{"id":55844,"date":"2026-06-14T05:37:11","date_gmt":"2026-06-13T22:37:11","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=55844"},"modified":"2026-06-14T05:37:11","modified_gmt":"2026-06-13T22:37:11","slug":"pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html","title":{"rendered":"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa"},"content":{"rendered":"<p><i>T\u00e1c gi\u1ea3: Jeff Minick<\/i><\/p>\n<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100\" width=\"1200\" height=\"870\" \/><\/p>\n<p><i>Sau cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a Pickett v\u00e0 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a qu\u00e2n Li\u00ean minh mi\u1ec1n Nam t\u1ea1i tr\u1eadn Gettysburg, Robert E. Lee nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 th\u1ea5t b\u1ea1i n\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n t\u1eeb ch\u1ee9c. (\u1ea2nh: Adam Cuerden\/Public domain)<\/i><\/p>\n<p>Ch\u00fang ta h\u00e3y b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n ng\u1ee5 ng\u00f4n ng\u1eafn tr\u00ean m\u1ea1ng x\u00e3 h\u1ed9i: \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi, Ai \u0110\u00f3, B\u1ea5t K\u1ef3 Ai, v\u00e0 Kh\u00f4ng M\u1ed9t Ai.<\/p>\n<p>\u201cC\u00f3 m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng c\u1ea7n l\u00e0m v\u00e0 M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u ph\u1ea3i ho\u00e0n th\u00e0nh. M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi ngh\u0129 ch\u1eafc r\u1eb1ng Ai \u0110\u00f3 s\u1ebd l\u00e0m. B\u1ea5t K\u1ef3 Ai ch\u1eafc h\u1eb3n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e0m, nh\u01b0ng r\u1ed3i Kh\u00f4ng M\u1ed9t Ai l\u00e0m c\u1ea3. Ai \u0110\u00f3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1ee9c gi\u1eadn v\u1ec1 chuy\u1ec7n n\u00e0y, b\u1edfi v\u00ec \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi m\u00e0. M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi ngh\u0129 r\u1eb1ng B\u1ea5t K\u1ef3 Ai c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m nh\u01b0ng Kh\u00f4ng M\u1ed9t Ai nh\u1eadn ra r\u1eb1ng M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111i l\u00e0m. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, M\u1ecdi Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho Ai \u0110\u00f3 khi Kh\u00f4ng M\u1ed9t Ai l\u00e0m nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 B\u1ea5t K\u1ef3 Ai c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>C\u00e2u chuy\u1ec7n r\u0103n d\u1ea1y b\u1eb1ng c\u00e1ch ch\u01a1i ch\u1eef n\u00f3i v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u00e0 \u0111\u1ed5 l\u1ed7i n\u00e0y n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 r\u1ed9ng r\u00e3i trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta. H\u01a1n 275 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh hi\u1ec7n \u0111ang sinh s\u1ed1ng t\u1ea1i Hoa K\u1ef3, nh\u01b0ng con s\u1ed1 \u0111\u00f3 gi\u1ea3m \u0111i r\u1ea5t nhi\u1ec1u khi ch\u00fang ta t\u00ednh s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh th\u1ef1c s\u1ef1, t\u1ee9c l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u v\u00e0 bi\u1ebft ch\u1ea5p nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m cho nh\u1eefng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u0169ng nh\u01b0 bi\u1ebft x\u1eed tr\u00ed h\u1eadu qu\u1ea3 m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 l\u00fd tr\u00ed v\u00e0 ch\u00edn ch\u1eafn khi g\u1eb7p chuy\u1ec7n b\u1ea5t tr\u1eafc.<\/p>\n<p><b>Nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh<\/b><\/p>\n<p>V\u0169 \u0111\u00e0i ch\u00ednh tr\u1ecb ng\u00e0y nay \u0111\u01b0a ra nhi\u1ec1u ki\u1ec3u ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn m\u00e0 h\u00e0nh x\u1eed nh\u01b0 tr\u1ebb con.