{"id":52708,"date":"2026-02-17T00:05:01","date_gmt":"2026-02-16T17:05:01","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=52708"},"modified":"2026-02-19T11:11:57","modified_gmt":"2026-02-19T04:11:57","slug":"lich-su-don-tan-nien-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html","title":{"rendered":"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1)"},"content":{"rendered":"<p><i>T\u00e1c gi\u1ea3: Ti\u00eau Phong<\/i><\/p>\n<p><b>[Chanhkien.org]<\/b><\/p>\n<p><b>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u201cNi\u00ean\u201d<\/b><\/p>\n<p>Kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cNi\u00ean\u201d (\u5e74, t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m), s\u1edbm nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1eeb n\u00f4ng nghi\u1ec7p, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a g\u1ecdi chu k\u1ef3 sinh tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0 \u201cNi\u00ean\u201d. C\u00e1ch vi\u1ebft ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d trong ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t g\u1ed3m ph\u1ea7n tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d (\u79be, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e2y l\u00faa), ph\u1ea7n d\u01b0\u1edbi l\u00e0 ch\u1eef \u201cNh\u00e2n\u201d (\u4eba, t\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi). Ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d trong ch\u1eef Kim c\u0169ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 trong ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t, c\u0169ng t\u1eeb ch\u1eef H\u00f2a, ch\u1eef Nh\u00e2n. Ti\u1ec3u tri\u1ec7n vi\u1ebft \u201cNi\u00ean\u201d th\u00e0nh \u201ctr\u00ean H\u00f2a (\u79be) d\u01b0\u1edbi Thi\u00ean (\u5343, t\u1ee9c m\u1ed9t ngh\u00ecn)\u201d, \u201cThuy\u1ebft V\u0103n gi\u1ea3i t\u1ef1 &#8211; B\u1ed9 H\u00f2a\u201d vi\u1ebft: \u201cNi\u00ean, c\u1ed1c th\u1ee5c d\u00e3 (N\u0103m t\u1ee9c l\u00e0 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ch\u00edn). T\u00f2ng H\u00f2a, t\u00f2ng Thi\u00ean thanh (T\u1eeb ch\u1eef H\u00f2a, c\u00f9ng thanh c\u1ee7a ch\u1eef Thi\u00ean). Ti\u1ec3u Tri\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111em ch\u1eef \u201cNh\u00e2n\u201d \u0111\u1ed5i sai th\u00e0nh ch\u1eef \u201cThi\u00ean\u201d r\u1ed3i, v\u1eady n\u00ean H\u1ee9a Thu\u1eadn \u0111\u00e3 l\u1ea5y \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 thuy\u1ebft gi\u1ea3i, m\u00e0 ch\u1eef &#8220;Thi\u00ean&#8221; v\u1ed1n \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi \u0111eo \u0111\u1ed3 trang s\u1ee9c, gi\u1ea3i th\u00edch nh\u01b0 v\u1eady c\u0169ng kh\u00f4ng m\u00e2u thu\u1eabn. Ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng, th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5, con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u1ea7u ch\u1ee7 y\u1ebfu d\u1ef1a v\u00e0o b\u1eaft c\u00e1 s\u0103n th\u00fa, h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m qu\u1ea3 d\u1ea1i \u0111\u1ec3 sinh t\u1ed3n, sau n\u00e0y ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn th\u1eddi k\u1ef3 tr\u1ed3ng tr\u1ecdt n\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u00e0 ch\u0103n nu\u00f4i gia s\u00fac. \u201cH\u00f2a\u201d l\u00e0 c\u00e1ch g\u1ecdi chung c\u1ee7a c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, thu ho\u1ea1ch trong m\u1ed9t n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5t th\u1ebf n\u00e0o, ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh