{"id":53127,"date":"2026-03-02T09:24:44","date_gmt":"2026-03-02T02:24:44","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=53127"},"modified":"2026-03-02T09:24:44","modified_gmt":"2026-03-02T02:24:44","slug":"ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html","title":{"rendered":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed"},"content":{"rendered":"<p><strong>[ChanhKien.org]<\/strong><\/p>\n<p><b>Ph\u1ea7n IV-2: Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed<\/b><\/p>\n<p><b>Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sumer<\/b><\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Sumer l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ed5 x\u01b0a s\u1ed1ng t\u1ea1i khu v\u1ef1c Trung \u0110\u00f4ng v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 3000 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean, tr\u00ean c\u00e1c sa m\u1ea1c thu\u1ed9c v\u00f9ng Iraq hi\u1ec7n nay, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u1ea5m b\u1ea3ng \u0111\u1ea5t s\u00e9t kh\u1eafc ch\u1eef h\u00ecnh n\u00eam c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sumer, ghi ch\u00e9p v\u1ec1 c\u00e1c th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 truy\u1ec1n thuy\u1ebft c\u1ee7a v\u00f9ng L\u01b0\u1ee1ng H\u00e0; v\u00e0o th\u1eddi vi\u1ec5n c\u1ed5, tr\u00ean \u0111\u1ecba c\u1ea7u \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u1ea3y ra m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y kinh thi\u00ean \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba. T\u1ea5m b\u1ea3ng \u0111\u1ea5t s\u00e9t \u1ea5y \u0111\u00e3 ghi ch\u00e9p nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u th\u1ea7n k\u1ef3 nh\u01b0 sau: V\u00e0o ni\u00ean \u0111\u1ea1i c\u1ef1c k\u1ef3 xa x\u01b0a, c\u00f3 b\u1ed1n v\u1ecb Th\u1ea7n c\u00f9ng nhau th\u1ed1ng tr\u1ecb \u0111\u1ecba c\u1ea7u: Th\u1ea7n Th\u01b0\u01a1ng Thi\u00ean, \u0110\u1ea1i Th\u1ea7n h\u1ed9 Ph\u00e1p, N\u1eef Th\u1ea7n Chi\u1ebfn tranh v\u00e0 T\u00ecnh y\u00eau, Th\u1ee7y Th\u1ea7n. Trong \u0111\u00f3, Th\u1ee7y Th\u1ea7n l\u00e0 quan t\u00e2m con ng\u01b0\u1eddi nh\u1ea5t, l\u00e0 Th\u1ea7n b\u1ea3o h\u1ed9 c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. V\u00e0o th\u1eddi \u1ea5y, c\u01b0 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ecba c\u1ea7u r\u1ea5t \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, nh\u00e2n lo\u1ea1i kh\u00f4ng ng\u1eebng sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf, c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi ng\u1eadp tr\u00e0n trong nh\u1eefng thanh \u00e2m h\u1ed7n \u0111\u1ed9n, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ti\u1ebfng b\u00f2 r\u1eebng g\u1ea7m r\u00fa, \u1ed3n \u00e0o \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00e1c v\u1ecb Th\u1ea7n kh\u00f4ng sao ng\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ea1i Th\u1ea7n h\u1ed9 Ph\u00e1p nghe th\u1ea5y ti\u1ebfng \u1ed3n \u00e0o n\u01a1i nh\u00e2n gian, b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c v\u1ecb Th\u1ea7n \u0111ang ng\u1ed3i tr\u00ean \u0111\u00f3 r\u1eb1ng: \u201cTi\u1ebfng huy\u00ean n\u00e1o c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3 th\u1ef1c ch\u00f3i tai, \u1ed3n \u0111\u1ebfn n\u1ed7i khi\u1ebfn ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh.\u201d Th\u1ebf l\u00e0 ch\u00fang Th\u1ea7n quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ti\u00eau di\u1ec7t nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p>Th\u1ee7y Th\u1ea7n th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t con ng\u01b0\u1eddi, Ng\u00e0i \u0111\u1ebfn v\u01b0\u01a1ng cung, \u0111\u1ee9ng ngo\u00e0i b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng lau s\u1eady, n\u00f3i v\u1edbi nh\u00e0 Vua \u0111ang \u1edf trong \u0111i\u1ec7n r\u1eb1ng: Nh\u00e2n gian s\u1eafp tr\u1ea3i qua m\u1ed9t n\u1ea1n l\u1edbn, \u00f4ng h\u00e3y mau ch\u00f3ng \u0111\u00f3ng m\u1ed9t con thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea3m b\u1ea3o t\u00ednh m\u1ea1ng cho c\u1ea3 nh\u00e0. Ng\u00e0i n\u00f3i: \u201cH\u00e3y th\u00e1o d\u1ee1 ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, v\u1ee9t b\u1ecf m\u1ecdi c\u1ee7a c\u1ea3i, mau mau ch\u1ea1y tr\u1ed1n! \u0110\u1eebng luy\u1ebfn ti\u1ebfc nh\u1eefng v\u1eadt ch\u1ea5t tr\u1ea7n th\u1ebf, c\u1ee9u r\u1ed7i linh h\u1ed3n m\u1edbi l\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t\u2026 H\u00e3y nghe \u0111\u00e2y, nhanh ch\u00f3ng ph\u00e1 d\u1ee1 ng\u00f4i nh\u00e0, chi\u1ec3u theo k\u00edch th\u01b0\u1edbc c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh m\u1ed9t con thuy\u1ec1n c\u00f3 t\u1ef7 l\u1ec7 chi\u1ec1u d\u00e0i v\u00e0 chi\u1ec1u r\u1ed9ng c\u00e2n \u0111\u1ed1i. H\u00e3y \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ea1t gi\u1ed1ng c\u1ee7a m\u1ecdi sinh v\u1eadt tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ea5t gi\u1eef tr\u00ean con thuy\u1ec1n \u1ea5y.\u201d<\/p>\n<p>Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u1eadm tr\u1ec5, l\u1eadp t\u1ee9c b\u1eaft tay v\u00e0o x\u00e2y d\u1ef1ng chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn, h\u01a1n n\u1eefa c\u00f2n \u0111\u01b0a to\u00e0n b\u1ed9 v\u1eadt ph\u1ea9m l\u00ean thuy\u1ec1n, \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ea1t gi\u1ed1ng c\u1ee7a m\u1ecdi sinh v\u1eadt tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ea5t gi\u1eef tr\u00ean con thuy\u1ec1n \u1ea5y. Sau khi t\u1ea5t c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 l\u00ean thuy\u1ec1n, \u00f4ng \u0111\u01b0a tr\u00e2u b\u00f2, gia s\u00fac c\u00f9ng nh\u1eefng th\u1ee3 th\u1ee7 c\u00f4ng thu\u1ed9c m\u1ecdi ng\u00e0nh ngh\u1ec1 l\u00ean thuy\u1ec1n\u2026 Ng\u00e0y \u1ea5y cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u0169ng \u0111\u1ebfn. M\u1edbi t\u1edd m\u1edd s\u00e1ng, t\u1eeb ch\u00e2n tr\u1eddi m\u00e2y \u0111en \u00f9n \u00f9n k\u00e9o \u0111\u1ebfn; Th\u1ea7n b\u00e3o c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a phi