<\/p>\n<p>Ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0, nh\u1eefng \u0111\u1ee3t phong t\u1ecfa do \u0111\u1ea1i d\u1ecbch COVID-19 \u0111\u00e3 g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c h\u1ecdc t\u1eadp c\u1ee7a h\u00e0ng tri\u1ec7u h\u1ecdc sinh, h\u1ee7y ho\u1ea1i h\u00e0ng ng\u00e0n doanh nghi\u1ec7p, v\u00e0 l\u00e0m t\u0103ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 t\u1ef7 l\u1ec7 m\u1eafc ch\u1ee9ng lo \u00e2u v\u00e0 tr\u1ea7m c\u1ea3m. B\u1eb1ng ch\u1ee9ng hi\u1ec7n h\u1eefu cho th\u1ea5y vaccine \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho COVID-19 c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe th\u1ec3 ch\u1ea5t c\u1ee7a h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi. Tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00ednh tr\u1ecb gia hay quan ch\u1ee9c \u2014 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ec9 \u0111\u1ea1o c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p phong t\u1ecfa n\u00e0y \u2014 \u0111\u1ee9ng ra th\u1eeba nh\u1eadn nh\u1eefng sai l\u1ea7m c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3, v\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ed9t ai t\u1eeb ch\u1ee9c kh\u1ecfi c\u00e1c ch\u1ee9c v\u1ee5 trong ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c l\u1ed7i.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u0169ng \u0111\u00fang v\u1edbi nh\u1eefng th\u1ea5t b\u1ea1i tr\u00ean c\u00e1c m\u1eb7t tr\u1eadn kh\u00e1c: Cu\u1ed9c r\u00fat qu\u00e2n th\u1ea3m h\u1ea1i kh\u1ecfi Afghanistan, nh\u1eefng kho\u1ea3n chi ti\u00eau d\u1ed3i d\u00e0o c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 b\u1edfi c\u1ea3 \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng h\u00f2a v\u00e0 \u0110\u1ea3ng D\u00e2n ch\u1ee7 v\u00e0o \u0111\u1ee7 lo\u1ea1i d\u1ef1 \u00e1n ng\u1edb ng\u1ea9n trong khi n\u1ee3 qu\u1ed1c gia \u0111ang ti\u1ebfn g\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1ed1c 40 ng\u00e0n t\u1ef7 dollar, v\u00e0 vi\u1ec7c m\u1edbi \u0111\u00e2y ph\u01a1i b\u00e0y gian l\u1eadn tr\u00e0n lan trong l\u0129nh v\u1ef1c d\u1ecbch v\u1ee5 x\u00e3 h\u1ed9i. S\u1ef1 im l\u1eb7ng v\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 th\u1edd \u01a1 l\u00e0 ph\u1ea3n \u1ee9ng ch\u00ednh th\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng th\u1ea3m h\u1ecda nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<p>Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 bi\u1ec3u hi\u1ec7n ra s\u1ef1 thi\u1ebfu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u1eady khi t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0y hay c\u00e1ch kh\u00e1c, m\u1ed9t l\u1ed1i suy ngh\u0129 kh\u00f4ng bao gi\u1edd xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh th\u1ef1c s\u1ef1: ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef trung ni\u00ean cho r\u1eb1ng m\u1ecdi b\u1ea5t h\u1ea1nh trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb tu\u1ed5i th\u01a1 b\u1ed3ng b\u1ed9t, doanh nh\u00e2n ph\u00e1 s\u1ea3n \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho m\u1ecdi th\u1ee9 tr\u1eeb tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n, v\u00e0 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi n\u00eau ra s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t ch\u1ee7ng t\u1ed9c, ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1edbi t\u00ednh, ho\u1eb7c \u201cth\u1ec3 ch\u1ebf\u201d l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 \u00e1p b\u1ee9c h\u1ecd.<\/p>\n<p>Khi th\u1ea5t b\u1ea1i \u1eadp \u0111\u1ebfn v\u00e0 ai \u0111\u00f3 hay \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn n\u00e0y ch\u0129a ng\u00f3n tay kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i, ngo\u1ea1i tr\u1eeb b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh.