{"id":52438,"date":"2026-02-06T06:33:18","date_gmt":"2026-02-05T23:33:18","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=52438"},"modified":"2026-02-09T00:00:05","modified_gmt":"2026-02-08T17:00:05","slug":"cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html","title":{"rendered":"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y"},"content":{"rendered":"<div id=\"mw-content-text\" class=\"mw-content-ltr\" dir=\"ltr\" lang=\"en\">\n<div class=\"mw-parser-output\">\n<p><i>T\u00e1c gi\u1ea3: Robert Lea<\/i><\/p>\n<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p>\u201cK\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y cho th\u1ea5y k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Event Horizon Telescope (EHT) kh\u00f4ng ch\u1ec9 h\u1eefu \u00edch trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh ngo\u1ea1n m\u1ee5c, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c quy lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd chi ph\u1ed1i lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en\u201d.<\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\" width=\"1200\" height=\"675\"><\/a><\/p>\n<p><i>H\u00ecnh \u1ea3nh lu\u1ed3ng tia v\u1eadt ch\u1ea5t xo\u1eafn c\u1ee7a h\u1ec7 OJ287 phun ra t\u1eeb m\u1ed9t l\u1ed7 \u0111en \u1edf xa \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Event Horizon Telescope ghi nh\u1eadn. (\u1ea2nh: EHT Collaboration \/ E. Traianou)<\/i><\/p>\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Event Horizon Telescope (EHT) \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t m\u1ed9t v\u0169 \u0111i\u1ec7u v\u0169 tr\u1ee5 d\u1eef d\u1ed9i gi\u1eefa m\u1ed9t c\u1eb7p l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 n\u1eb1m \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 xa x\u00f4i. B\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 gi\u1eefa nh\u1eefng qu\u00e1i v\u1eadt v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y n\u1eb1m \u1edf c\u00e1c \u0111\u1eb7c t\u00ednh xo\u1eafn v\u1eb7n c\u1ee7a nh\u1eefng lu\u1ed3ng v\u1eadt ch\u1ea5t phun ra xung quanh c\u00e1c l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n<p>C\u1eb7p l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 h\u1ec7 nh\u1ecb ph\u00e2n, \u1ea9n m\u00ecnh \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a chu\u1ea9n tinh OJ287, n\u1eb1m t\u1ea1i l\u00f5i c\u1ee7a m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 c\u00e1ch Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t kho\u1ea3ng 1,6 t\u1ef7 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. S\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ed9 ph\u00e2n gi\u1ea3i \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t qu\u1ea3 b\u00f3ng tennis tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u0103ng, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 quan s\u00e1t th\u1ea5y hai s\u00f3ng xung k\u00edch truy\u1ec1n xu\u1ed1ng lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a OJ287. \u0110i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0, c\u00e1c s\u00f3ng xung k\u00edch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y di chuy\u1ec3n v\u1edbi nh\u1eefng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau. V\u00e0 khi di chuy\u1ec3n, \u0111i qua c\u00e1c t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh, nh\u1eefng s\u00f3ng xung k\u00edch n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u1ea1o ra m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9t ph\u00e1 l\u1edbn m\u1edbi nh\u1ea5t v\u1ec1 l\u1ed7 \u0111en do EHT th\u1ef1c hi\u1ec7n, sau khi v\u00e0o th\u00e1ng 04\/2017 EHT \u0111\u00e3 ch\u1ee5p \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a m\u1ed9t l\u1ed7 \u0111en, l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng M87*, v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0o n\u0103m 2019. M\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c cho ra m\u1eaft h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a Sagittarius A*, l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ch\u00ednh D\u1ea3i Ng\u00e2n H\u00e0, v\u00e0 c\u00f4ng ch\u00fang \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m 2022.<\/p>\n<p>K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3, EHT ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ea1o ra nh\u1eefng d\u1ea5u \u1ea5n \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd trong l\u0129nh v\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n<p>\u201cK\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y cho th\u1ea5y EHT kh\u00f4ng ch\u1ec9 h\u1eefu \u00edch trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh ngo\u1ea1n m\u1ee5c, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c quy lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd chi ph\u1ed1i lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en\u201d, b\u00e0 Mariafelicia De Laurentis, th\u00e0nh vi\u00ean nh\u00f3m EHT, cho bi\u1ebft trong m\u1ed9t th\u00f4ng c\u00e1o. \u201cVi\u1ec7c ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u1eb1ng quan s\u00e1t gi\u1eefa nh\u1eefng g\u00ec l\u00e0 do h\u00ecnh h\u1ecdc v\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c qu\u00e1 tr\u00ecnh v\u1eadt l\u00fd th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc then ch\u1ed1t trong vi\u1ec7c so s\u00e1nh c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh l\u00fd thuy\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c quan s\u00e1t\u201d.