b\u1edfi s\u1ef1 sinh tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng thu ho\u1ea1ch c\u1ee7a c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c n\u00e0y, m\u00e0 hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d trong ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t, h\u1ea7u h\u1ebft \u0111\u1ec1u tr\u00f4ng nh\u01b0 c\u00e1i l\u01b0ng b\u1ecb u\u1ed1n cong do g\u00e1nh n\u1eb7ng \u00e9p xu\u1ed1ng, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y n\u00f3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho vi\u1ec7c s\u1ea3n xu\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a b\u1ed9i thu. Ph\u1ea7n ch\u1eef \u201cNh\u00e2n\u201d ph\u00eda d\u01b0\u1edbi ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d th\u00ec gi\u1ea3i th\u00edch th\u1ebf n\u00e0o? Nh\u00ecn t\u1eeb ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t, ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d gi\u1ed1ng nh\u01b0 h\u00ecnh \u1ea3nh tr\u00ean \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed9i h\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c n\u1eb7ng. N\u00e9t ph\u1ea9y ch\u00fai xu\u1ed1ng tr\u00ean \u0111\u1ec9nh ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d \u1edf ph\u1ea7n ph\u00eda tr\u00ean ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d ch\u00ednh l\u00e0 n\u00e9t ph\u1ea9y tr\u00ean \u0111\u1ec9nh ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d hi\u1ec7n nay, \u0111\u1ea1i bi\u1ec3u cho b\u00f4ng l\u00faa tr\u0129u n\u1eb7ng; ph\u1ea7n ph\u00eda d\u01b0\u1edbi l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1eef \u201cNh\u00e2n\u201d. \u201cH\u00f2a\u201d ch\u1ed3ng l\u00ean \u201cNh\u00e2n\u201d, gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u00e1c n\u00f4ng s\u1ea3n thu ho\u1ea1ch, m\u1ed9t c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng thu ho\u1ea1ch \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh. V\u1eady n\u00ean, ngh\u0129a ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d l\u00e0 b\u1ed9i thu l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 ch\u00fac m\u1eebng m\u1ed9t n\u0103m b\u1ed9i thu l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c.<\/p>\n<p><b>S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a \u201cNi\u00ean\u201d<\/b><\/p>\n<p>N\u0103m m\u1edbi theo \u00c2m l\u1ecbch (ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng l\u1ecbch) l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ec5 h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng n\u00e1o nhi\u1ec7t nh\u1ea5t, long tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Trung Qu\u1ed1c. X\u01b0a g\u1ecdi ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a th\u00e1ng Gi\u00eang (Ch\u00ednh Nguy\u1ec7t) l\u00e0 Nguy\u00ean Nh\u1eadt, Nguy\u00ean Th\u1ea7n, Nguy\u00ean Ch\u00ednh, Nguy\u00ean S\u00f3c, Nguy\u00ean \u0110\u00e1n, v.v. \u201cNguy\u00ean\u201d (\u5143) ch\u1ec9 \u201cb\u1eaft \u0111\u1ea7u\u201d, \u201c\u0110\u00e1n\u201d (\u65e6) ch\u1ec9 \u201cs\u00e1ng s\u1edbm\u201d, \u201cNguy\u00ean \u0110\u00e1n\u201d t\u1ee9c l\u00e0 bu\u1ed5i s\u00e1ng s\u1edbm \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t n\u0103m. S\u00e1ch \u201cNh\u0129 Nh\u00e3\u201d ch\u00fa gi\u1ea3i \u201cNi\u00ean\u201d l\u00e0: \u201cH\u1ea1 vi\u1ebft Tu\u1ebf, th\u01b0\u01a1ng vi\u1ebft T\u1ef1, chu vi\u1ebft Ni\u00ean\u201d (Nh\u00e0 H\u1ea1 g\u1ecdi n\u0103m l\u00e0 Tu\u1ebf (\u6b72), nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ef1 (\u7940), nh\u00e0 Chu g\u1ecdi l\u00e0 Ni\u00ean (\u5e74)). B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eddi \u00c2n Th\u01b0\u01a1ng, l\u1ea5y m\u1ed9t l\u1ea7n tr\u0103ng tr\u00f2n khuy\u1ebft l\u00e0m m\u1ed9t th\u00e1ng, ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a th\u00e1ng g\u1ecdi l\u00e0 s\u00f3c (\u6714), ng\u00e0y m\u01b0\u1eddi l\u0103m g\u1ecdi l\u00e0 v\u1ecdng (\u671b). B\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1ed7i n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh t\u1eeb n\u1eeda \u0111\u00eam ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean (ng\u00e0y s\u00f3c) c\u1ee7a th\u00e1ng Gi\u00eang, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cNguy\u00ean \u0110\u00e1n\u201d ho\u1eb7c \u201cNguy\u00ean Nh\u1eadt\u201d. \u0110\u1ebfn th\u1eddi H\u00e1n V\u0169 \u0110\u1ebf, do kinh nghi\u1ec7m \u201cquan s\u00e1t thi\u00ean t\u01b0\u1ee3ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh th\u1eddi gian\u201d c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng phong ph\u00fa, T\u01b0 M\u00e3 Thi\u00ean \u0111\u00e3 s\u00e1ng t\u1ea1o ra \u201cTh\u00e1i S\u01a1 l\u1ecbch\u201d, c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh th\u00e1ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a n\u0103m (Nguy\u00ean Nguy\u1ec7t) l\u00e0 th\u00e1ng Gi\u00eang, th\u00e1ng Gi\u00eang l\u00e0 \u0110\u1ea7u n\u0103m, ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a th\u00e1ng Gi\u00eang g\u1ecdi l\u00e0 Nguy\u00ean \u0110\u00e1n, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 T\u00e2n ni\u00ean. T\u1eeb \u0111\u00f3, phong t\u1ee5c \u0111\u00f3n T\u1ebft \u00e2m l\u1ecbch v\u1eabn lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n ti\u1ebfp t\u1ee5c cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i nh\u00e0 Thanh.<\/p>\n<p><b>Phong t\u1ee5c truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u00f3n n\u0103m m\u1edbi<\/b><\/p>\n<p>Theo ghi ch\u00e9p trong \u201cKinh Thi\u201d, m\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn N\u0103m m\u1edbi \u00e2m l\u1ecbch, n\u00f4ng d\u00e2n s\u1ebd u\u1ed1ng \u201cr\u01b0\u1ee3u\u201d, ch\u00fac \u201c\u0111\u1ed5i n\u0103m\u201d, h\u1ebft s\u1ee9c vui v\u1ebb, ch\u00fac m\u1eebng m\u1ed9t n\u0103m b\u1ed9i thu. T\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i nh\u00e0 T\u1ea5n, c\u00f2n th\u00eam ti\u1ebft m\u1ee5c \u0111\u1ed1t ph\u00e1o tr\u00fac, t\u1ee9c \u0111\u1ed1t t\u1eebng \u0111\u1ed1ng l\u1eeda l\u1edbn, b\u1ecf tr\u00fac v\u00e0o trong l\u1eeda \u0111\u1ed1t, ph\u00e1o tr\u00fac ph\u00e1t ra ti\u1ebfng l\u00e1ch t\u00e1ch l\u00e1ch t\u00e1ch khi\u1ebfn kh\u00f4ng kh\u00ed l\u1ec5 h\u1ed9i th\u00eam n\u1ed3ng nhi\u1ec7t. \u0110\u1ebfn tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i nh\u00e0 Thanh, c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ed1t ph\u00e1o tr\u00fac, treo \u0111\u00e8n k\u1ebft hoa, t\u1ed1ng c\u1ef1u nghinh t\u00e2n c\u00e0ng n\u00e1o nhi\u1ec7t h\u01a1n. Phan Vinh Th\u0103ng \u0111\u1eddi Thanh ghi ch\u00e9p trong \u201c\u0110\u1ebf Kinh Tu\u1ebf th\u1eddi K\u00fd th\u1eafng\u201d r\u1eb1ng: \u201c\u0110\u1ebfn \u0111\u00eam cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a n\u0103m \u00e2m l\u1ecbch, \u0111\u00eam m\u1edbi giao th\u1eeba, ngo\u00e0i c\u1eeda \u0111\u00e8n n\u1ebfn tranh nhau chi\u1ebfu r\u1ecdi, xe ng\u1ef1a n\u1ea1m ng\u1ecdc tranh nhau vang ti\u1ebfng\u2026\u2026. Nghe ti\u1ebfng ph\u00e1o tr\u00fac nh\u01b0 s\u00f3ng \u0111\u00e1nh s\u1ea5m \u0111\u1ed9ng, kh\u1eafp m\u1ecdi mi\u1ec1n trong n\u01b0\u1edbc, c\u1ea3 \u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1eebng\u201d.