<\/p>\n<p><b>Bi\u1ebft ch\u1ea5p nh\u1eadn th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh<\/b><\/p>\n<p>Trong t\u00e1c ph\u1ea9m \u201c\u0110\u1ea1i Ly h\u00f4n\u201d (\u201cThe Great Divorce\u201d), C.S. Lewis k\u1ec3 v\u1ec1 m\u1ed9t chi\u1ebfc xe bu\u00fdt \u0111\u01b0a c\u00e1c linh h\u1ed3n t\u1eeb \u0111\u1ecba ng\u1ee5c l\u00ean thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, n\u01a1i h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c trao c\u01a1 h\u1ed9i \u1edf l\u1ea1i thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3. Tuy nhi\u00ean, h\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng v\u1ecb kh\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn quay tr\u1edf l\u1ea1i xe bu\u00fdt v\u00e0 tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c, v\u00ec h\u1ecd v\u1eabn tin r\u1eb1ng nh\u1eefng t\u1ed9i l\u1ed7i h\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u1ea1m ph\u1ea3i v\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u sai tr\u00e1i h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u00e0 ch\u00ednh \u0111\u00e1ng. H\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1eeba nh\u1eadn nh\u1eefng th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Trong l\u1ecbch s\u1eed n\u01b0\u1edbc M\u1ef9, ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng v\u00e0 ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u00e3 ch\u1ecdn con \u0111\u01b0\u1eddng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. H\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft t\u1ef1 ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m khi nh\u1eefng l\u1ef1a ch\u1ecdn kh\u00f3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn h\u1eadu qu\u1ea3 nghi\u00eam tr\u1ecdng. T\u1ed5ng th\u1ed1ng Harry Truman, ng\u01b0\u1eddi n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi t\u1ea5m b\u1ea3ng kh\u1eafc nh\u1eefng d\u00f2ng ch\u1eef \u201cTr\u00e1ch nhi\u1ec7m cu\u1ed1i c\u00f9ng thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u00f4i\u201d tr\u00ean b\u00e0n l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u00ecnh trong Ph\u00f2ng B\u1ea7u d\u1ee5c, \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1edbi vi\u1ec7c \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u00f3 kh\u0103n, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 vi\u1ec7c th\u1ea3 bom nguy\u00ean t\u1eed xu\u1ed1ng Nagasaki v\u00e0 Hiroshima, Nh\u1eadt B\u1ea3n.<\/p>\n<p>Khi T\u01b0\u1edbng Dwight Eisenhower ch\u1ec9 huy c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ed5 b\u1ed9 l\u00ean Normandy v\u00e0o Ng\u00e0y D, \u00f4ng \u0111\u00e3 vi\u1ebft m\u1ed9t t\u1edd ghi nh\u1edb ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi \u0111i ngay tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng, trong \u0111\u00f3 ghi r\u00f5 r\u1eb1ng \u00f4ng s\u1ebd ph\u1ea3i ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n n\u1ebfu cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng th\u1ea5t b\u1ea1i.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 v\u0103n v\u00e0 l\u00e0 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n gian Zora Neale Hurston ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m cho cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu tr\u1edf th\u00e0nh n\u1ea1n nh\u00e2n tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn v\u1ec1 ch\u1ee7ng t\u1ed9c v\u00e0 gi\u1edbi t\u00ednh c\u1ee7a m\u00ecnh. B\u00e0 vi\u1ebft: \u201cKh\u00f4ng, t\u00f4i kh\u00f4ng kh\u00f3c than v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi \u2014 t\u00f4i \u0111ang b\u1eadn m\u00e0i s\u1eafc con dao t\u00e1ch h\u00e0u c\u1ee7a m\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m th\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u1ee7, m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ea3i g\u00e1nh ch\u1ecbu h\u1eadu qu\u1ea3 khi m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ed5 v\u1ee1.<\/p>\n<p><b>D\u00e1m l\u00e0m d\u00e1m ch\u1ecbu<\/b><\/p>\n<p>\u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 quay l\u1ea1i qu\u00e1 kh\u1ee9 m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u1ec3 l\u1ea5y v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m khi \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi th\u1ea5t b\u1ea1i.