n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea1i, t\u1eebng tr\u1eadn s\u1ea5m r\u1ec1n vang d\u1ed9i khi\u1ebfn ban ng\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u00eam \u0111en. Li\u00ean t\u1ee5c s\u00e1u ng\u00e0y s\u00e1u \u0111\u00eam, gi\u00f3 l\u1edbn v\u00e0 n\u01b0\u1edbc l\u0169 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ra oai g\u1ea7m th\u00e9t, s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc cu\u1ed9n tr\u00e0o, nh\u1ea5n ch\u00ecm c\u1ea3 th\u1ebf gian. \u0110\u1ebfn r\u1ea1ng s\u00e1ng ng\u00e0y th\u1ee9 b\u1ea3y, gi\u00f4ng b\u00e3o cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u0169ng l\u1eafng xu\u1ed1ng, m\u1eb7t bi\u1ec3n d\u1ea7n tr\u1edf l\u1ea1i y\u00ean b\u00ecnh, n\u01b0\u1edbc l\u0169 b\u1eaft \u0111\u1ea7u r\u00fat. Ph\u00f3ng t\u1ea7m m\u1eaft nh\u00ecn ra ch\u1ec9 th\u1ea5y m\u1ed9t c\u1ea3nh t\u0129nh l\u1eb7ng \u0111\u1ea7y ch\u1ebft ch\u00f3c, bi\u1ec3n c\u1ea3 m\u00eanh m\u00f4ng v\u00f4 t\u1eadn, ph\u1eb3ng l\u1eb7ng nh\u01b0 m\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea7ng th\u01b0\u1ee3ng. To\u00e0n b\u1ed9 sinh linh tr\u00ean \u0111\u1ecba c\u1ea7u \u0111\u1ec1u v\u00f9i th\u00e2n trong bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc\u2026 Nh\u00ecn quanh b\u1ed1n ph\u00eda, \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u c\u0169ng l\u00e0 bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc m\u00eanh m\u00f4ng tr\u1eafng x\u00f3a\u2026 C\u00e1ch ch\u1eebng h\u01a1n b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i d\u1eb7m, c\u00f3 m\u1ed9t ng\u1ecdn n\u00fai cao \u0111\u1ee9ng s\u1eebng s\u1eefng gi\u1eefa bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc. Con thuy\u1ec1n tr\u00f4i d\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 v\u00e0 m\u1eafc c\u1ea1n gi\u1eefa l\u01b0ng ch\u1eebng n\u00fai. Nh\u00e0 Vua bu\u1ed9c ch\u1eb7t con thuy\u1ec1n tr\u00ean n\u00fai Nisir\u2026 S\u00e1ng s\u1edbm ng\u00e0y th\u1ee9 b\u1ea3y, nh\u00e0 Vua m\u1edf l\u1ed3ng th\u1ea3 ra m\u1ed9t ch\u00fa chim b\u1ed3 c\u00e2u, n\u00f3 l\u01b0\u1ee3n v\u00f2ng m\u1ed9t l\u00fac tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i c\u00e2y n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eadu ngh\u1ec9 ch\u00e2n, li\u1ec1n bay v\u1ec1 thuy\u1ec1n. Vua l\u1ea1i th\u1ea3 ra m\u1ed9t con chim \u00e9n, n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 \u0111\u1eadu, ph\u1ea3i bay v\u1ec1. Vua th\u1ea3 ti\u1ebfp m\u1ed9t con qu\u1ea1, qu\u1ea1 th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc l\u0169 \u0111\u00e3 r\u00fat li\u1ec1n vui m\u1eebng k\u00eau l\u00ean, bay kh\u1eafp n\u01a1i t\u00ecm th\u1ee9c \u0103n, r\u1ed3i tho\u00e1ng ch\u1ed1c bi\u1ebfn m\u1ea5t t\u0103m.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ta kinh ng\u1ea1c l\u00e0, nh\u1eefng ghi ch\u00e9p n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ghi ch\u00e9p v\u0103n t\u1ef1 duy nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Sumer c\u1ed5 l\u01b0u truy\u1ec1n; trong c\u00e1c t\u1ea5m \u0111\u1ea5t s\u00e9t kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c khai qu\u1eadt \u1edf Iraq \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng ghi ch\u00e9p t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, h\u01a1n n\u1eefa trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng t\u1ea5m \u0111\u1ea5t s\u00e9t c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i g\u1ea7n 5000 n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n<p>N\u0103m 1922, nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Anh Leonard Woolley, b\u1eaft \u0111\u1ea7u ti\u1ebfn h\u00e0nh kh\u1ea3o s\u00e1t v\u00e0 khai qu\u1eadt v\u00f9ng sa m\u1ea1c L\u01b0\u1ee1ng H\u00e0 n\u1eb1m gi\u1eefa Baghdad v\u00e0 v\u1ecbnh Ba T\u01b0. K\u1ebft qu\u1ea3, \u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra di t\u00edch th\u00e0nh Ur c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Sumer c\u1ed5, c\u00f9ng l\u0103ng m\u1ed9 ho\u00e0ng t\u1ed9c trong t\u00f2a th\u00e0nh. B\u00ean d\u01b0\u1edbi ng\u00f4i m\u1ed9 n\u00e0y, Woolley v\u00e0 c\u00e1c tr\u1ee3 l\u00fd \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u1edbp tr\u1ea7m t\u00edch \u0111\u1ea5t s\u00e9t s\u1ea1ch d\u00e0y h\u01a1n hai m\u00e9t. L\u1edbp \u0111\u1ea5t s\u00e9t s\u1ea1ch d\u00e0y t\u1edbi hai m\u00e9t n\u00e0y t\u1eeb \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f3? Sau khi nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e2n t\u00edch l\u1edbp \u0111\u1ea5t s\u00e9t n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 l\u1edbp b\u00f9n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eafng \u0111\u1ecdng sau tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y. T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng: tr\u01b0\u1edbc khi con ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft d\u00f9ng \u0111\u1ea5t s\u00e9t ghi ch\u00e9p l\u1ecbch s\u1eed, n\u01a1i n\u00e0y t\u1eebng x\u1ea3y ra m\u1ed9t tr\u1eadn l\u0169 l\u1ee5t v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn, l\u1edbn t\u1edbi m\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ee7y di\u1ec7t n\u1ec1n v\u0103n minh Sumer, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 c\u1ea3 n\u1ec1n v\u0103n minh nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n<p><b>Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y trong Kinh Th\u00e1nh<\/b><\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n th\u1ea7n tho\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p v\u00f4 c\u00f9ng r\u00f5 r\u00e0ng trong Kinh Th\u00e1nh nh\u01b0 sau: \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi Gi\u00ea-h\u00f4-va nh\u00ecn th\u1ea5y t\u1ed9i \u00e1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y c\u00e0ng l\u1edbn, m\u00e3i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng chuy\u1ec7n x\u1ea5u, n\u00ean r\u1ea5t h\u1ed1i h\u1eadn v\u00ec \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi, Ng\u00e0i ph\u00e1n r\u1eb1ng: Ta s\u1ebd khi\u1ebfn cho con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u00fa v\u1eadt, c\u00f4n tr\u00f9ng, cho \u0111\u1ebfn c\u1ea3 nh\u1eefng lo\u1ea1i bay tr\u00ean tr\u1eddi \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i h\u1ee7y di\u1ec7t kh\u1ecfi m\u1eb7t \u0111\u1ea5t; v\u00ec ta \u0111\u00e3 h\u1ed1i h\u1eadn khi t\u1ea1o n\u00ean ch\u00fang.