<\/p>\n<p>N\u0103m m\u1edbi N\u00f4ng l\u1ecbch b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb Ti\u1ec3u ni\u00ean (t\u1ee9c T\u1ebft \u00f4ng T\u00e1o v\u00e0o ng\u00e0y 23 ho\u1eb7c 24 th\u00e1ng Ch\u1ea1p) v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac v\u00e0o T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau (r\u1eb1m th\u00e1ng Gi\u00eang). \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ec5 h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong n\u0103m, vi\u1ec7c \u0111\u00f3n l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o th\u00ec trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t s\u1ed1 phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i \u1ed5n \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Ti\u1ec3u ni\u00ean qu\u00e9t b\u1ee5i (c\u0169ng l\u00e0 qu\u00e9t \u0111i c\u00e1i c\u0169, trong ti\u1ebfng H\u00e1n ch\u1eef \u201c\u5875\u201d \u2013 b\u1ee5i, \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi \u201c\u9673\u201d \u2013 c\u0169) v\u00e0 c\u00fang t\u1ebf T\u00e1o qu\u00e2n, \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1eebng n\u0103m m\u1edbi. \u1ede mi\u1ec1n B\u1eafc Trung Qu\u1ed1c, Ti\u1ec3u ni\u00ean l\u00e0 v\u00e0o ng\u00e0y 23 th\u00e1ng Ch\u1ea1p, c\u00f2n \u1edf mi\u1ec1n Nam l\u00e0 v\u00e0o ng\u00e0y 24.<\/p>\n<p>D\u00e1n c\u00e2u \u0111\u1ed1i t\u1ebft, nh\u00e0 nh\u00e0 \u0111\u1ec1u d\u00e1n, g\u00f3p ph\u1ea7n l\u00e0m t\u0103ng th\u00eam kh\u00f4ng kh\u00ed r\u1ed9n r\u00e0ng. Phong t\u1ee5c n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 T\u1ed1ng, tr\u1edf n\u00ean th\u1ecbnh h\u00e0nh v\u00e0o th\u1eddi nh\u00e0 Minh, \u0111\u1ebfn th\u1eddi nh\u00e0 Thanh th\u00ec n\u1ed9i dung v\u00e0 t\u00ednh ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a c\u00e1c c\u00e2u \u0111\u1ed1i t\u1ebft c\u00e0ng th\u00e0nh th\u1ee5c h\u01a1n.<\/p>\n<p>D\u00e1n gi\u1ea5y c\u1eaft hoa v\u00e0 ch\u1eef \u201cPh\u00fac\u201d ng\u01b0\u1ee3c (&#8220;Ph\u00fac ng\u01b0\u1ee3c&#8221; (\u798f\u5012 &#8211; f\u00fa d\u01ceo) \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi &#8220;Ph\u00fac \u0111\u1ebfn&#8221; (\u798f\u5230 &#8211; f\u00fa d\u00e0o)) c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1eebng n\u0103m m\u1edbi. C\u1eaft gi\u1ea5y hoa trang tr\u00ed l\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng d\u00e2n gian ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u1ea5t, k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa ni\u1ec1m vui trang tr\u00ed v\u00e0 t\u00ednh th\u1ef1c d\u1ee5ng, kh\u1eafc h\u1ecda b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed vui m\u1eebng c\u1ee7a l\u1ec5 h\u1ed9i. N\u1ed9i dung th\u1ec3 hi\u1ec7n t\u1eeb c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng th\u1ef1c v\u1eadt \u0111\u1ebfn c\u00e1c giai tho\u1ea1i, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 \u201cChim kh\u00e1ch \u0111\u1eadu c\u00e0nh mai\u201d, \u201cS\u01b0 t\u1eed l\u0103n t\u00fa c\u1ea7u\u201d, \u201cBa d\u00ea khai m\u1edf th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng\u201d, \u201cHai r\u1ed3ng v\u1eddn ng\u1ecdc qu\u00fd\u201d, \u201cL\u01b0u H\u1ea3i \u0111\u1ea5u Kim Thi\u1ec1m\u201d, v\u00e0 nhi\u1ec1u c\u00e2u chuy\u1ec7n trong c\u00e1c v\u1edf h\u00fd