<\/p>\n<p>56 ch\u1eef k\u00fd trong b\u1ea3n Tuy\u00ean ng\u00f4n \u0110\u1ed9c l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng c\u00e2u n\u00e0y: \u201cV\u00e0 \u0111\u1ec3 \u1ee7ng h\u1ed9 b\u1ea3n Tuy\u00ean ng\u00f4n n\u00e0y, v\u1edbi s\u1ef1 t\u00edn th\u00e1c ki\u00ean \u0111\u1ecbnh v\u00e0o s\u1ef1 ph\u00f9 h\u1ed9 thi\u00eang li\u00eang c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf, ch\u00fang ta c\u00f9ng nguy\u1ec7n ph\u00f3 th\u00e1c Sinh m\u1ea1ng, V\u1eadn m\u1ec7nh, v\u00e0 Danh d\u1ef1 thi\u00eang li\u00eang c\u1ee7a ch\u00fang ta\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 k\u00fd v\u0103n ki\u1ec7n \u0111\u00f3 bi\u1ebft r\u00f5 r\u1eb1ng n\u1ebfu s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a h\u1ecd b\u1ecb th\u1ea5t b\u1ea1i, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb b\u1ecf t\u00f9 ho\u1eb7c b\u1ecb x\u1eed t\u1eed nh\u01b0 nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i. Nh\u1eefng ch\u1eef k\u00fd \u0111\u00f3 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t s\u1ef1 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh r\u00f5 v\u1ec1 tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m.<\/p>\n<p>Sau khi cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a Pickett kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e1 v\u1ee1 ph\u00f2ng tuy\u1ebfn c\u1ee7a Li\u00ean minh trong Tr\u1eadn Gettysburg, Robert E. Lee nh\u00ecn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng s\u00f3t lo\u1ea1ng cho\u1ea1ng quay tr\u1edf l\u1ea1i n\u01a1i an to\u00e0n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta k\u1ec3 l\u1ea1i r\u1eb1ng \u00f4ng \u0111\u00e3 n\u00f3i: \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a t\u00f4i! \u0110\u00e2y ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a t\u00f4i!\u201d \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c nh\u1eadn l\u1ea5y tr\u00e1ch nhi\u1ec7m nh\u01b0ng Robert E. Lee c\u00f2n th\u1ef1c hi\u1ec7n b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfp theo, l\u00e0 g\u00e1nh ch\u1ecbu h\u1eadu qu\u1ea3 th\u1ea5t b\u1ea1i. Sau m\u1ed9t th\u00e1ng k\u1ec3 t\u1eeb tr\u1eadn chi\u1ebfn n\u00e0y, \u00f4ng \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n t\u1eeb ch\u1ee9c l\u00ean Jefferson Davis, T\u1ed5ng th\u1ed1ng Li\u00ean minh mi\u1ec1n Nam. M\u1eb7c d\u00f9 Jefferson Davis kh\u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u01a1n t\u1eeb ch\u1ee9c, nh\u01b0ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n c\u1ee7a Robert E. Lee cho th\u1ea5y s\u1ef1 s\u1eb5n s\u00e0ng tr\u1ea3 gi\u00e1 n\u1ebfu th\u1ea5t b\u1ea1i.<\/p>\n<p>V\u00e0o n\u0103m 1982, m\u1ed9t hay nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 mua c\u00e1c chai Tylenol, m\u1edf ra, thay m\u1ed9t s\u1ed1 vi\u00ean thu\u1ed1c b\u1eb1ng nh\u1eefng vi\u00ean thu\u1ed1c c\u00f3 ch\u1ee9a xyanua, r\u1ed3i tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u00e1c chai \u0111\u00f3 l\u00ean k\u1ec7 h\u00e0ng. B\u1ea3y ng\u01b0\u1eddi t\u1eed vong trong \u0111au \u0111\u1edbn. Trong v\u00e0i tu\u1ea7n ti\u1ebfp theo, c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y l\u1ea5n \u00e1t c\u00e1c d\u00f2ng tin t\u1ee9c n\u1ed5i b\u1eadt tr\u00ean c\u00e1c t\u1edd b\u00e1o v\u00e0 b\u1ea3n tin.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 v\u00f4 t\u1ed9i trong nh\u1eefng v\u1ee5 s\u00e1t nh\u00e2n n\u00e0y, nh\u01b0ng nh\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t Tylenol, Johnson &amp; Johnson, \u0111\u00e3 ban h\u00e0nh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh thu h\u1ed3i h\u00e0ng tri\u1ec7u chai thu\u1ed1c. H\u1ecd \u0111\u00e3 s\u00e1ng ch\u1ebf l\u1ea1i nh\u1eefng chai ch\u1ee9a c\u00e1c lo\u1ea1i thu\u1ed1c gi\u1ea3m \u0111au \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1ea3 m\u1ea1o v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 t\u1ea1o ra xu h\u01b0\u1edbng cho to\u00e0n b\u1ed9 ng\u00e0nh n\u00e0y. C\u00e1c gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh c\u1ee7a Johnson &amp; Johnson \u0111\u00e3 th\u1eeba nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, g\u00e1nh l\u1ea5y tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 ph\u1ea3i tr\u1ea3 m\u1ed9t kho\u1ea3n ti\u1ec1n ph\u1ea1t n\u1eb7ng n\u1ec1 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft \u1ed5n th\u1ecfa. Chuy\u00ean gia kinh doanh T. Berge sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 vi\u1ebft: \u201cCu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng Tylenol ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh nh\u1ea5t t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn trong l\u1ecbch s\u1eed kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng truy\u1ec1n th\u00f4ng\u201d.