<\/p>\n<p><b>Nh\u1eefng \u1ea3nh ch\u1ee5p nhanh c\u1ee7a tia v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1eeb l\u1ed7 \u0111en<\/b><\/p>\n<p>Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i hai \u1ea3nh ch\u1ee5p nhanh c\u1ee7a h\u1ec7 OJ287 v\u00e0o ng\u00e0y 05\/04\/2017 v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 ng\u00e0y 10\/04 c\u00f9ng n\u0103m. C\u00e1c h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y cho th\u1ea5y nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u1ea3 v\u1ec1 c\u1ea5u tr\u00fac l\u1eabn \u0111\u1ed9 ph\u00e2n c\u1ef1c c\u1ee7a OJ287 x\u1ea3y ra ch\u1ec9 trong v\u00f2ng n\u0103m ng\u00e0y theo th\u1eddi gian Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. \u0110\u00f3 l\u00e0 kho\u1ea3ng th\u1eddi gian ng\u1eafn nh\u1ea5t m\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i nh\u01b0 v\u1eady t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y trong m\u1ed9t lu\u1ed3ng phun tia c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa c\u00e1c s\u00f3ng xung k\u00edch v\u1edbi c\u00e1c v\u1eadn t\u1ed1c kh\u00f4ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Kelvin\u2013Helmholtz. Ch\u00fang t\u1ea1o ra m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac xo\u1eafn m\u1ea1nh b\u00ean trong lu\u1ed3ng phun tia, v\u1edbi ba th\u00e0nh ph\u1ea7n ph\u00e2n c\u1ef1c ri\u00eang bi\u1ec7t: hai th\u00e0nh ph\u1ea7n ch\u1eadm h\u01a1n v\u00e0 quay theo hai h\u01b0\u1edbng ng\u01b0\u1ee3c nhau, c\u00f9ng m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ea7n nhanh h\u01a1n v\u00e0 quay ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. Ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u00e1nh d\u1ea5u l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng xo\u1eafn \u1ed1c trong lu\u1ed3ng phun tia c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn tr\u1ef1c ti\u1ebfp.<\/p>\n<p>\u201cCh\u00fang t\u00f4i \u0111ang ph\u00e2n gi\u1ea3i kh\u00f4ng gian c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n s\u00f3ng xung k\u00edch ri\u00eang l\u1ebb v\u00e0 quan s\u00e1t s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang v\u1edbi c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Kelvin\u2013Helmholtz\u201d, anh Ilje Cho, th\u00e0nh vi\u00ean nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u, thu\u1ed9c vi\u1ec7n thi\u00ean v\u0103n v\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u0169 tr\u1ee5 H\u00e0n Qu\u1ed1c cho bi\u1ebft. \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean ch\u00fang t\u00f4i tr\u1ef1c ti\u1ebfp quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa c\u00e1c s\u00f3ng xung k\u00edch v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh n\u00e0y trong m\u1ed9t lu\u1ed3ng phun tia c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en\u201d.<\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/yg2mYdcxuUCNKHDaorfmKB-1200-80.png-image.webp\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/yg2mYdcxuUCNKHDaorfmKB-1200-80.png-image.webp\" width=\"1200\" height=\"675\"><\/a><\/p>\n<p><i>S\u01a1 \u0111\u1ed3 th\u1ec3 hi\u1ec7n c\u1ea5u tr\u00fac xo\u1eafn \u1ed1c c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh trong lu\u1ed3ng phun tia c\u1ee7a OJ287. (Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: EHT Collaboration \/ E. Traianou)<\/i><\/p>\n<p>\u201cNh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y trong lu\u1ed3ng phun tia th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch d\u1ef1a tr\u00ean hi\u1ec7u \u1ee9ng ti\u1ebfn \u0111\u1ed9ng (precession effect) c\u1ee7a ch\u00ednh lu\u1ed3ng tia n\u00e0y. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c m\u00f4 h\u00ecnh ti\u1ebfn \u0111\u1ed9ng s\u1ebd d\u1ef1 \u0111o\u00e1n c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u1ee7a lu\u1ed3ng tia v\u1eadt ch\u1ea5t chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng theo qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1n \u0111\u1ea1o d\u1ecdc theo lu\u1ed3ng tia v\u1eadt ch\u1ea5t\u201d, anh Rocco Lico, th\u00e0nh vi\u00ean nh\u00f3m EHT, thu\u1ed9c vi\u1ec7n v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n qu\u1ed1c gia \u00dd (INAF) cho bi\u1ebft. \u201cTuy nhi\u00ean, c\u00e1c quan s\u00e1t c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i cho th\u1ea5y c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n n\u00e0y c\u00f3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng phi \u0111\u1ea1n \u0111\u1ea1o, qua \u0111\u00f3 \u0111\u1eb7t ra nghi v\u1ea5n v\u1ec1 gi\u1ea3 thuy\u1ebft ti\u1ebfn \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 l\u00e0 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch duy nh\u1ea5t cho h\u00ecnh th\u00e1i quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ngu\u1ed3n ph\u00e1t\u201d. C\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng nhanh \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111o \u0111\u1ea1c cho th\u1ea5y \u0111\u1ed9ng n\u0103ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng trong c\u00e1c v\u00f9ng b\u00ean trong c\u1ee7a lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y t\u1ea1o \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thu\u1eadn