modified_gmt":"2012-05-25T09:05:48","slug":"lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html","title":{"rendered":"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang?"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_6894\" style=\"width: 360px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-6894\" class=\"size-full wp-image-6894\" title=\"BigBang\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg\" alt=\"B\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p b\u1edfi k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Hubble n\u00e0y l\u00e0 t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t tri\u1ec7u l\u1ea7n ch\u1ee5p ph\u01a1i s\u00e1ng m\u1ed7i l\u1ea7n 1 gi\u00e2y, ti\u1ebft l\u1ed9 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 t\u1ea1i th\u1eddi gian r\u1ea5t ng\u1eafn sau Big Bang. Nh\u01b0ng li\u1ec7u \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, hay ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00f3? (NASA\/Getty Images)\" width=\"350\" height=\"350\" srcset=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg 350w, https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang-150x150.jpg 150w, https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang-300x300.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 350px) 100vw, 350px\" \/><p id=\"caption-attachment-6894\" class=\"wp-caption-text\">B\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p b\u1edfi k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Hubble n\u00e0y l\u00e0 t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t tri\u1ec7u l\u1ea7n ch\u1ee5p ph\u01a1i s\u00e1ng m\u1ed7i l\u1ea7n 1 gi\u00e2y, ti\u1ebft l\u1ed9 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 t\u1ea1i th\u1eddi gian r\u1ea5t ng\u1eafn sau Big Bang. Nh\u01b0ng li\u1ec7u \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, hay ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00f3? (NASA\/Getty Images)<\/p><\/div>\n<p><em>\u201cNh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 bi\u1ebft l\u00e0 h\u1eefu h\u1ea1n, nh\u1eefng g\u00ec ch\u01b0a bi\u1ebft l\u00e0 v\u00f4 h\u1ea1n; v\u1ec1 m\u1eb7t tri th\u1ee9c, ch\u00fang ta \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u00ean m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o nh\u1ecf b\u00e9 gi\u1eefa m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng v\u00f4 h\u1ea1n c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c.\u201d<\/em> \u2013 Thomas Henry Huxley (1825 \u2013 1895)<\/p>\n<p>T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai, c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng, c\u00e1c thung l\u0169ng, m\u1ecdi lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u2013 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3, \u0111ang v\u00e0 s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i, x\u01b0a kia \u0111\u1ec1u h\u1ee3p nh\u1ea5t trong m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m nh\u1ecf x\u00edu v\u00e0 b\u1ed1c ch\u00e1y. N\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m c\u00f3 m\u1eadt \u0111\u1ed9 d\u00e0y \u0111\u1eb7c v\u00f4 h\u1ea1n \u0111\u1ebfn n\u1ed7i s\u1ef1 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u1ea7n m\u1eaft th\u1ecbt ch\u00fang ta c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ec1 n\u00f3. H\u00e0ng tri\u1ec7u t\u1ef7 t\u1ea5n v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u00e3 k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 v\u0129 \u0111\u1ea1i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u gi\u00e3n n\u1edf v\u00e0 v\u1ee1 tung ra trong m\u1ed9t v\u1ee5 n\u1ed5 kh\u1ed5ng l\u1ed3 kho\u1ea3ng 20 t\u1ef7 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>So v\u1edbi <em>Big Bang<\/em> (V\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn), ti\u1ebfng \u0111\u1ed9ng t\u1ea1o ra t\u1eeb qu\u1ea3 bom nguy\u00ean t\u1eed m\u1ea1nh nh\u1ea5t c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 l\u1ebd, l\u1edbn nh\u1ea5t c\u0169ng ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t con mu\u1ed7i r\u01a1i xu\u1ed1ng m\u1eb7t \u0111\u1ea5t \u1edf ph\u00eda b\u00ean kia c\u1ee7a h\u00e0nh tinh Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf \u0111i, l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t c\u00f2n phong ph\u00fa v\u00e0 k\u1ef3 l\u1ea1 h\u01a1n. S\u1ef1 m\u1edf r\u1ed9ng kh\u00f4ng ng\u1eebng c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u00e3 bi\u1ebfn v\u0169 tr\u1ee5 th\u00e0nh m\u1ed9t h\u1ed7n h\u1ee3p x\u00fap <em>plasma<\/em>, d\u1ea7n d\u1ea7n bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t tr\u1ea1ng th\u00e1i ng\u00e0y c\u00e0ng gi\u1ed1ng v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta bi\u1ebft ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 c\u00e1c v\u1eadt ch\u1ea5t