{"id":51470,"date":"2025-12-16T06:50:27","date_gmt":"2025-12-15T23:50:27","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=51470"},"modified":"2025-12-17T01:38:59","modified_gmt":"2025-12-16T18:38:59","slug":"ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html","title":{"rendered":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\" width=\"166\" height=\"163\"><\/a><\/p>\n<p><i>H\u00ecnh con nh\u1ec7n d\u00e0i 46m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c<\/i><\/p>\n<p><b>Ph\u1ea7n III-4: B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9<\/b><\/p>\n<p>Cao nguy\u00ean Nazca (Peru) \u1edf ch\u00e2u Nam M\u1ef9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t tr\u00e0n \u0111\u1ea7y s\u1ef1 th\u1ea7n b\u00ed. Cao nguy\u00ean \u1ea5y hoang s\u01a1 v\u00e0 kh\u00f4 c\u1eb1n. N\u00f3 kh\u00f4 c\u1eb1n t\u1edbi m\u1ee9c n\u00e0o? N\u01a1i \u0111\u00e2y m\u1ed7i n\u0103m nhi\u1ec1u nh\u1ea5t ch\u1ec9 c\u00f3 m\u01b0a kho\u1ea3ng n\u1eeda gi\u1edd \u0111\u1ed3ng h\u1ed3, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u01b0\u1edbc \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng, h\u00e0ng v\u1ea1n n\u0103m nay c\u00f3 l\u1ebd n\u01a1i n\u00e0y c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 m\u1ed9t tr\u1eadn m\u01b0a l\u1edbn. C\u01a1 quan H\u00e0ng kh\u00f4ng v\u00e0 V\u0169 tr\u1ee5 Hoa K\u1ef3 th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u00e3 xem n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f3 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng kh\u1eafc nghi\u1ec7t gi\u1ed1ng v\u1edbi sao H\u1ecfa, h\u1ecd t\u1eebng c\u1eed ng\u01b0\u1eddi t\u1edbi Cao nguy\u00ean Nazca l\u00e0m th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u1ea3 n\u0103ng sinh t\u1ed3n c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean sao H\u1ecfa. C\u01b0 d\u00e2n n\u01a1i n\u00e0y ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i th\u1ed5 d\u00e2n s\u1ed1ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng nguy\u00ean th\u1ee7y. Th\u1ebf nh\u01b0ng, v\u00f9ng \u0111\u1ea5t t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng v\u1eafng v\u1ebb hoang vu n\u00e0y l\u1ea1i \u1ea9n ch\u1ee9a nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n kinh ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 n\u1ec1n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed.<\/p>\n<p>N\u0103m 1939, Ti\u1ebfn s\u0129 Paul Kobek c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Long Island, New York khi \u0111ang \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n chi\u1ebfc m\u00e1y bay th\u1ec3 thao c\u1ee7a m\u00ecnh bay d\u1ecdc theo l\u1ed9 tuy\u1ebfn c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng d\u1eabn n\u01b0\u1edbc c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, \u00f4ng \u0111\u00e3 bay qua cao nguy\u00ean Nazca kh\u00f4 c\u1eb1n. \u0110\u1ed9t nhi\u00ean, \u00f4ng d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 nh\u00ecn th\u1ea5y tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t cao nguy\u00ean c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng hoa v\u0103n th\u1eb3ng d\u00e0i kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u00e0 k\u1ef3 b\u00ed, tr\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng ch\u1ea1y song song. \u00d4ng quan s\u00e1t k\u1ef9 th\u00ec th\u1ea5y ch\u00fang \u0111\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng song song, nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng n\u00e0y nh\u01b0 t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t b\u1ee9c v\u1ebd kh\u1ed5ng l\u1ed3. Nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd n\u00e0y ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb tr\u00ean cao, v\u00ec v\u1eady trong th\u1ebf k\u1ef7 n\u00e0y v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc l\u00fac ph\u00e1t minh ra m\u00e1y bay, con ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a t\u1eebng bi\u1ebft r\u1eb1ng tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t khu v\u1ef1c n\u00e0y l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd kh\u1ed5ng l\u1ed3 nh\u01b0 v\u1eady. Ti\u1ebfn s\u0129 Koberk kinh ng\u1ea1c th\u1ed1t l\u00ean: \u201cT\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra cu\u1ed1n s\u00e1ch thi\u00ean v\u0103n l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi.\u201d<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng l\u00e2u sau, n\u1eef thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c &#8211; Maria Reiche bi\u1ebft \u0111\u1ebfn ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee7a Ti\u1ebfn s\u0129 Kobek, b\u00e0 l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u1ea5y t\u00ecm hi\u1ec3u, sau khi nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, b\u00e0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh d\u1ed3n tr\u1ecdng t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0o v\u00f9ng b\u00ecnh nguy\u00ean \u0111\u1ea7y b\u00ed \u1ea9n c\u00f9ng nh\u1eefng b\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i m\u00e3 n\u00e0y. B\u00e0 Reiche nh\u1eadn ra r\u1eb1ng tr\u00ean cao nguy\u00ean n\u00e0y c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng h\u00ecnh tam gi\u00e1c, t\u1ee9 gi\u00e1c hay song song. Quan s\u00e1t tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111an xen nhau, l\u00fac th\u00ec song song, l\u00fac th\u00ec x\u1ebfp th\u00e0nh v\u0103n t\u1ef1, c\u00f2n c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u g\u1ea1ch s\u1ecdc v\u1eeba d\u00e0i v\u1eeba r\u1ed9ng c\u1eaft ngang, c\u00f3 n\u00e9t tr\u00f4ng nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i, c\u00f3 n\u00e9t nh\u01b0 \u00f4 vu\u00f4ng, v\u00f2ng tr\u00f2n hay hoa v\u0103n xo\u1eafn \u1ed1c. Nh\u01b0ng n\u1ebfu nh\u00ecn t\u1eeb m\u00e1y bay xu\u1ed1ng, nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t h\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u01a1n gi\u1ea3n n\u00e0y s\u1ebd l\u1eadp t\u1ee9c tr\u1edf n\u00ean c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a. R\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u00ecnh v\u1ebd gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1eb1n l\u1eb1n, s\u01b0 t\u1eed, v.v, c\u00f2n c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u00ecnh th\u00f9 k\u1ef3 l\u1ea1 tr\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ef1c v\u1eadt, nh\u01b0ng h\u00ecnh d\u00e1ng c\u1ee5 th\u1ec3 c\u1ee7a nh\u1eefng lo\u1ea1i th\u1ef1c v\u1eadt \u1ea5y \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u01b0\u1ee3c b\u1ecf, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n.<\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage1_web-image.jpg\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage1_web-image.jpg\" width=\"275\" height=\"189\"><\/a><\/p>\n<p><i>Ch\u1ec9 khi bay tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi Peru m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng b\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u00e0 \u0111\u1eb7c s\u1eafc tr\u00ean Cao nguy\u00ean Nazca. (Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: Peru Expeditions)<\/i><\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng b\u1ee9c tranh k\u1ef3 l\u1ea1 kh\u00f3 hi\u1ec3u \u1ea5y, c\u00f3 m\u1ed9t h\u00ecnh nh\u1ec7n r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng. H\u00ecnh nh\u1ec7n n\u00e0y d\u00e0i 50 th\u01b0\u1edbc Anh (46 m\u00e9t), \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd b\u1edfi m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c duy nh\u1ea5t, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 n\u00f3i con nh\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c, v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd \u0111\u1ed9ng v\u1eadt tr\u00ean Cao nguy\u00ean Nazca. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng, h\u00ecnh v\u1ebd \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00f2m sao thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n minh Nazca th\u1eddi \u1ea5y, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u00f2m sao Ti\u1ec3u H\u00f9ng (Ursa Minor) c\u1ee7a ch\u00fang ta ng\u00e0y nay, n\u00f3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho n\u1ec1n thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi \u1ea5y. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t hi\u1ec7n nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng tr\u00ean Cao nguy\u00ean Nazca c\u00f3 li\u00ean quan v\u1edbi l\u1ecbch ph\u00e1p thi\u00ean v\u0103n n\u00e0o \u0111\u00f3, b\u1edfi v\u00ec trong nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd n\u00e0y c\u00f3 v\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t ch\u1ec9 v\u1ec1 \u0111i\u1ec3m h\u1ea1 ch\u00ed tr\u00ean cung Ho\u00e0ng \u0111\u1ea1o c\u1ef1c k\u1ef3 chu\u1ea9n x\u00e1c.<\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\" width=\"166\" height=\"163\"><\/a><\/p>\n<p><i>H\u00ecnh nh\u1ec7n d\u00e0i 46m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd b\u1edfi m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c, \u01b0\u1edbc t\u00ednh \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ebd n\u00e0y c\u1ea7n ph\u1ea3i v\u1eadn chuy\u1ec3n v\u00e0i t\u1ea5n \u0111\u00e1 nh\u1ecf. (Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: Peru Expeditions)<\/i><\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage3_bird_web-image.jpg\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage3_bird_web-image.jpg\" width=\"190\" height=\"128\"><\/a><\/p>\n<p><i>Chim ru\u1ed3i kh\u1ed5ng l\u1ed3. (Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: Peru Expeditions)<\/i><\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra nh\u1eefng b\u1ee9c v\u1ebd h\u00ecnh chim c\u0169ng v\u00f4 c\u00f9ng n\u1ed5i ti\u1ebfng, tr\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng hoang vu Nazca c\u00f3 h\u00ecnh v\u1ebd t\u1ed5ng c\u1ed9ng 18 lo\u1ea1i chim kh\u00e1c nhau. G\u1ecdi ch\u00fang l\u00e0 b\u1ee9c v\u1ebd h\u00ecnh chim \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean l\u00e0 v\u00ec nh\u1eefng h\u00ecnh n\u00e0y nh\u00ecn r\u1ea5t gi\u1ed1ng m\u1ed9t v\u00e0i lo\u00e0i chim n\u00e0o \u0111\u00f3. Tuy nhi\u00ean \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0, trong nh\u1eefng h\u00ecnh chim n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 c\u1ea3 nh\u1eefng lo\u00e0i m\u00e0 \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n, c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ee9c th\u1eadm ch\u00ed v\u1ebd nh\u1eefng lo\u00e0i chim k\u1ef3 l\u1ea1 r\u1ea5t gi\u1ed1ng v\u1edbi mi\u00eau t\u1ea3 trong S\u01a1n H\u1ea3i Kinh th\u1eddi Trung Qu\u1ed1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. Nh\u1eefng lo\u00e0i chim n\u00e0y c\u00f3 k\u00edch th\u01b0\u1edbc kh\u1ed5ng l\u1ed3, d\u00e0i t\u1edbi 30-40 th\u01b0\u1edbc Anh, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 s\u1ea3i c\u00e1nh d\u00e0i t\u1edbi 10 th\u01b0\u1edbc Anh (128m). Tr\u00ean m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ed3 g\u1ed1m khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Nazca, ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng ph\u00e1t hi\u1ec7n lo\u00e0i chim t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1. G\u1ea7n V\u1ecbnh Pisco, tr\u00ean m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u1ed3i tr\u1ecdc kh\u1eafc m\u1ed9t h\u00ecnh c\u00e2y \u0111inh ba kh\u1ed5ng l\u1ed3. Hoa v\u0103n tr\u00ean c\u00e2y \u0111inh ba d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u1ec1 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Nam M\u1ef9 hi\u1ec7n nay, v\u1eady nh\u1eefng b\u1ee9c h\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta h\u00e3y xem x\u00e9t k\u1ebft c\u1ea5u c\u1ee7a nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd n\u00e0y. Nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t c\u1ee7a h\u00ecnh v\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o b\u1edfi l\u1edbp s\u1ecfi m\u00e0u nh\u1ea1t l\u1ed9 ra b\u00ean tr\u00ean l\u1edbp \u0111\u1ea5t m\u00e0u n\u00e2u