<\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037779-shutterstock_2686548591.jpg&amp;w=1200&amp;q=75\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037779-shutterstock_2686548591.jpg&amp;w=1200&amp;q=75\" width=\"1200\" height=\"800\" \/><\/a><\/p>\n<p><i>V\u1ee5 ng\u1ed9 \u0111\u1ed9c Tylenol n\u0103m 1982 \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u00e1p d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i bao b\u00ec ch\u1ed1ng gi\u1ea3 m\u1ea1o, \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh l\u1ea1i c\u00e1c ti\u00eau chu\u1ea9n an to\u00e0n trong ng\u00e0nh d\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m. (\u1ea2nh: RDaria\/Shutterstock)<\/i><\/p>\n<p>H\u1ea7u h\u1ebft ch\u00fang ta ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn nh\u1eefng v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 s\u1ef1 ch\u1ea5p nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c \u0111\u1ed5 l\u1ed7i nh\u01b0 v\u1eady trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y: ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n nh\u1eadn ra r\u1eb1ng anh \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e0m sai v\u1edbi ch\u00fang ta v\u00e0 \u0111\u01b0a ra l\u1eddi xin l\u1ed7i, ng\u01b0\u1eddi cha nghi\u1ec7n r\u01b0\u1ee3u \u0111\u00e3 v\u1ee9t b\u1ecf chai r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 d\u00e0nh ph\u1ea7n \u0111\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp cho nh\u1eefng \u0111\u1ee9a con \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u00f4 thi\u1ebfu n\u1eef n\u00f3i d\u1ed1i cha m\u1eb9 v\u1ec1 vi\u1ec7c t\u1ed1i th\u1ee9 B\u1ea3y c\u00f4 \u0111\u00e3 \u1edf \u0111\u00e2u r\u1ed3i th\u00fa nh\u1eadn v\u00e0o ng\u00e0y Ch\u1ee7 nh\u1eadt.<\/p>\n<p>Bi\u1ebft ch\u1ea5p nh\u1eadn h\u1eadu qu\u1ea3 b\u1edfi nh\u1eefng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00ecnh, d\u00f9 t\u1ed1t hay x\u1ea5u, l\u00e0 m\u1ed9t n\u00e9t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng \u2014 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 n\u00e9t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng nh\u1ea5t \u2014 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh.<\/p>\n<p><b>Ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh bi\u1ebft ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0 do r\u00e8n luy\u1ec7n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i do b\u1ea9m sinh<\/b><\/p>\n<p>Tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ec5 d\u00e0ng v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1ea9m sinh. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng 40 tu\u1ed5i v\u00f4 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, ph\u1ee7 nh\u1eadn vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m cho cu\u1ed9c h\u00f4n nh\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5 v\u1ee1, ch\u00ednh l\u00e0 phi\u00ean b\u1ea3n tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh c\u1ee7a \u0111\u1ee9a con b\u1ed1n tu\u1ed5i l\u00e0m v\u1ee1 chi\u1ebfc b\u00ecnh r\u1ed3i kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh l\u00e0: \u201cKh\u00f4ng ph\u1ea3i con l\u00e0m \u0111\u00e2u!