\u201d Nh\u01b0ng khi \u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i \u0111\u1ee9c v\u1eb9n to\u00e0n t\u00ean Noah, \u00f4ng c\u00f3 ba ng\u01b0\u1eddi con trai. \u0110\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi Gi\u00ea-h\u00f4-va n\u00f3i v\u1edbi \u00f4ng r\u1eb1ng: \u201cNg\u01b0\u01a1i h\u00e3y d\u00f9ng g\u1ed7 Gopher \u0111\u00f3ng m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh t\u1eebng khoang, b\u00ean ngo\u00e0i b\u00f4i nh\u1ef1a th\u00f4ng.\u201d Ch\u00faa c\u00f2n h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u00f4ng c\u00e1ch \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n, r\u1ed3i n\u00f3i: \u201cTa s\u1ebd d\u1eabn n\u01b0\u1edbc l\u0169 l\u00e0m ng\u1eadp kh\u1eafp m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, h\u1ee7y di\u1ec7t t\u1ea5t c\u1ea3, ch\u1ec9 c\u1ea7n l\u00e0 nh\u1eefng sinh v\u1eadt s\u1ed1ng tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t c\u00f3 m\u00e1u th\u1ecbt, c\u00f3 h\u01a1i th\u1edf, th\u00ec kh\u00f4ng con n\u00e0o s\u1ed1ng s\u00f3t. Nh\u01b0ng ta s\u1ebd l\u1eadp giao \u01b0\u1edbc c\u00f9ng ng\u01b0\u01a1i, ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng v\u1ee3 ng\u01b0\u01a1i, c\u00e1c con v\u00e0 con d\u00e2u c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, \u0111\u1ec1u h\u00e3y v\u00e0o t\u00e0u. V\u1ec1 c\u00e1c lo\u00e0i sinh v\u1eadt, m\u1ed7i lo\u00e0i m\u1ed9t c\u1eb7p, c\u00f3 \u0111\u1ef1c c\u00f3 c\u00e1i, c\u00f3 tr\u1ed1ng c\u00f3 m\u00e1i, ng\u01b0\u1eddi h\u00e3y \u0111\u01b0a ch\u00fang l\u00ean thuy\u1ec1n, \u0111\u1ec3 ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng s\u00f3t \u1edf ch\u1ed7 ng\u01b0\u01a1i.\u201d Noah li\u1ec1n l\u00e0m theo l\u1eddi ch\u1ec9 b\u1ea3o c\u1ee7a Ch\u00faa, b\u1ea3y ng\u00e0y sau, n\u01b0\u1edbc l\u0169 b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u00e2ng l\u00ean, \u201cNh\u1eefng m\u1ea1ch n\u01b0\u1edbc d\u01b0\u1edbi c\u00e1c v\u1ef1c s\u00e2u phun tr\u00e0o, c\u00e1c c\u1eeda s\u1ed5 tr\u00ean tr\u1eddi m\u1edf toang.\u201d Tr\u1eddi m\u01b0a li\u00ean t\u1ee5c su\u1ed1t 40 ng\u00e0y \u0111\u00eam, m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc ng\u00e0y c\u00e0ng d\u00e2ng cao, nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai cao tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u b\u1ecb nh\u1ea5n ch\u00ecm, h\u1ebft th\u1ea3y sinh m\u1ec7nh \u0111\u1ec1u b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t kh\u1ecfi m\u1eb7t \u0111\u1ea5t. Th\u1ebf n\u01b0\u1edbc cu\u1ed3n cu\u1ed9n k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t 150 ng\u00e0y r\u1ed3i m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u r\u00fat, con thuy\u1ec1n Noah d\u1eebng l\u1ea1i tr\u00ean n\u00fai A-ra-r\u00e1t. Sau \u0111\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ec9nh n\u00fai c\u0169ng d\u1ea7n hi\u1ec7n ra, m\u1ea5y th\u00e1ng sau, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 kh\u00f4 r\u00e1o. Ch\u00faa g\u1ecdi Noah c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 d\u1eabn theo t\u1eebng c\u1eb7p c\u00e1c lo\u00e0i sinh v\u1eadt ra kh\u1ecfi thuy\u1ec1n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng m\u1edbi, sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t sau \u0111\u1ea1i n\u1ea1n.<\/p>\n<p><b>\u0110\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y trong th\u1ea7n tho\u1ea1i Hy L\u1ea1p<\/b><\/p>\n<p>Trong th\u1ea7n tho\u1ea1i Hy L\u1ea1p c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n truy\u1ec1n thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1: Th\u1ea7n Zeus, Ch\u00faa t\u1ec3 b\u1ea7u tr\u1eddi, cai qu\u1ea3n m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, \u00f4ng th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y c\u00e0ng t\u00e0n nh\u1eabn v\u00f4 \u0111\u1ea1o, t\u00e2m \u0111\u1ecba hi\u1ec3m \u00e1c, \u1ef7 m\u1ea1nh hi\u1ebfp y\u1ebfu, d\u1ea7n qu\u00ean \u0111i ch\u00ednh ngh\u0129a v\u00e0 l\u1ec5 ti\u1ebft, \u00f4ng li\u1ec1n n\u00f3i: \u201cCon ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c tai h\u1ecda tr\u00ean th\u1ebf gian; n\u1ebfu th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t h\u1ecd m\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1ecd h\u01b0\u1edfng th\u1ee5, h\u1ecd s\u1ebd sinh s\u00f4i nhanh ch\u00f3ng, tr\u1edf n\u00ean ki\u00eau c\u0103ng, ng\u1ea1o m\u1ea1n; n\u1ebfu tr\u1eebng ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 h\u1ecd n\u1ebfm tr\u1ea3i ch\u00fat kh\u1ed5 n\u1ea1n, t\u1ea5t nhi\u00ean h\u1ecd s\u1ebd ki\u1ec1m ch\u1ebf, nh\u01b0ng trong ch\u1ed1c l\u00e1t s\u1ebd l\u1ea1i sa ng\u00e3, l\u00e0m h\u1ebft m\u1ecdi vi\u1ec7c \u00e1c; th\u1ebf n\u00ean th\u00e0 r\u1eb1ng di\u1ec7t s\u1ea1ch m\u1ed9t l\u1ea7n cho xong.\u201d Sau \u0111\u00f3, Th\u1ea7n Zeus cho tri\u1ec7u t\u1eadp c\u00e1c ch\u01b0 Th\u1ea7n h\u1ecdp b\u00e0n, cu\u1ed1i c\u00f9ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh s\u1ebd cho m\u01b0a l\u1edbn t\u1ea1o n\u00ean \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y nh\u1ea5n ch\u00ecm lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. V\u1ecb Th\u1ea7n Prometheus t\u1eebng b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t v\u00ec \u0111\u00e1nh c\u1eafp l\u1eeda cho lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, \u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con trai t\u00ean l\u00e0 Deucalion \u0111ang chung s\u1ed1ng c\u00f9ng con ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i nh\u00e2n gian. Deucalion lu\u00f4n khuy\u00ean con ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng thi\u1ec7n \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh b\u1ecb Th\u1ea7n tr\u1eebng ph\u1ea1t. M\u1ed9t ng\u00e0y n\u1ecd, Deucalion \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec9nh Olympus th\u0103m cha, Prometheus \u0111\u00e3 khuy\u00ean \u00f4ng r\u1eb1ng: \u201cTh\u1ea7n Zeus s\u1eafp d\u00f9ng m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y \u0111\u1ec3 h\u1ee7y di\u1ec7t lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, con mau t\u00ecm c\u00e1ch tr\u1ed1n \u0111i.