k\u1ecbch kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Tranh t\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c v\u0103n h\u00f3a ngh\u1ec7 thu\u1eadt d\u00e2n gian ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u1ea5t, c\u0169ng l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n truy\u1ec1n t\u1ea3i v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c quan tr\u1ecdng. N\u0103m m\u1edbi mua v\u00e0i b\u1ee9c tranh d\u00e1n l\u00ean c\u1eeda, ho\u1eb7c d\u00e1n l\u00ean t\u01b0\u1eddng trong nh\u00e0 ho\u1eb7c ph\u00f2ng kh\u00e1ch, v\u1eeba \u0111\u1ec3 trang tr\u00ed v\u1eeba l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a n\u0103m m\u1edbi. Tranh t\u1ebft c\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed h\u01a1n ngh\u00ecn n\u0103m, ph\u1ea3n \u00e1nh l\u1ecbch s\u1eed, cu\u1ed9c s\u1ed1ng, t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 phong t\u1ee5c. Ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 c\u1ee7a tranh t\u1ebft v\u00f4 c\u00f9ng \u0111a d\u1ea1ng, t\u1eeb h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng nh\u00e2n v\u1eadt, hoa c\u1ecf, phong c\u1ea3nh, c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ebfn ti\u1ec3u thuy\u1ebft kinh \u0111i\u1ec3n \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng l\u00e0m \u0111\u1ec1 t\u00e0i.<\/p>\n<p>C\u00fang t\u1ed5 th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u00e0o \u0111\u00eam ba m\u01b0\u01a1i giao th\u1eeba, c\u00fang t\u1ebf t\u1ed5 ti\u00ean v\u00e0 Th\u1ea7n minh, c\u1ea3m t\u1ea1 Th\u1ea7n minh v\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean \u0111\u00e3 che ch\u1edf m\u1ed9t n\u0103m qua, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u1ea7u xin m\u1ed9t n\u0103m m\u1edbi m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u thu\u1eadn l\u1ee3i. Nghi l\u1ec5 c\u00fang t\u1ebf t\u1ed5 ti\u00ean n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cT\u1eeb ni\u00ean\u201d ho\u1eb7c \u201cT\u1eeb tu\u1ebf\u201d, t\u1ee9c l\u00e0 t\u1eeb bi\u1ec7t n\u0103m c\u0169.<\/p>\n<p>Th\u1ee9c c\u1ea3 \u0111\u00eam \u0111\u00f3n giao th\u1eeba l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u1eadp t\u1ee5c quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong d\u1ecbp n\u0103m m\u1edbi. &#8220;M\u1ed9t \u0111\u00eam n\u1ed1i hai n\u0103m, canh n\u0103m chia hai n\u0103m&#8221;. V\u00e0o \u0111\u00eam giao th\u1eeba, c\u1ea3 gia \u0111\u00ecnh qu\u00e2y qu\u1ea7n b\u00ean nhau, \u0103n b\u1eefa c\u01a1m t\u1ea5t ni\u00ean, ng\u1ed3i quanh b\u1ebfp l\u00f2 tr\u00f2 chuy\u1ec7n, ch\u1edd \u0111\u1ee3i th\u1eddi kh\u1eafc t\u1ea1m bi\u1ec7t n\u0103m c\u0169 ch\u00e0o \u0111\u00f3n n\u0103m m\u1edbi.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1t ph\u00e1o tr\u00fac \u0111\u1ec3 ti\u1ec5n n\u0103m c\u0169 \u0111\u00f3n n\u0103m m\u1edbi. \u0110\u1ed1t ph\u00e1o tr\u00fac v\u00e0o d\u1ecbp n\u0103m m\u1edbi \u0111\u1ebfn l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng vui ch\u01a1i l\u1ec5 h\u1ed9i quan tr\u1ecdng, t\u1ea1o ra b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed vui t\u01b0\u01a1i n\u00e1o nhi\u1ec7t, c\u00f3 th\u1ec3 mang l\u1ea1i ni\u1ec1m vui v\u00e0 may m\u1eafn cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>T\u1eadp t\u1ee5c ch\u00fac m\u1eebng n\u0103m m\u1edbi di\u1ec5n ra v\u00e0o ng\u00e0y m\u00f9ng m\u1ed9t T\u1ebft, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u th\u1ee9c d\u1eady s\u1edbm, m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t, trang \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9nh t\u1ec1, \u0111i th\u0103m h\u1ecfi h\u1ecd h\u00e0ng b\u1ea1n b\u00e8, ch\u00fac m\u1eebng l\u1eabn nhau, ch\u00fac n\u0103m t\u1edbi \u0111\u1ea1i c\u00e1t \u0111\u1ea1i l\u1ee3i. Tr\u1ebb em ch\u00fac t\u1ebft ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c cho ti\u1ec1n l\u00ec x\u00ec, nghe n\u00f3i r\u1eb1ng ti\u1ec1n l\u00ec x\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n t\u00e0 ma (ti\u1ec1n l\u00ec x\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 \u00e1p tu\u1ebf ti\u1ec1n hay \u00e1p t\u00fay ti\u1ec1n, ch\u1eef \u201ctu\u1ebf\u201d (n\u0103m, \u6b72) v\u00e0 \u201ct\u00fay\u201d (\u795f) \u0111\u1ed3ng \u00e2m, t\u1ee9c ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p con y\u00eau t\u00ean T\u00fay chuy\u00ean l\u00e0m h\u1ea1i tr\u1ebb em).<\/p>\n<p>Phong t\u1ee5c \u1ea9m th\u1ef1c g\u1ed3m c\u00f3 h\u1ea5p b\u00e1nh t\u1ed5, g\u00f3i s\u1ee7i c\u1ea3o, v\u00e0 b\u1eefa ti\u1ec7c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00f3n rau th\u1ecbt v\u00e0o \u0111\u00eam ba m\u01b0\u01a1i.<\/p>\n<p>C\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ch\u00fac m\u1eebng trong d\u00e2n gian mu\u00f4n m\u00e0u mu\u00f4n v\u1ebb, bao g\u1ed3m mi\u1ebfu h\u1ed9i, bi\u1ec3u di\u1ec5n ca k\u1ecbch (c\u00e1c n\u01a1i c\u00f3 c\u00e1c lo\u1ea1i ca k\u1ecbch \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c nhau), h\u00e1t r\u1ed1i da l\u1eeba (ngh\u1ec7 thu\u1eadt r\u1ed1i b\u00f3ng truy\u1ec1n th\u1ed1ng Trung Qu\u1ed1c, con r\u1ed1i th\u01b0\u1eddng l\u00e0m t\u1eeb da l\u1eeba \u0111\u00e3 x\u1eed l\u00fd m\u1ecfng v\u00e0 nhu\u1ed9m m\u00e0u) v\u00e0 nhi\u1ec1u lo\u1ea1i h\u00ecnh ngh\u1ec7 thu\u1eadt d\u00e2n gian kh\u00e1c nh\u01b0 m\u00faa l\u00e2n s\u01b0 r\u1ed3ng, t\u1ea1p k\u1ef9 v\u00f5 thu\u1eadt, c\u00e1c lo\u1ea1i xi\u1ebfc, ca h\u00e1t \u0111\u00e1nh \u0111\u00e0n, \u0111i c\u00e0 kheo, v.v. To\u00e0n b\u1ed9 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ch\u00fac m\u1eebng n\u0103m m\u1edbi th\u1ef1c ch\u1ea5t l\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u0103n h\u00f3a ngh\u1ec7 thu\u1eadt d\u00e2n gian ho\u00e0nh tr\u00e1ng \u0111a d\u1ea1ng, n\u01a1i qu\u1ea7n anh h\u1ed9i t\u1ee5, \u0111\u1eb9p kh\u00f4ng t\u1ea3 xi\u1ebft.<\/p>\n<p>T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ec5 h\u1ed9i l\u1edbn trong c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng Trung Qu\u1ed1c, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cT\u1ebft Th\u01b0\u1ee3ng Nguy\u00ean\u201d. T\u00ean g\u1ecdi T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau l\u00e0 v\u00ec c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng l\u1ec5 h\u1ed9i c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u00e0o \u0111\u00eam r\u1eb1m (Ti\u00eau) c\u1ee7a th\u00e1ng \u00e2m l\u1ecbch \u0111\u1ea7u ti\u00ean (Nguy\u00ean). T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;T\u1ebft \u0110\u0103ng&#8221; (L\u1ec5 h\u1ed9i \u0110\u00e8n l\u1ed3ng) hay \u201c\u0110\u0103ng T\u1ecbch\u201d (\u0110\u00eam Hoa \u0111\u0103ng), v\u00ec ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a t\u1ebft n\u00e0y l\u00e0 th\u1ea3 \u0111\u00e8n l\u1ed3ng ho\u1eb7c b\u1eafn ph\u00e1o hoa v\u00e0o ban \u0111\u00eam. C\u00e1c lo\u1ea1i \u0111\u00e8n l\u1ed3ng \u0111\u1ee7 m\u00e0u, mu\u00f4n h\u00ecnh mu\u00f4n tr\u1ea1ng tranh nhau khoe s\u1eafc, l\u1ea1i k\u1ebft h\u1ee3p th\u00eam