s\u1eabm. C\u00e1c chuy\u00ean gia t\u00ednh to\u00e1n r\u1eb1ng, mu\u1ed1n t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ebd c\u1ea7n v\u1eadn chuy\u1ec3n v\u00e0i t\u1ea5n \u0111\u00e1 nh\u1ecf, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u00e1c bu\u1ed9c ph\u1ea3i thi c\u00f4ng theo b\u1ea3n thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u00e3 t\u00ednh to\u00e1n k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi sao ch\u00e9p l\u1ea1i \u0111\u00fang nguy\u00ean m\u1eabu m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a nh\u1eefng n\u00e9t h\u00ecnh tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i ch\u00ednh x\u00e1c. \u0110\u1ec3 v\u1ebd n\u00ean nh\u1eefng b\u1ee9c h\u00ecnh kh\u1ed5ng l\u1ed3 n\u00e0y, c\u1ea7n c\u00f3 k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111o l\u01b0\u1eddng ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 k\u1ef9 ngh\u1ec7 x\u00e2y d\u1ef1ng, t\u1ea5t nhi\u00ean \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng b\u1ee9c h\u1ecda n\u00e0y c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111i m\u00e1y bay t\u1eeb tr\u00ean cao m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c, trong nh\u1eefng n\u0103m ch\u01b0a ph\u00e1t minh ra m\u00e1y bay, \u00fd ngh\u0129a v\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 c\u1ee7a vi\u1ec7c t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd n\u00e0y th\u1eadt s\u1ef1 \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta ph\u1ea3i suy ng\u1eabm. C\u00f3 nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc d\u0169ng c\u1ea3m \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t s\u1ed1 gi\u1ea3 thi\u1ebft, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, n\u00f3 n\u00f3i n\u00ean r\u1eb1ng n\u1ec1n v\u0103n minh khi x\u01b0a s\u00e1ng t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb kh\u1ea3 n\u0103ng bay, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng v\u00e0 ch\u1ee5p \u1ea3nh tr\u00ean kh\u00f4ng. C\u0169ng c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn cho r\u1eb1ng ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd b\u1edfi t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 trong qu\u00e1 kh\u1ee9, \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd, vi\u1ec7c v\u1ebd n\u00ean nh\u1eefng b\u1ee9c h\u00ecnh \u0111\u00f3 th\u1eadt qu\u00e1 d\u1ec5 d\u00e0ng, h\u01a1n n\u1eefa h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng ch\u00fang m\u00e0 kh\u00f4ng g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n g\u00ec.<\/p>\n<p>\u201cN\u1ec1n v\u0103n minh khi x\u01b0a s\u00e1ng t\u1ea1o ra nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd n\u00e0y\u201d \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb kh\u1ea3 n\u0103ng bay? N\u1ebfu \u0111\u00e2y l\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt, th\u00ec li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u00e0o th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i xa x\u01b0a h\u01a1n n\u1eefa \u0111\u00e3 t\u1eebng s\u1edf h\u1eefu kh\u1ea3 n\u0103ng bay l\u01b0\u1ee3n &#8211; th\u1ee9 v\u1ed1n ch\u1ec9 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c anh em nh\u00e0 Wright ph\u00e1t minh trong th\u1ebf k\u1ef7 n\u00e0y?<\/p>\n<p>N\u1ebfu nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd kia l\u00e0 do \u201cT\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i trong qu\u00e1 kh\u1ee9\u201d t\u1ea1o n\u00ean, th\u00ec \u201cT\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3\u201d n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec trong v\u0103n minh nh\u00e2n lo\u1ea1i? T\u1ea1i sao b\u00e2y gi\u1edd h\u1ecd l\u1ea1i bi\u1ebfn m\u1ea5t? N\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 th\u1eadt s\u1ef1 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i, ph\u1ea3i ch\u0103ng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5 v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u1eefng th\u1ec3 sinh m\u1ec7nh kh\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 