\u201d Deucalion sau khi xu\u1ed1ng n\u00fai \u0111\u00e3 l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u00f3ng m\u1ed9t con thuy\u1ec1n ki\u00ean c\u1ed1, r\u1ed3i ch\u1ea5t nh\u1eefng nhu y\u1ebfu ph\u1ea9m l\u00ean thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 l\u00e1nh n\u1ea1n. Qu\u1ea3 nhi\u00ean m\u1ea5y ng\u00e0y sau, t\u1eeb tr\u00ean tr\u1eddi gi\u00e1ng xu\u1ed1ng m\u1ed9t c\u01a1n m\u01b0a l\u1edbn nh\u01b0 tr\u00fat n\u01b0\u1edbc su\u1ed1t m\u1ea5y th\u00e1ng li\u1ec1n, n\u01b0\u1edbc l\u0169 nh\u1ea5n ch\u00ecm m\u1ed9t v\u00f9ng r\u1ed9ng l\u1edbn, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai cao c\u0169ng b\u1ecb ng\u1eadp trong n\u01b0\u1edbc. M\u1ea5y th\u00e1ng sau, tr\u1eddi ng\u1eebng m\u01b0a, thuy\u1ec1n c\u1ee7a Deucalion tr\u00f4i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec9nh n\u00fai Parnassus. Kh\u00f4ng l\u00e2u sau n\u01b0\u1edbc l\u0169 d\u1ea7n r\u00fat \u0111i, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t l\u1ea1i hi\u1ec7n ra, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng tr\u1ed1ng r\u1ed7ng xa x\u0103m m\u00f9 m\u1ecbt, con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f2n bi\u1ebft c\u1ea7u xin Th\u1ea7n ch\u1ec9 b\u1ea3o, Th\u1ea7n n\u00f3i: \u201cChe k\u00edn \u0111\u1ea7u c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, \u0111i l\u00ean s\u01b0\u1eddn \u0111\u1ed3i, v\u1eeba nh\u1eb7t x\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u1eb9 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i v\u1eeba qu\u0103ng v\u1ec1 ph\u00eda sau.\u201d H\u1ecd \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng, m\u1eb9 l\u00e0 m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, x\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u1eb9 ch\u00ednh l\u00e0 \u0111\u00e1, li\u1ec1n nh\u1eb7t \u0111\u00e1 n\u00e9m ra \u0111\u1eb1ng sau. Qu\u1ea3 nhi\u00ean k\u1ef3 t\u00edch xu\u1ea5t hi\u1ec7n, v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c Deucalion n\u00e9m bi\u1ebfn th\u00e0nh \u0111\u00e0n \u00f4ng, v\u1eadt do v\u1ee3 Deucalion n\u00e9m bi\u1ebfn th\u00e0nh \u0111\u00e0n b\u00e0, nh\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ea1i l\u1ea7n n\u1eefa xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t.<\/p>\n<p><b>\u0110\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y trong truy\u1ec1n thuy\u1ebft Trung Qu\u1ed1c<\/b><\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi n\u00f3i v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y t\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c, ch\u00fang ta ph\u1ea3i k\u1ec3 \u0111\u1ebfn N\u1eef Oa. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft k\u1ec3 r\u1eb1ng v\u00e0o thu\u1edf khai thi\u00ean l\u1eadp \u0111\u1ecba, khi \u1ea5y v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0o ng\u00e0y m\u00f9ng m\u1ed9t th\u00e1ng Gi\u00eang, N\u1eef Oa t\u1ea1o ra g\u00e0, m\u00f9ng hai t\u1ea1o ra ch\u00f3, m\u00f9ng ba t\u1ea1o ra d\u00ea, m\u00f9ng b\u1ed1n t\u1ea1o ra heo, m\u00f9ng s\u00e1u t\u1ea1o ra ng\u1ef1a, v\u00e0o ng\u00e0y m\u00f9ng b\u1ea3y, N\u1eef Oa \u0111\u00e3 d\u00f9ng \u0111\u1ea5t v\u00e0ng v\u00e0 n\u01b0\u1edbc, chi\u1ec3u theo h\u00ecnh d\u00e1ng c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n m\u00e0 n\u1eb7n ra nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea5t s\u00e9t t\u00ed hon, b\u00e0 n\u1eb7n h\u1ebft t\u1ed1p n\u00e0y \u0111\u1ebfn t\u1ed1p kh\u00e1c, c\u1ea3m th\u1ea5y qu\u00e1 ch\u1eadm, n\u00ean b\u00e0 \u0111\u00e3 d\u00f9ng m\u1ed9t chi\u1ebfc d\u00e2y leo nh\u00fang \u0111\u1ea7y b\u00f9n, r\u1ed3i vung d\u00e2y l\u00ean, t\u1eebng gi\u1ecdt t\u1eebng gi\u1ecdt b\u00f9n r\u01a1i xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t bi\u1ebfn th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eb7n b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t v\u00e0ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi cao qu\u00fd, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebfn th\u00e0nh t\u1eeb b\u00f9n b\u1ecb v\u0103ng ra t\u1eeb d\u00e2y leo c\u00f3 \u0111\u1ecba v\u1ecb th\u1ea5p k\u00e9m, kh\u1ed1n kh\u00f3. V\u00ec \u0111\u1ec3 nh\u00e2n lo\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0u l\u1ea1i v\u1ec1 sau, b\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u1ebf \u0111\u1ecbnh ra l\u1ec5 ti\u1ebft v\u1ec1 c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi, gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 d\u1ef1a v\u00e0o b\u1ea3n th\u00e2n m\u00e0 n\u1ed1i d\u00f5i t\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng. (\u201cTh\u00e1i B\u00ecnh ng\u1ef1 l\u00e3m\u201d)<\/p>\n<p>Trong th\u1ea7n tho\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c, sau khi C\u1ed9ng C\u00f4ng h\u00fac \u0111\u1ed5 n\u00fai B\u1ea5t Chu ch\u1ed1ng Tr\u1eddi, t\u1eebng \u0111\u1ee3t s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc cu\u1ed3n cu\u1ed9n tr\u00e0n ng\u1eadp m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, N\u1eef Oa luy\u1ec7n \u0111\u00e1 Ng\u0169 s\u1eafc v\u00e1 Tr\u1eddi. Tr\u1eddi xanh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e1 xong, b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh, con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng y\u00ean \u1ed5n.