c\u00e1c lo\u1ea1i c\u00e2u \u0111\u1ed1 \u0111\u00e8n, c\u00e0ng t\u0103ng th\u00eam nh\u00e3 h\u1ee9ng, khi\u1ebfn \u0111\u00e2y tr\u1edf th\u00e0nh ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng sang h\u00e8n c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi vui v\u1ebb. Trong qu\u00e1 kh\u1ee9, T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau c\u0169ng th\u01b0\u1eddng l\u00e0 d\u1ecbp l\u1ec5 m\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang c\u00f9ng nhau \u0103n m\u1eebng. Li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau c\u00f3 nhi\u1ec1u gi\u1ea3i th\u00edch, nh\u01b0ng ph\u1ed5 bi\u1ebfn cho r\u1eb1ng n\u00f3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0o th\u1eddi nh\u00e0 H\u00e1n. S\u1eed ch\u00e9p v\u00e0o th\u1eddi H\u00e1n V\u0169 \u0110\u1ebf, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e0 H\u00e1n c\u00fang th\u1edd m\u1ed9t v\u1ecb Th\u1ea7n minh g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;Th\u00e1i Nh\u1ea5t&#8221;, v\u00e0o \u0111\u00eam r\u1eb1m th\u00e1ng Gi\u00eang \u0111\u1ed1t \u0111\u00e8n trong cung \u0111\u1ec3 c\u00fang t\u1ebf. Nghe n\u00f3i Th\u00e1i Nh\u1ea5t l\u00e0 v\u1ecb Th\u1ea7n uy danh hi\u1ec3n h\u00e1ch th\u1eddi \u0111\u00f3, v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a \u00f4ng \u1edf tr\u00ean Ng\u0169 \u0110\u1ebf, c\u0169ng c\u00f3 \u00e2n v\u1edbi Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, do \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00fang t\u1ebf r\u1ea5t long tr\u1ecdng. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf c\u0169ng c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau. \u00d4ng l\u00ean ng\u00f4i x\u01b0ng \u0111\u1ebf sau khi \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Chu B\u1ed9t san b\u1eb1ng &#8220;Lo\u1ea1n ch\u01b0 L\u1eef&#8221;. Ng\u00e0y d\u1eb9p y\u00ean ph\u1ea3n lo\u1ea1n ch\u00ednh l\u00e0 m\u01b0\u1eddi l\u0103m th\u00e1ng Gi\u00eang, t\u1eeb \u0111\u00f3 v\u1ec1 sau, m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam r\u1eb1m th\u00e1ng Gi\u00eang, H\u00e1n V\u0103n \u0110\u1ebf s\u1ebd xu\u1ea5t cung du ngo\u1ea1n, vui c\u00f9ng d\u00e2n ch\u00fang, b\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3 c\u0169ng c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y n\u00e0y l\u00e0m T\u1ebft Nguy\u00ean Ti\u00eau.<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/big5.zhengjian.org\/node\/35457\" rel=\"nofollow\">https:\/\/big5.zhengjian.org\/node\/35457<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00e1c gi\u1ea3: Ti\u00eau Phong [Chanhkien.org] Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u201cNi\u00ean\u201d Kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cNi\u00ean\u201d (\u5e74, t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m), s\u1edbm nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1eeb n\u00f4ng nghi\u1ec7p, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a g\u1ecdi chu k\u1ef3 sinh tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0 \u201cNi\u00ean\u201d. C\u00e1ch vi\u1ebft ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d trong ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t g\u1ed3m ph\u1ea7n tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d (\u79be, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e2y l\u00faa), ph\u1ea7n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[632],"class_list":["post-52708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vanhoa-truyenthong","tag-lich-su-don-tan-nien"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"T\u00e1c