n\u00e0y d\u1ea7n d\u1ea7n ngu\u1ed9i \u0111i, h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c h\u1ea1t <em>quark<\/em>, <em>electron<\/em> v\u00e0 <em>proton<\/em> \u0111\u1ea7u ti\u00ean. H\u00e0ng tr\u0103m ngh\u00ecn n\u0103m \u0111\u00e3 tr\u00f4i qua, v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t <em>electron<\/em> v\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n k\u1ebft h\u1ee3p l\u1ea1i v\u1edbi nhau t\u1ea1o th\u00e0nh c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c chu\u1ea9n tinh, c\u00e1c ng\u00f4i sao, c\u00e1c nh\u00f3m thi\u00ean h\u00e0, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec l\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 ng\u00e0y nay ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>B\u1ea5t ch\u1ea5p t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u00f4ng tin thu \u0111\u01b0\u1ee3c qua nhi\u1ec1u n\u0103m nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc, c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 trong c\u00e1c th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a n\u00f3 sau v\u1ee5 n\u1ed5 v\u0129 \u0111\u1ea1i n\u00e0y v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i tranh lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i. C\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft kh\u00e1c nhau l\u01b0u truy\u1ec1n trong gi\u1edbi khoa h\u1ecdc d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u00ecm ra manh m\u1ed1i khi c\u1ed1 g\u1eafng gi\u1ea3i th\u00edch tr\u1ea1ng th\u00e1i l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t trong c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n nguy\u00ean th\u1ee7y \u2013 nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ngay \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a <em>Big Bang<\/em>. V\u1eabn kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh v\u1eadt l\u00fd duy nh\u1ea5t c\u00f3 s\u1ee9c thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch 10 -33 (m\u01b0\u1eddi m\u0169 tr\u1eeb 33) gi\u00e2y \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n<p>C\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a v\u1ee5 n\u1ed5 quan tr\u1ecdng n\u00e0y th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n. Ch\u00fang ta c\u00e0ng hi\u1ec3u h\u01a1n v\u1ec1 nguy\u00ean nh\u00e2n ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u1ed7i s\u1ef1 ki\u1ec7n v\u00e0 d\u1ea7n d\u1ea7n nh\u1eadn ra r\u1eb1ng t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ebfn t\u1eeb nh\u1eefng nguy\u00ean nh\u00e2n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, th\u00ec l\u00fd do \u0111\u1eb1ng sau vi\u1ec7c v\u00ec sao v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n c\u00e0ng l\u1edbn h\u01a1n \u2013 m\u1ed9t ch\u00e2n l\u00fd t\u1ed1i h\u1eadu \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf.<\/p>\n<p><strong>V\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn (<em>Big Bang<\/em>), V\u1ee5 co l\u1edbn (<em>Big Crunch<\/em>), v\u00e0 chu k\u1ef3 v\u00f4 h\u1ea1n<\/strong><\/p>\n<p>M\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1ed1i h\u1eadu l\u00e0 thuy\u1ebft V\u0169 tr\u1ee5 Dao \u0111\u1ed9ng (<em>Oscillating Universe<\/em>). Nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng r\u1eb1ng v\u1eadt ch\u1ea5t ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn \u0111\u1ee7 l\u1edbn \u0111\u1ec3 d\u1eebng s\u1ef1 n\u1edf r\u1ed9ng th\u00eam v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u, t\u1ea1i m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m x\u00e1c \u0111\u1ecbnh trong l\u1ecbch s\u1eed, \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Theo l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y, s\u1ef1 co l\u1ea1i li\u00ean t\u1ee5c c\u1ee7a to\u00e0n b\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1ebd \u0111\u1ea1t c\u1ef1c \u0111i\u1ec3m t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m ban \u0111\u1ea7u duy nh\u1ea5t \u2013 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u201cV\u1ee5 co l\u1edbn\u201d (<em>Big Crunch<\/em>). T\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3 tr\u1edf \u0111i (t\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 tr\u00ean l\u00fd thuy\u1ebft) v\u0169 tr\u1ee5 th\u1ef1c s\u1ef1 s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c theo c\u00e1ch n\u00e0y, v\u1edbi m\u1ed9t \u201cV\u1ee5 n\u1ea3y l\u1edbn\u201d (<em>Big Bounce<\/em>), hay n\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c l\u00e0 m\u1ed9t V\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn (<em>Big Bang<\/em>) m\u1edbi.