<\/p>\n<p>Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn trong th\u1ea7n tho\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 k\u1ec3 v\u1ec1 tr\u1eadn \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn gi\u1eefa C\u1ed9ng C\u00f4ng v\u00e0 Ch\u00fac Dung. C\u1ed9ng C\u00f4ng thua tr\u1eadn, \u0111\u00e2m \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u00fai B\u1ea5t Chu, n\u00e0o ng\u1edd ng\u1ecdn n\u00fai n\u00e0y l\u00e0 tr\u1ee5 ch\u1ed1ng Tr\u1eddi, b\u1ecb C\u1ed9ng C\u00f4ng h\u00fac g\u00e3y, th\u1ebf l\u00e0 n\u1eeda b\u1ea7u tr\u1eddi li\u1ec1n s\u1eadp xu\u1ed1ng, tr\u00ean tr\u1eddi xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u1ed7 h\u1ed5ng l\u1edbn, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t c\u0169ng n\u1ee9t th\u00e0nh nh\u1eefng r\u00e3nh s\u00e2u, n\u01b0\u1edbc l\u0169 t\u1eeb d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng \u0111\u1ea5t phun tr\u00e0o, t\u1eebng \u0111\u1ee3t s\u00f3ng d\u00e2ng tr\u00e0o ph\u1ee7 k\u00edn m\u1eb7t \u0111\u1ea5t khi\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u00e2y tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc m\u00eanh m\u00f4ng, con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 sinh t\u1ed3n trong t\u00ecnh c\u1ea3nh n\u00e0y. N\u1eef Oa &#8211; v\u1ecb Th\u1ea7n t\u1ea1o ra nh\u00e2n lo\u1ea1i, sau khi nh\u00ecn th\u1ea5y th\u1ea3m h\u1ecda t\u00e0n kh\u1ed1c n\u00e0y, \u0111\u00e3 luy\u1ec7n \u0111\u00e1 Ng\u0169 s\u1eafc \u0111\u1ec3 v\u00e1 tr\u1eddi, ch\u1eb7t t\u1ee9 chi c\u1ee7a r\u00f9a Th\u1ea7n l\u00e0m tr\u1ee5 ch\u1ed1ng b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng tr\u1eddi, gi\u1ebft h\u1eafc long c\u1ee9u K\u00fd Ch\u00e2u, ch\u1ea5t \u0111\u1ed1ng tro r\u01a1m \u0111\u1ec3 ng\u0103n n\u01b0\u1edbc l\u0169. Tr\u1eddi xanh v\u00e1 xong, b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng th\u00e1i b\u00ecnh, n\u01b0\u1edbc l\u0169 r\u00fat c\u1ea1n, tr\u1eddi \u0111\u1ea5t m\u1edbi l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thi\u1ec7n l\u01b0\u01a1ng c\u1ea9n tr\u1ecdng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng s\u00f3t.<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 trong c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i n\u00e0y kh\u00f4ng h\u1ec1 n\u00f3i r\u00f5 vi\u1ec7c con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi \u1ea5y \u0111ang b\u1ea1i ho\u1ea1i nh\u01b0 nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n kh\u00e1c, nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang \u0111\u00e3 c\u00f9ng n\u00f3i v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi r\u1eb1ng, ch\u1ec9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfp v\u00e0o trang s\u1eed m\u1edbi.<\/p>\n<p>M\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i kh\u00e1c v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u1eddi \u0110\u1ebf Nghi\u00eau, trong \u201cKinh th\u01b0 &#8211; Nghi\u00eau \u0110i\u1ec3n\u201d k\u1ec3 r\u1eb1ng C\u1ed5n tr\u1ecb th\u1ee7y m\u1ea5t ch\u00edn n\u0103m. Trong \u201cS\u1eed k\u00fd \u2013 H\u1ea1 b\u1ea3n k\u1ef7\u201d ghi ch\u00e9p r\u1eb1ng V\u0169 tr\u1ecb th\u1ee7y h\u01a1n 13 n\u0103m, l\u1ea7n \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y n\u00e0y k\u00e9o d\u00e0i h\u01a1n 22 n\u0103m. Khi \u1ea5y, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t tr\u1edf th\u00e0nh bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc m\u00eanh m\u00f4ng, con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01a1i \u0111\u1ec3 \u1edf, trong s\u00e1ch \u201cM\u1ea1nh T\u1eed &#8211; \u0110\u1eb1ng V\u0103n C\u00f4ng (quy\u1ec3n h\u1ea1)\u201d c\u00f3 ch\u00e9p: \u201cV\u00e0o th\u1eddi vua Nghi\u00eau tr\u1ecb v\u00ec, n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng, tr\u00e0n ng\u1eadp kh\u1eafp Trung Qu\u1ed1c, r\u1ed3ng r\u1eafn kh\u1eafp n\u01a1i, d\u00e2n ch\u00fang kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01a1i an \u0111\u1ecbnh.\u201d Trong \u201cKinh th\u01b0 &#8211; Nghi\u00eau \u0110i\u1ec3n\u201d c\u0169ng c\u00f3 ghi ch\u00e9p: \u201cN\u01b0\u1edbc l\u0169 cu\u1ed3n cu\u1ed9n ch\u1eafn ngang; d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u1ea7m \u1ea7m v\u00e2y quanh ng\u1eadp tr\u00e0n c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai; kh\u00ed th\u1ebf ng\u00fat tr\u1eddi.\u201d C\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u1eb1ng tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y n\u00e0y ho\u00e0nh h\u00e0nh kh\u1eafp n\u01a1i, khi\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u1ed1ng y\u00ean \u1ed5n. Ban \u0111\u1ea7u, C\u1ed5n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i tr\u1ecb th\u1ee7y, \u00f4ng d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ch\u1eb7n d\u00f2ng khi\u1ebfn n\u01b0\u1edbc l\u0169 ng\u00e0y c\u00e0ng d\u00e2ng cao, h\u01a1n ch\u00edn n\u0103m tr\u1ecb th\u1ee7y kh\u00f4ng th\u00e0nh (\u201cCh\u00edn n\u0103m, vi\u1ec7c ch\u1eb3ng th\u00e0nh\u201d &#8211; tr\u00edch Kinh th\u01b0 &#8211; Nghi\u00eau \u0110i\u1ec3n). Sau n\u00e0y, con c\u1ee7a C\u1ed5n l\u00e0 V\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i tr\u1ecb th\u1ee7y, khi \u1ea5y l\u00e0 th\u1eddi c\u1ee7a Thi\u00ean \u0111\u1ebf l\u00e0 Ngu Thu\u1ea5n. Tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1ecb th\u1ee7y t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u1ea7n s\u00f4ng gi\u00fap \u0111\u1ee1, Th\u1ea7n trao cho V\u0169 m\u1ed9t t\u1ea5m b\u1ea3n \u0111\u1ed3 tr\u1ecb th\u1ee7y (theo \u201cThi T\u1eed\u201d b\u1ea3n s\u01b0u t\u1ea7m c\u1ee7a T\u00f4n Tinh Di\u1ec5n, quy\u1ec3n h\u1ea1). \u00d4ng \u0111\u1ed5i ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p t\u1eeb ch\u1eb7n \u0111\u1ee9ng th\u00e0nh kh\u01a1i th\u00f4ng, k\u1ebft qu\u1ea3 \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u00e0nh c\u00f4ng, n\u01b0\u1edbc l\u0169 h\u1ea1 xu\u1ed1ng, c\u1ee9u h\u00e0ng v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi tho\u00e1t kh\u1ecfi c\u1ea3nh l\u1ea7m than, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n y\u00eau m\u1ebfn. Trong c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c, Qu\u00e2n V\u01b0\u01a1ng lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 h\u00ecnh m\u1eabu ti\u00eau bi\u1ec3u cho c\u1ea3 tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i \u1ea5y, t\u1eebng l\u1eddi n\u00f3i v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a b\u1eadc Qu\u00e2n V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u s\u1eafc \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, ng\u00f4n h\u00e0nh c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n. M\u00e0 \u0110\u1ea1i V\u0169 l\u00e0 v\u1ecb Vua c\u00f3 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh v\u00f4 c\u00f9ng cao th\u01b0\u1ee3ng trong l\u1ecbch s\u1eed Trung Hoa, v\u00ec v\u1eady b\u00e1ch t\u00ednh Trung Hoa v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee9u kh\u1ecfi n\u1ea1n \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, qu\u1ea3 th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean quan t\u1edbi vi\u1ec7c \u0110\u1ea1i V\u0169 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho phong th\u00e1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u1ea3 trong x\u00e3 h\u1ed9i, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc chuy\u1ec3n bi\u1ebfn th\u00e0nh ch\u1ea5t ph\u00e1c, cao th\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p><b>Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c<\/b><\/p>\n<p>\u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u00f3 m\u1ed9t truy\u1ec1n thuy\u1ebft k\u1ec3 r\u1eb1ng: C\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb t\u0103ng kh\u1ed5 h\u1ea1nh t\u00ean l\u00e0 Manu, khi \u00f4ng \u0111ang t\u1eafm \u1edf s\u00f4ng H\u1eb1ng, th\u00ec v\u00f4 t\u00ecnh c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t con c\u00e1 nh\u1ecf. C\u00e1 n\u00f3i v\u1edbi \u00f4ng r\u1eb1ng, m\u00f9a h\u00e8 n\u00e0y n\u01b0\u1edbc l\u0169 s\u1ebd d\u00e2ng cao l\u00e0m kh\u1eafp n\u01a1i ng\u1eadp l\u1ee5t, h\u1ee7y di\u1ec7t t\u1ea5t c\u1ea3 sinh v\u1eadt, b\u1ea3o Manu h\u00e3y chu\u1ea9n b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc. Khi n\u01b0\u1edbc l\u0169 k\u00e9o \u0111\u1ebfn, ch\u00fa c\u00e1 nh\u1ecf l\u1ea1i k\u00e9o thuy\u1ec1n c\u1ee7a Manu \u0111\u1ebfn n\u01a1i an to\u00e0n. Sau n\u00e0y, con ch\u00e1u c\u1ee7a Manu sinh s\u00f4i v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n \u0110\u1ed9, \u00f4ng c\u0169ng l\u01b0u truy\u1ec1n l\u1ea1i c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y trong cu\u1ed1n \u201cPh\u00e1p \u0111i\u1ec3n Manu\u201d.<\/p>\n<p>Trong th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Babylon, Th\u1ea7n Bel t\u1ee9c gi\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh gi\u00e1ng l\u0169 h\u1ee7y di\u1ec7t nh\u00e2n lo\u1ea1i. Tr\u01b0\u1edbc khi c\u01a1n l\u0169 \u1eadp \u0111\u1ebfn, Th\u1ea7n Ea \u0111\u00e3 d\u1eb7n d\u00f2 m\u1ed9t \u00f4ng l\u00e3o s\u1ed1ng \u1edf c\u1eeda s\u00f4ng chu\u1ea9n b\u1ecb s\u1eb5n m\u1ed9t con thuy\u1ec1n, chu\u1ea9n b\u1ecb m\u1ecdi th\u1ee9 s\u1eb5n s\u00e0ng,&#8230; Tr\u1eddi m\u01b0a b\u1ea3y ng\u00e0y, ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ec9nh n\u00fai l\u00e0 c\u00f2n nh\u00f4 ra kh\u1ecfi m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc. Trong h\u01a1n 130 d\u00e2n t\u1ed9c b\u1ea3n \u0111\u1ecba \u1edf to\u00e0n b\u1ed9 ch\u00e2u M\u1ef9, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0o m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y. Trong t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ed5 Mexico \u201cS\u00e1ch ch\u1eef v\u1ebd Chimalpopoca\u201d c\u00f3 ghi ch\u00e9p r\u1eb1ng: \u201cTr\u1eddi g\u1ea7n nh\u01b0 ch\u1ea1m \u0111\u1ea5t, trong v\u00f2ng m\u1ed9t ng\u00e0y, to\u00e0n b\u1ed9 nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u1ec1u b\u1ecb tuy\u1ec7t di\u1ec7t, n\u00fai c\u0169ng b\u1ecb ng\u1eadp trong d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc,&#8230;\u201d Trong cu\u1ed1n s\u00e1ch Th\u00e1nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Maya c\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn: \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 tai h\u1ecda c\u00f3 t\u00ednh h\u1ee7y di\u1ec7t \u2026 m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y \u2026 Con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u ch\u1ebft ch\u00ecm trong tr\u1eadn m\u01b0a l\u1edbn nh\u01b0 tr\u00fat n\u01b0\u1edbc t\u1eeb tr\u00ean tr\u1eddi xu\u1ed1ng.\u201d Hay nh\u01b0 trong c\u00e1c t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba t\u1ea1i qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Polynesia thu\u1ed9c ch\u00e2u \u0110\u1ea1i D\u01b0\u01a1ng, t\u1eebng l\u01b0u truy\u1ec1n m\u1ed9t truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n l\u1eabn c\u1ea3 nh\u1eefng k\u00fd \u1ee9c v\u1ec1 chuy\u1ec7n n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t d\u00e2ng cao.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Anh, Frazer t\u1eebng ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng: Trong h\u01a1n 130 t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi da \u0111\u1ecf \u1edf B\u1eafc M\u1ef9, Trung M\u1ef9 v\u00e0 Nam M\u1ef9, kh\u00f4ng t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y.<\/p>\n<p>T\u1eeb nh\u1eefng ghi ch\u00e9p xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng: \u201cCon ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua n\u1ea1n h\u1ed3ng th\u1ee7y mang t\u00ednh h\u1ee7y di\u1ec7t. Nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c r\u00f5 r\u00e0ng ch\u00ednh x\u00e1c l\u1ea1i tr\u00f9ng kh\u1edbp v\u1edbi nhau nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng t\u00e1c m\u1ed9t c\u00e1ch ng\u1eabu h\u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, cho n\u00ean nh\u1eefng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u1ec1 tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y th\u1eadt ra \u0111\u1ec1u \u0111ang bi\u1ec3u \u0111\u1ea1t m\u1ed9t hi\u1ec7n th\u1ef1c l\u1ecbch s\u1eed t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng. V\u1eady ngo\u00e0i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u1ea5y ra, th\u00ec nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 th\u1ea7n tho\u1ea1i n\u00e0y r\u1ed1t cu\u1ed9c c\u00f2n \u1ea9n ch\u1ee9a s\u1ef1 th\u1eadt n\u00e0o?