\u201d<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c r\u00e8n luy\u1ec7n tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eddi th\u01a1 \u1ea5u b\u1eb1ng c\u00e1ch l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u00e0 v\u00e0 v\u1edbi vi\u1ec7c cha m\u1eb9 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng cho nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u00ednh nh\u01b0 l\u1ecbch s\u1ef1 v\u00e0 t\u1eed t\u1ebf \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 nh\u00e0 th\u1edd m\u00e0 t\u00f4i \u0111i l\u1ec5 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1i gia \u0111\u00ecnh, v\u00e0 v\u00e0o b\u1ea5t k\u1ef3 bu\u1ed5i s\u00e1ng Ch\u1ee7 Nh\u1eadt n\u00e0o, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y c\u00e1c b\u00e9 g\u00e1i v\u00e0 b\u00e9 trai t\u00e1m ho\u1eb7c ch\u00edn tu\u1ed5i \u0111\u1ec1u \u0111i c\u00f9ng m\u1ed9t em b\u00e9 ch\u1eadp ch\u1eefng \u0111i v\u00e0o ph\u00f2ng v\u1ec7 sinh trong bu\u1ed5i l\u1ec5. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea3nh c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 lu\u00f4n mang l\u1ea1i cho t\u00f4i n\u1ee5 c\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>C\u00e1c ch\u00e1u thi\u1ebfu ni\u00ean h\u1ecdc l\u1ea5y tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m qua vi\u1ec7c l\u00e0m v\u00e0o m\u00f9a h\u00e8 v\u00e0 b\u1eb1ng c\u00e1ch t\u1ef1 ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m nhi\u1ec1u h\u01a1n v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u00ecnh, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 ra ngo\u00e0i ki\u1ebfm ti\u1ec1n, \u0111\u1ea3m nh\u1eadn tinh th\u1ea7n l\u00e0m ch\u1ee7 vi\u1ec7c h\u1ecdc \u1edf tr\u01b0\u1eddng, t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111i\u1ec1n \u0111\u01a1n ghi danh v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 xin vi\u1ec7c l\u00e0m, v\u00e0 tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0 \u0111\u00fang gi\u1edd sau m\u1ed9t bu\u1ed5i t\u1ed1i \u0111i ch\u01a1i v\u1edbi b\u1ea1n b\u00e8. V\u00ec v\u1eady m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb n\u00e0y r\u1eddi kh\u1ecfi nh\u00e0 mang theo h\u00e0nh trang t\u1ed1t h\u01a1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea3m nh\u1eadn c\u00e1c ngh\u0129a v\u1ee5 \u1edf n\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c, trong h\u00f4n nh\u00e2n, v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a ri\u00eang h\u1ecd.<\/p>\n<p>Trong \u201cC\u00e2u chuy\u1ec7n Tri\u1ebft h\u1ecdc\u201d, Will Durant vi\u1ebft: \u201cCh\u00fang ta l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 ch\u00fang ta l\u00e0m l\u1eb7p l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n. V\u1eady th\u00ec s\u1ef1 xu\u1ea5t s\u1eafc kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u00f3i quen\u201d. \u0110i\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u0169ng \u0111\u00fang \u0111\u1ed1i v\u1edbi tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m. H\u00e3y l\u00e0m cho th\u00f3i quen kh\u1eafc k\u1ef7 v\u00e0 tinh th\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u00e1 nh\u00e2n th\u1ea5m nhu\u1ea7n v\u00e0o gi\u1edbi tr\u1ebb, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ch\u00fang ta h\u00e3y trao cho h\u1ecd nh\u1eefng m\u00f3n qu\u00e0 v\u1ec1 ph\u1ea9m ch\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i su\u1ed1t \u0111\u1eddi.<\/p>\n<p><i>(Theo The Epoch Times)<\/i><\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.theepochtimes.com\/bright\/the-character-weve-lost-lessons-of-accountability-in-an-age-of-excuses-6027295\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.theepochtimes.com\/bright\/the-character-weve-lost-lessons-of-accountability-in-an-age-of-excuses-6027295<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00e1c gi\u1ea3: Jeff Minick [ChanhKien.org] Sau cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a Pickett v\u00e0 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a qu\u00e2n Li\u00ean minh mi\u1ec1n Nam t\u1ea1i tr\u1eadn Gettysburg, Robert E. Lee nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 th\u1ea5t b\u1ea1i n\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n t\u1eeb ch\u1ee9c. (\u1ea2nh: Adam Cuerden\/Public domain) Ch\u00fang ta h\u00e3y