gi\u1ea3: Ti\u00eau Phong [Chanhkien.org] Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u201cNi\u00ean\u201d Kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cNi\u00ean\u201d (\u5e74, t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m), s\u1edbm nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1eeb n\u00f4ng nghi\u1ec7p, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a g\u1ecdi chu k\u1ef3 sinh tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0 \u201cNi\u00ean\u201d. C\u00e1ch vi\u1ebft ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d trong ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t g\u1ed3m ph\u1ea7n tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d (\u79be, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e2y l\u00faa), ph\u1ea7n [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-16T17:05:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-19T04:11:57+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1)\",\"datePublished\":\"2026-02-16T17:05:01+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-19T04:11:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\"},\"wordCount\":3162,\"keywords\":[\"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean\"],\"articleSection\":[\"V\u0103n h\u00f3a truy\u1ec1n th\u1ed1ng\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\",\"name\":\"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2026-02-16T17:05:01+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-19T04:11:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"T\u00e1c gi\u1ea3: Ti\u00eau Phong [Chanhkien.org] Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u201cNi\u00ean\u201d Kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cNi\u00ean\u201d (\u5e74, t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m), s\u1edbm nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1eeb n\u00f4ng nghi\u1ec7p, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a g\u1ecdi chu k\u1ef3 sinh tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0 \u201cNi\u00ean\u201d. C\u00e1ch vi\u1ebft ch\u1eef \u201cNi\u00ean\u201d trong ch\u1eef Gi\u00e1p c\u1ed1t g\u1ed3m ph\u1ea7n tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef \u201cH\u00f2a\u201d (\u79be, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e2y l\u00faa), ph\u1ea7n [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2026-02-16T17:05:01+00:00","article_modified_time":"2026-02-19T04:11:57+00:00","author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1)","datePublished":"2026-02-16T17:05:01+00:00","dateModified":"2026-02-19T04:11:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html"},"wordCount":3162,"keywords":["L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean"],"articleSection":["V\u0103n h\u00f3a truy\u1ec1n th\u1ed1ng"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html","name":"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2026-02-16T17:05:01+00:00","dateModified":"2026-02-19T04:11:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/lich-su-don-tan-nien-1.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"L\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3n T\u00e2n ni\u00ean (1)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52708"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52708\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}