<\/p>\n<p>L\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y d\u1eabn ch\u00fang ta \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi, r\u1eb1ng li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i chu\u1ed7i s\u1ef1 ki\u1ec7n phi th\u01b0\u1eddng m\u00e0 chi ph\u1ed1i c\u00e1c chu k\u1ef3 c\u1ee7a m\u1ecdi th\u1ee9 trong v\u0169 tr\u1ee5 (Th\u00e0nh &#8211; Ho\u1ea1i &#8211; Di\u1ec7t) n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eb7p l\u1ea1i v\u0129nh vi\u1ec5n, v\u00e0 li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i n\u00f3 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u00f4 s\u1ed1 l\u1ea7n theo m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 t\u1eeb qu\u00e1 kh\u1ee9 xa x\u00f4i.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 thuy\u1ebft V\u0169 tr\u1ee5 Dao \u0111\u1ed9ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u1eebng b\u1ecb k\u1ecbch li\u1ec7t ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i thay v\u00ec c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00e1c, c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u xu\u1ea5t hi\u1ec7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 t\u0103ng th\u00eam uy t\u00edn cho l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Penn State University, s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c t\u00ednh to\u00e1n h\u1ea5p d\u1eabn l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, \u0111\u00e3 ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc <em>Big Ban<\/em>g.<\/p>\n<p>Theo c\u00e1c t\u00ednh to\u00e1n n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc <em>Big Bang<\/em> c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t tr\u1ea1ng th\u00e1i &#8216;th\u1eddi \u2013 kh\u00f4ng&#8217; t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 c\u1ee7a ch\u00fang ta, ngo\u1ea1i tr\u1eeb vi\u1ec7c n\u00f3 \u0111ang tr\u1ea3i qua giai \u0111o\u1ea1n co l\u1ea1i. H\u1ecd cho r\u1eb1ng c\u00e1c l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn k\u00e9o v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0o trong \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 t\u1ea1i \u0111\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1eb7c t\u00ednh l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed c\u1ee7a &#8216;th\u1eddi \u2013 kh\u00f4ng&#8217; \u0111\u00e3 l\u00e0m cho l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn tr\u1edf n\u00ean \u0111\u1ea9y nhau thay v\u00ec h\u00fat nhau, t\u1ea1o ra <em>Big Bang<\/em> m\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u00fang ta hi\u1ec7n nay gi\u1ea3 s\u1eed l\u00e0 m\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>S\u1ef1 bi\u1ebfn thi\u00ean c\u1ee7a h\u1eb1ng s\u1ed1 <em>alpha<\/em> c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf k\u1ef3 l\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c v\u0169 tr\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y. Gi\u00e1 tr\u1ecb \u1ea3o n\u00e0y (<em>alpha<\/em>) \u2013 \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t tham s\u1ed1 c\u1ee7a c\u00e1c quy lu\u1eadt v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 cho ph\u00e9p c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed duy tr\u00ec li\u00ean k\u1ebft, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c quy lu\u1eadt h\u00f3a h\u1ecdc nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u2013 kh\u00f4ng tr\u00f9ng kh\u1edbp v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta tr\u00f4ng \u0111\u1ee3i t\u1eeb m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 gi\u00e0 c\u1ed7i nh\u01b0 c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>Theo gi\u00e1 tr\u1ecb hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a <em>alpha<\/em>, v\u0169 tr\u1ee5 ph\u1ea3i gi\u00e0 h\u01a1n so v\u1edbi hi\u1ec7n nay kho\u1ea3ng 14 t\u1ef7 n\u0103m, v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3i ph\u00e2n t\u00e1n h\u01a1n so v\u1edbi tr\u1ea1ng th\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, l\u00fd thuy\u1ebft tu\u1ea7n ho\u00e0n n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t s\u1ef1 d\u1ecb th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u1eb1ng s\u1ed1<em>alpha<\/em> n\u00e0y. Paul Steinhardt thu\u1ed9c Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Princeton, c\u00f9ng v\u1edbi nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd t\u00ednh to\u00e1n Neil Turok thu\u1ed9c Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Cambridge \u1edf Anh tin r\u1eb1ng s\u1ebd v\u1eabn c\u00f3 \u0111\u1ee7 th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf v\u1ec1 nh\u01b0 hi\u1ec7n nay n\u1ebfu nh\u01b0 n\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc v\u0169 tr\u1ee5 tr\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>X\u00e2y d\u1ef1ng \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecd t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n c\u1ee7a l\u00fd thuy\u1ebft d\u00e2y (<em>string theory<\/em>) v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft M (<em>M