<\/p>\n<p>Con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n nay c\u1ee9 h\u1ec5 nghe th\u1ea5y \u201cth\u1ea7n tho\u1ea1i\u201d v\u00e0 \u201ctruy\u1ec1n thuy\u1ebft\u201d th\u00ec \u0111\u1ec1u li\u00ean t\u01b0\u1edfng t\u1edbi hai ch\u1eef \u201cm\u00ea t\u00edn\u201d. Tuy nhi\u00ean, n\u1ebfu m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecbu thay \u0111\u1ed5i g\u00f3c \u0111\u1ed9 nh\u00ecn nh\u1eadn v\u1ea5n \u0111\u1ec1, c\u00f3 l\u1ebd s\u1ebd c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1ch l\u00fd gi\u1ea3i s\u00e2u s\u1eafc h\u01a1n. Th\u1eed ngh\u0129 xem, t\u1ea1i sao con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i tuy\u1ec7t di\u1ec7u \u0111\u1ebfn v\u1eady? T\u1ea1i sao tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng ghi ch\u00e9p t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1? V\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a v\u0103n minh nh\u00e2n lo\u1ea1i l\u1ea7n n\u00e0y, con ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 c\u00f9ng l\u1ea1c h\u1eadu. Kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i hay radio nh\u01b0 ng\u00e0y nay, m\u00e0 ngay c\u1ea3 vi\u1ec7c li\u00ean l\u1ea1c gi\u1eefa c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c c\u0169ng ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y qua ch\u1ea1y l\u1ea1i, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 li\u00ean l\u1ea1c xuy\u00ean l\u1ee5c \u0111\u1ecba. Truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t tin t\u1ee9c c\u1ef1 ly xa v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3 g\u1ea7n nh\u01b0 l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3, v\u1eady t\u1ea1i sao nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng r\u1ea3i r\u00e1c \u1edf kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 truy\u1ec1n thuy\u1ebft gi\u1ed1ng nhau \u0111\u1ebfn v\u1eady?<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd s\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 th\u1ebf n\u00e0y: Con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 qu\u1ea3 \u0111\u00fang l\u00e0 \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua n\u1ea1n \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y mang t\u00ednh h\u1ee7y di\u1ec7t. C\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c nhau s\u1ed1ng r\u1ea3i r\u00e1c \u1edf c\u00e1c n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, sau khi tr\u1ea3i qua l\u1ea7n tai h\u1ecda h\u1ee7y di\u1ec7t tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1ea5y, con ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n minh m\u1edbi.<\/p>\n<p>Ng\u1eabm l\u1ea1i c\u00f3 l\u1ebd khi \u1ea5y s\u1ed1 \u00edt nh\u1eefng t\u1ed5 ti\u00ean c\u00f2n s\u1ed1ng s\u00f3t sau th\u1ea3m h\u1ecda, \u0111\u00e3 t\u1eadn m\u1eaft ch\u1ee9ng ki\u1ebfn t\u00ecnh c\u1ea3nh con ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t, ngo\u00e0i t\u00e2m tr\u1ea1ng bu\u1ed3n b\u00e3 n\u1eb7ng n\u1ec1, h\u1ecd c\u00f2n ghi ch\u00e9p l\u1ea1i c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng kh\u1eafc c\u1ed1t ghi t\u00e2m khi \u1ea5y, \u0111i\u1ec1u h\u1ecd hy v\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 th\u1ebf h\u1ec7 con ch\u00e1u mai sau nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3i h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i h\u1ecdc n\u00e0y. D\u00f9ng ng\u00f4n ng\u1eef v\u0103n t\u1ef1 ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u1ec3 ghi ch\u00e9p l\u01b0u truy\u1ec1n l\u1ea1i, \u0111\u00e2y qu\u1ea3 l\u00e0 nh\u1eefng gi\u00e1o hu\u1ea5n v\u00e0 k\u00fd \u1ee9c \u0111\u1ea7y \u0111au th\u01b0\u01a1ng!<\/p>\n<p><b>V\u1eady nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n m\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111ang mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u1edbi ch\u00fang ta?<\/b><\/p>\n<p>T\u1ed5ng h\u1ee3p l\u1ea1i nh\u1eefng mi\u00eau t\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c, ch\u00fang ta ph\u00e1t hi\u1ec7n r\u1eb1ng nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y l\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0 v\u00ec \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 b\u1ea1i ho\u1ea1i, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh m\u1ea5t \u0111i b\u1ea3n t\u00ednh thi\u1ec7n l\u01b0\u01a1ng v\u1ed1n c\u00f3, n\u00ean Th\u1ea7n gi\u00e1ng \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y \u0111\u1ec3 ti\u00eau di\u1ec7t con ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ed1 c\u1ef1c \u00edt nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thi\u1ec7n l\u01b0\u01a1ng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c sinh t\u1ed3n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tho\u00e1t n\u1ea1n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cTh\u1ea7n\u201d &#8211; nh\u01b0 Th\u1ee7y Th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sumer, Jehovah tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ea3nh b\u00e1o v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u00e1t sinh c\u1ee7a tai h\u1ecda, m\u00e0 \u0111i\u1ec3m chung c\u1ee7a s\u1ed1 \u00edt nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee9u \u1ea5y \u0111\u1ec1u b\u1edfi v\u00ec khi \u1ea5y, h\u1ecd l\u00e0 s\u1ed1 \u00edt nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n t\u00edn Th\u1ea7n v\u00e0 l\u00e0m theo y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a Th\u1ea7n.