b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n ng\u1ee5 ng\u00f4n ng\u1eafn tr\u00ean [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-55844","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-phan-tich-binh-luan"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"T\u00e1c gi\u1ea3: Jeff Minick [ChanhKien.org] Sau cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a Pickett v\u00e0 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a qu\u00e2n Li\u00ean minh mi\u1ec1n Nam t\u1ea1i tr\u1eadn Gettysburg, Robert E. Lee nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 th\u1ea5t b\u1ea1i n\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n t\u1eeb ch\u1ee9c. (\u1ea2nh: Adam Cuerden\/Public domain) Ch\u00fang ta h\u00e3y b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n ng\u1ee5 ng\u00f4n ng\u1eafn tr\u00ean [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-13T22:37:11+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa\",\"datePublished\":\"2026-06-13T22:37:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\"},\"wordCount\":3157,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.theepochtimes.com\\\/_next\\\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100\",\"articleSection\":[\"Ph\u00e2n t\u00edch b\u00ecnh lu\u1eadn\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\",\"url\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\",\"name\":\"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.theepochtimes.com\\\/_next\\\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100\",\"datePublished\":\"2026-06-13T22:37:11+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.theepochtimes.com\\\/_next\\\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.theepochtimes.com\\\/_next\\\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/2026\\\/06\\\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/chanhkien.org\\\/author\\\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"T\u00e1c gi\u1ea3: Jeff Minick [ChanhKien.org] Sau cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a Pickett v\u00e0 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a qu\u00e2n Li\u00ean minh mi\u1ec1n Nam t\u1ea1i tr\u1eadn Gettysburg, Robert E. Lee nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 th\u1ea5t b\u1ea1i n\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n t\u1eeb ch\u1ee9c. (\u1ea2nh: Adam Cuerden\/Public domain) Ch\u00fang ta h\u00e3y b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n ng\u1ee5 ng\u00f4n ng\u1eafn tr\u00ean [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2026-06-13T22:37:11+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100","type":"","width":"","height":""}],"author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa","datePublished":"2026-06-13T22:37:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html"},"wordCount":3157,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100","articleSection":["Ph\u00e2n t\u00edch b\u00ecnh lu\u1eadn"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html","name":"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100","datePublished":"2026-06-13T22:37:11+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#primaryimage","url":"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100","contentUrl":"https:\/\/www.theepochtimes.com\/_next\/image?url=https%3A%2F%2Fimg.theepochtimes.com%2Fassets%2Fuploads%2F2026%2F05%2F23%2Fid6037782-Thure_de_Thulstrup_-_L._Prang_and_Co._-_Battle_of_Gettysburg_-_Restoration_by_Adam_Cuerden.jpg&amp;w=1200&amp;q=100"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/06\/pham-cach-bi-danh-mat-nhung-bai-hoc-ve-trach-nhiem-trong-thoi-dai-cua-nhung-loi-bao-chua.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ph\u1ea9m c\u00e1ch b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t: Nh\u1eefng b\u00e0i h\u1ecdc v\u1ec1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55845,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55844\/revisions\/55845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}