l\u1ee3i cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Kelvin-Helmholtz, ph\u00e1t sinh do s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 v\u1eadn t\u1ed1c tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t gi\u1eefa lu\u1ed3ng phun tia, chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 g\u1ea7n b\u1eb1ng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng, v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u1eadt ch\u1ea5t xung quanh ch\u1eadm h\u01a1n nhi\u1ec1u. Nh\u1eefng b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ra c\u00e1c bi\u1ebfn d\u1ea1ng h\u00ecnh xo\u1eafn \u1ed1c bi\u1ec3u hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng c\u1ea5u tr\u00fac \u201cxo\u1eafn\u201d, gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ea5u tr\u00fac m\u00e0 EHT \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n trong lu\u1ed3ng phun tia c\u1ee7a OJ287.<\/p>\n<p>C\u1ea5u tr\u00fac xo\u1eafn c\u1ee7a lu\u1ed3ng phun tia \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y trong OJ287, m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ph\u00e2n c\u1ef1c cao c\u1ee7a ba th\u00e0nh ph\u1ea7n, c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c g\u00f3c ph\u00e2n c\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00fang, cho th\u1ea5y s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c ph\u1ee9c t\u1ea1p gi\u1eefa c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Kelvin\u2013Helmholtz v\u00e0 c\u00e1c s\u00f3ng xung k\u00edch trong m\u1ed9t lu\u1ed3ng phun tia \u0111\u01b0\u1ee3c bao tr\u00f9m b\u1edfi t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng xo\u1eafn \u1ed1c.<\/p>\n<p>\u201cNh\u1eefng chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng quay theo hai h\u01b0\u1edbng ng\u01b0\u1ee3c nhau n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i c\u00e3i\u201d, \u00f4ng Jos\u00e9 L. G\u00f3mez, tr\u01b0\u1edfng nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a vi\u1ec7n v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n Andalusia (CSIC) cho bi\u1ebft trong th\u00f4ng c\u00e1o. \u201cKhi c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n s\u00f3ng xung k\u00edch t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Kelvin\u2013Helmholtz, ch\u00fang l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt nh\u1eefng pha kh\u00e1c nhau c\u1ee7a c\u1ea5u tr\u00fac xo\u1eafn \u1ed1c trong t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng, t\u1eeb \u0111\u00f3 t\u1ea1o ra c\u00e1c dao \u0111\u1ed9ng ph\u00e2n c\u1ef1c m\u00e0 ch\u00fang ta quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/L6CbKPDr3cRdRk6pNR22XP-image.gif\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/L6CbKPDr3cRdRk6pNR22XP-image.gif\" width=\"800\" height=\"418\"><\/a><\/p>\n<p><i>\u1ea2nh GIF minh h\u1ecda s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i theo th\u1eddi gian c\u1ee7a tr\u1ea1ng th\u00e1i ph\u00e2n c\u1ef1c trong lu\u1ed3ng phun tia c\u1ee7a OJ287. (Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: EHT\/E. Traianou Collaboration).<\/i><\/p>\n<p>M\u00f4 h\u00ecnh c\u1ee7a nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t r\u1eb1ng s\u1ef1 b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh Kelvin\u2013Helmholtz t\u1ea1o ra c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac d\u1ea1ng s\u1ee3i, t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c s\u00f3ng xung k\u00edch lan truy\u1ec1n trong lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t.<\/p>\n<p>\u201cNh\u1eefng t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c n\u00e0y l\u00e0m n\u00e9n t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 khu\u1ebfch \u0111\u1ea1i b\u1ee9c x\u1ea1 t\u1ea1i c\u00e1c v\u00f9ng c\u1ee5 th\u1ec3 trong lu\u1ed3ng phun tia, qua \u0111\u00f3 l\u00fd gi\u1ea3i c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 \u1edf c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 t\u1ed5ng th\u1ec3 l\u1eabn \u00e1nh s\u00e1ng ph\u00e2n c\u1ef1c, c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i nhanh ch\u00f3ng c\u1ee7a c\u00e1c g\u00f3c ph\u00e2n c\u1ef1c v\u00e0 c\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng phi \u0111\u1ea1n \u0111\u1ea1o r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t th\u1ea5y, d\u00f9 vi\u1ec7c lu\u1ed3ng phun tia x\u00e9t tr\u00ean t\u1ed5ng th\u1ec3 v\u1eabn c\u00f3 d\u1ea1ng th\u1eb3ng\u201d, anh Lico n\u00f3i. \u201cL\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, d\u1eef li\u1ec7u \u0111\u1ed9 ph\u00e2n gi\u1ea3i cao t\u1eeb EHT cho ph\u00e9p ch\u00fang ta tr\u1ef1c ti\u1ebfp h\u00ecnh dung c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac n\u00e0y, cung c\u1ea5p b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee5 th\u1ec3 v\u1ec1 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c gi\u1eefa c\u00e1c b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ecbnh trong lu\u1ed3ng phun tia, c\u00e1c s\u00f3ng xung k\u00edch v\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng xo\u1eafn \u1ed1c\u201d.