<\/p>\n<p>Cho n\u00ean, d\u00f9 r\u1eb1ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u di t\u00edch c\u1ed5 \u0111\u00e3 cho th\u1ea5y r\u00f5 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00f4ng ngh\u1ec7 c\u0169ng nh\u01b0 n\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u h\u1ecd \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho h\u1eadu th\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee7 thu\u1eadt hay k\u1ef9 thu\u1eadt n\u00e0y, m\u00e0 l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i gi\u1ed1ng nhau. Ch\u00fang ta d\u1ec5 d\u00e0ng h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng: Sau khi tr\u1ea3i qua b\u00e0i h\u1ecdc x\u01b0\u01a1ng m\u00e1u, nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 r\u1eb1ng, v\u0103n minh v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi d\u00f9 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ecda. V\u00ec th\u1ebf, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nhi\u1ec1u d\u00e2n t\u1ed9c c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean h\u1ecd mu\u1ed1n nh\u1eafn g\u1eedi nh\u1ea5t cho h\u1eadu th\u1ebf ch\u00ednh l\u00e0 b\u00e0i h\u1ecdc t\u1eeb \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y &#8211; con ng\u01b0\u1eddi n\u1ebfu mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng h\u1ea1nh ph\u00fac, \u0111\u1ea7u ti\u00ean ph\u1ea3i tr\u1ecdng \u0111\u1ee9c. Tuy nhi\u00ean, \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf h\u1ec7 con ch\u00e1u ng\u00e0y nay, s\u1ef1 th\u1eadt kia d\u00f9 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang ta thu\u1eadt l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111i n\u1eefa, th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ecb xem l\u00e0 th\u1ea7n tho\u1ea1i huy\u1ec1n t\u01b0\u1edfng. V\u00ec khoa h\u1ecdc m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n ng\u00e0y nay kh\u00f4ng h\u1ec1 th\u1eeba nh\u1eadn s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a \u201cTh\u1ea7n\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ef1a v\u00e0o nh\u1eefng k\u00fd s\u1ef1 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ch\u00fang ta li\u1ec7u c\u00f3 n\u00ean suy ng\u1eabm r\u1eb1ng: Ng\u00e0y nay, thu\u1eadn theo qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec3 c\u1ea3i thi\u1ec7n cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u1eadt ch\u1ea5t, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u00e1nh m\u1ea5t b\u1ea3n t\u00ednh thi\u1ec7n l\u01b0\u01a1ng, ch\u00fang ta kh\u00f4ng h\u1ec1 ghi nh\u1edb b\u00e0i h\u1ecdc l\u1ecbch s\u1eed, m\u00e0 l\u1ea1i c\u00f2n \u0111i v\u00e0o v\u1ebft xe \u0111\u1ed5 c\u1ee7a cha \u00f4ng, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i r\u1ea5t nguy hi\u1ec3m hay sao?<\/p>\n<p>Ph\u1ea7n ti\u1ebfp theo, ch\u00fang ta s\u1ebd c\u00f9ng \u0111\u00e0m lu\u1eadn v\u1ec1 r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 \u0111\u00e3 b\u1ecb m\u1ea5t t\u00edch, \u0111\u1ec3 xem c\u00e1c di t\u00edch v\u0103n minh c\u00f2n g\u1eedi g\u1eafm cho ch\u00fang ta nh\u1eefng th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p g\u00ec?<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/21122\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/21122<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] Ph\u1ea7n IV-2: Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sumer Ng\u01b0\u1eddi Sumer l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ed5 x\u01b0a s\u1ed1ng t\u1ea1i khu v\u1ef1c Trung \u0110\u00f4ng v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 3000 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean, tr\u00ean c\u00e1c sa m\u1ea1c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[81],"tags":[508],"class_list":["post-53127","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bi-an-khoa-hoc","tag-ven-buc-man-van-minh-tien-su"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] Ph\u1ea7n IV-2: Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sumer Ng\u01b0\u1eddi Sumer l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ed5 x\u01b0a s\u1ed1ng t\u1ea1i khu v\u1ef1c Trung \u0110\u00f4ng v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 3000 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean, tr\u00ean c\u00e1c sa m\u1ea1c [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-03-02T02:24:44+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed\",\"datePublished\":\"2026-03-02T02:24:44+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\"},\"wordCount\":6390,\"keywords\":[\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed\"],\"articleSection\":[\"B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\",\"name\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-03-02T02:24:44+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] Ph\u1ea7n IV-2: Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Sumer Ng\u01b0\u1eddi Sumer l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ed5 x\u01b0a s\u1ed1ng t\u1ea1i khu v\u1ef1c Trung \u0110\u00f4ng v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 3000 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean, tr\u00ean c\u00e1c sa m\u1ea1c [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2026-03-02T02:24:44+00:00","author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed","datePublished":"2026-03-02T02:24:44+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html"},"wordCount":6390,"keywords":["V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed"],"articleSection":["B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html","name":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2026-03-02T02:24:44+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/03\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-21-tran-dai-hong-thuy-con-thuyen-noah-va-su-tich-tao-ra-con-nguoi-thoi-tien-su.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 21): Tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y, con thuy\u1ec1n Noah v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o ra con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=53127"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53128,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53127\/revisions\/53128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=53127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=53127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=53127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}