theory<\/em>), Turok v\u00e0 Steinhardt \u0111\u00e3 gi\u1ea3 thuy\u1ebft r\u1eb1ng <em>Big Bang<\/em> kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u00ednh x\u00e1c l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n duy nh\u1ea5t, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n m\u1edbi nh\u1ea5t trong m\u1ed9t d\u00e3y d\u00e0i c\u00e1c v\u1ee5 va ch\u1ea1m, nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u x\u1ea3y ra theo chu k\u1ef3 khi s\u1ef1 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n<p><strong>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 s\u1ef1 h\u1ea1n ch\u1ebf c\u1ee7a khoa h\u1ecdc<\/strong><\/p>\n<p>Th\u1eadm ch\u00ed n\u1ebfu nh\u01b0 l\u00fd thuy\u1ebft v\u0169 tr\u1ee5 tu\u1ea7n ho\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh, ho\u1eb7c n\u1ebfu nh\u01b0 ch\u00fang ta t\u00ecm ra r\u1eb1ng th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u00fang ta b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed9t V\u1ee5 co l\u1edbn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, th\u00ec ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u00f4 s\u1ed1 v\u1ee5 gi\u00e3n n\u1edf v\u00e0 co l\u1ea1i v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n.<\/p>\n<p>M\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c chu k\u1ef3 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t trong V\u1ee5 n\u1ea3y l\u1edbn c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 \u0111i\u1ec3m k\u1ebft th\u00fac, nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m kh\u1edfi \u0111\u1ea7u \u01b0? Li\u1ec7u ngu\u1ed3n g\u1ed1c n\u00e0y c\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh bi\u00ean gi\u1edbi gi\u1eefa khoa h\u1ecdc v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o hay kh\u00f4ng? Ph\u1ea3i ch\u0103ng c\u00e1c nh\u00e2n t\u1ed1 \u201cth\u1ea7n th\u00e1nh\u201d n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u2018th\u1eddi \u2013 kh\u00f4ng\u2019, hay m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u00fang ta s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi th\u1ee9, c\u0169ng nh\u01b0 nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a <em>Big Bang<\/em> m\u1ed9t c\u00e1ch ho\u00e0n to\u00e0n khoa h\u1ecdc?<\/p>\n<p>Khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ch\u00fang ta \u0111\u1ebfn nh\u1eefng t\u00ednh to\u00e1n tr\u00f4ng c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a <em>Big Bang<\/em>. Nh\u01b0ng b\u1ea5t ch\u1ea5p nh\u1eefng t\u00ednh to\u00e1n ng\u00e0y c\u00e0ng ph\u1ee9c t\u1ea1p n\u00e0y, li\u1ec7u ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 ti\u1ebfn g\u1ea7n h\u01a1n ch\u00fat n\u00e0o \u0111\u1ebfn hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 x\u1ea3y ra?<\/p>\n<p>V\u1eabn c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t kh\u1ea3 n\u0103ng r\u1ea5t l\u1edbn r\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p bi\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1 th\u1eadt t\u1ed1i h\u1eadu. V\u00e0 m\u1eb7c d\u00f9 nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng trong \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1ee9 g\u00ec v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a m\u1ed9t gi\u1ea3i th\u00edch khoa h\u1ecdc, th\u00ec con ng\u01b0\u1eddi l\u00fac n\u00e0y hay l\u00fac kh\u00e1c \u0111\u00f4i khi c\u0169ng s\u1ebd kh\u00f4ng ch\u1ed1ng n\u1ed5i s\u1ef1 c\u00e1m d\u1ed7 v\u00e0 t\u1ef1 h\u1ecfi b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec t\u1ed3n t\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">(Theo <em>The Epoch Times<\/em>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai, c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng, c\u00e1c thung l\u0169ng, m\u1ecdi lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u2013 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3, \u0111ang v\u00e0 s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i, x\u01b0a kia \u0111\u1ec1u h\u1ee3p nh\u1ea5t trong m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m nh\u1ecf x\u00edu v\u00e0 b\u1ed1c ch\u00e1y.<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[84],"tags":[48],"class_list":["post-6893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vu-tru-hoc","tag-khoa-hoc-vu-tru"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai, c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng, c\u00e1c thung l\u0169ng, m\u1ecdi lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u2013 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3, \u0111ang v\u00e0 s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i, x\u01b0a kia \u0111\u1ec1u h\u1ee3p nh\u1ea5t trong m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m nh\u1ecf x\u00edu v\u00e0 b\u1ed1c ch\u00e1y.