<\/p>\n<p>OJ287 l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng l\u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng quan s\u00e1t n\u00e0y, b\u1edfi c\u1eb7p l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng \u0111ang nh\u1ea3y m\u00faa trong h\u1ec7 n\u00e0y v\u1ed1n n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ee3t b\u00f9ng ph\u00e1t mang t\u00ednh chu k\u1ef3, khi\u1ebfn n\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1eadt l\u00fd l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a nh\u00f3m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0o ng\u00e0y 08\/01 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Astronomy &amp; Astrophysics.<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb:<\/p>\n<p>B\u1ea3n ti\u1ebfng Anh: <a class=\"external text\" href=\"https:\/\/www.space.com\/astronomy\/black-holes\/astronomers-watch-2-supermassive-black-holes-caught-in-a-twisted-dance-with-never-before-seen-jet-behavior\" rel=\"nofollow\">Astronomers watch 2 supermassive black holes caught in a twisted dance with never-before-seen jet behavior<\/a><\/p>\n<p>B\u1ea3n ti\u1ebfng Trung: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/300582\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/300582<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div id=\"catlinks\" class=\"catlinks\" data-mw=\"interface\">&nbsp;<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00e1c gi\u1ea3: Robert Lea [ChanhKien.org] \u201cK\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y cho th\u1ea5y k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Event Horizon Telescope (EHT) kh\u00f4ng ch\u1ec9 h\u1eefu \u00edch trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh ngo\u1ea1n m\u1ee5c, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c quy lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd chi ph\u1ed1i lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en\u201d. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[84],"tags":[],"class_list":["post-52438","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vu-tru-hoc"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"T\u00e1c gi\u1ea3: Robert Lea [ChanhKien.org] \u201cK\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y cho th\u1ea5y k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Event Horizon Telescope (EHT) kh\u00f4ng ch\u1ec9 h\u1eefu \u00edch trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh ngo\u1ea1n m\u1ee5c, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c quy lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd chi ph\u1ed1i lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en\u201d. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-05T23:33:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-08T17:00:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y\",\"datePublished\":\"2026-02-05T23:33:18+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-08T17:00:05+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\"},\"wordCount\":2365,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\",\"articleSection\":[\"V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\",\"name\":\"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\",\"datePublished\":\"2026-02-05T23:33:18+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-08T17:00:05+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"T\u00e1c gi\u1ea3: Robert Lea [ChanhKien.org] \u201cK\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y cho th\u1ea5y k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n Event Horizon Telescope (EHT) kh\u00f4ng ch\u1ec9 h\u1eefu \u00edch trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh ngo\u1ea1n m\u1ee5c, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c quy lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd chi ph\u1ed1i lu\u1ed3ng phun tia v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ed7 \u0111en\u201d. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2026-02-05T23:33:18+00:00","article_modified_time":"2026-02-08T17:00:05+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp","type":"","width":"","height":""}],"author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y","datePublished":"2026-02-05T23:33:18+00:00","dateModified":"2026-02-08T17:00:05+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html"},"wordCount":2365,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp","articleSection":["V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html","name":"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp","datePublished":"2026-02-05T23:33:18+00:00","dateModified":"2026-02-08T17:00:05+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/tgMzuuacJWYAtq6kqNFh8J-1200-80.png-image.webp"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2026\/02\/cac-nha-thien-van-hoc-quan-sat-duoc-hai-lo-den-sieu-khoi-luong-bi-cuon-vao-mot-dieu-nhay-xoan-voi-hien-tuong-phun-tia-chua-tung-duoc-ghi-nhan-truoc-day.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ed7 \u0111en si\u00eau kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec7u nh\u1ea3y xo\u1eafn, v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng phun tia ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52438","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52438"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52438\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52438"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52438"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52438"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}