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-10-16T08:54:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2012-05-25T09:05:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"350\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"350\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"theherald\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"theherald\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\"},\"author\":{\"name\":\"theherald\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b\"},\"headline\":\"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang?\",\"datePublished\":\"2010-10-16T08:54:14+00:00\",\"dateModified\":\"2012-05-25T09:05:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\"},\"wordCount\":2443,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg\",\"keywords\":[\"Khoa h\u1ecdc v\u0169 tr\u1ee5\"],\"articleSection\":[\"V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\",\"name\":\"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg\",\"datePublished\":\"2010-10-16T08:54:14+00:00\",\"dateModified\":\"2012-05-25T09:05:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg\",\"width\":\"350\",\"height\":\"350\",\"caption\":\"B\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p b\u1edfi k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Hubble n\u00e0y l\u00e0 t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t tri\u1ec7u l\u1ea7n ch\u1ee5p ph\u01a1i s\u00e1ng m\u1ed7i l\u1ea7n 1 gi\u00e2y, ti\u1ebft l\u1ed9 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 t\u1ea1i th\u1eddi gian r\u1ea5t ng\u1eafn sau Big Bang. Nh\u01b0ng li\u1ec7u \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, hay ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00f3? (NASA\/Getty Images)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b\",\"name\":\"theherald\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"theherald\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/theherald\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai, c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng, c\u00e1c thung l\u0169ng, m\u1ecdi lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u2013 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3, \u0111ang v\u00e0 s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i, x\u01b0a kia \u0111\u1ec1u h\u1ee3p nh\u1ea5t trong m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m nh\u1ecf x\u00edu v\u00e0 b\u1ed1c ch\u00e1y.","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2010-10-16T08:54:14+00:00","article_modified_time":"2012-05-25T09:05:48+00:00","og_image":[{"width":350,"height":350,"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"theherald","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"theherald","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html"},"author":{"name":"theherald","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b"},"headline":"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang?","datePublished":"2010-10-16T08:54:14+00:00","dateModified":"2012-05-25T09:05:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html"},"wordCount":2443,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg","keywords":["Khoa h\u1ecdc v\u0169 tr\u1ee5"],"articleSection":["V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html","name":"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg","datePublished":"2010-10-16T08:54:14+00:00","dateModified":"2012-05-25T09:05:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/BigBang.jpg","width":"350","height":"350","caption":"B\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p b\u1edfi k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Hubble n\u00e0y l\u00e0 t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a m\u1ed9t tri\u1ec7u l\u1ea7n ch\u1ee5p ph\u01a1i s\u00e1ng m\u1ed7i l\u1ea7n 1 gi\u00e2y, ti\u1ebft l\u1ed9 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 t\u1ea1i th\u1eddi gian r\u1ea5t ng\u1eafn sau Big Bang. Nh\u01b0ng li\u1ec7u \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, hay ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n trong s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00f3? (NASA\/Getty Images)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/10\/lieu-co-ton-tai-truoc-big-bang.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201ctr\u01b0\u1edbc\u201d Big Bang?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/6115f011d1b43779cad108a50456489b","name":"theherald","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4cf4d336b7e90ef262d54efdee88221812a3bd3704a43658308f1b2659485f50?s=96&d=mm&r=g","caption":"theherald"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/theherald"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6893"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6893\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}