nh\u00e2n lo\u1ea1i? Ngo\u00e0i nh\u00e2n lo\u1ea1i, ngo\u00e0i gi\u1ea3 thi\u1ebft v\u1ec1 \u201cNg\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3\u201d m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0a ra, li\u1ec7u c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u201cV\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c ng\u01b0\u1eddi t\u00ed hon\u201d hay kh\u00f4ng? D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n li\u1ec7u c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi sinh s\u1ed1ng hay kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfp theo ch\u00fang ta s\u1ebd b\u00e0n v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a \u201cNg\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3\u201d v\u00e0 \u201cNg\u01b0\u1eddi t\u00ed hon\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/21057\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/21057<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] H\u00ecnh con nh\u1ec7n d\u00e0i 46m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c Ph\u1ea7n III-4: B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 Cao nguy\u00ean Nazca (Peru) \u1edf ch\u00e2u Nam M\u1ef9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t tr\u00e0n \u0111\u1ea7y s\u1ef1 th\u1ea7n b\u00ed. Cao nguy\u00ean \u1ea5y hoang s\u01a1 v\u00e0 kh\u00f4 c\u1eb1n. N\u00f3 kh\u00f4 c\u1eb1n t\u1edbi m\u1ee9c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[81],"tags":[508],"class_list":["post-51470","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bi-an-khoa-hoc","tag-ven-buc-man-van-minh-tien-su"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] H\u00ecnh con nh\u1ec7n d\u00e0i 46m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c Ph\u1ea7n III-4: B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 Cao nguy\u00ean Nazca (Peru) \u1edf ch\u00e2u Nam M\u1ef9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t tr\u00e0n \u0111\u1ea7y s\u1ef1 th\u1ea7n b\u00ed. Cao nguy\u00ean \u1ea5y hoang s\u01a1 v\u00e0 kh\u00f4 c\u1eb1n. N\u00f3 kh\u00f4 c\u1eb1n t\u1edbi m\u1ee9c [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-15T23:50:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-12-16T18:38:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9\",\"datePublished\":\"2025-12-15T23:50:27+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-16T18:38:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\"},\"wordCount\":2264,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\",\"keywords\":[\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed\"],\"articleSection\":[\"B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\",\"name\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\",\"datePublished\":\"2025-12-15T23:50:27+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-16T18:38:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] H\u00ecnh con nh\u1ec7n d\u00e0i 46m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebd ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t n\u00e9t li\u00ean t\u1ee5c Ph\u1ea7n III-4: B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 Cao nguy\u00ean Nazca (Peru) \u1edf ch\u00e2u Nam M\u1ef9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t tr\u00e0n \u0111\u1ea7y s\u1ef1 th\u1ea7n b\u00ed. Cao nguy\u00ean \u1ea5y hoang s\u01a1 v\u00e0 kh\u00f4 c\u1eb1n. N\u00f3 kh\u00f4 c\u1eb1n t\u1edbi m\u1ee9c [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2025-12-15T23:50:27+00:00","article_modified_time":"2025-12-16T18:38:59+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9","datePublished":"2025-12-15T23:50:27+00:00","dateModified":"2025-12-16T18:38:59+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html"},"wordCount":2264,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg","keywords":["V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed"],"articleSection":["B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html","name":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg","datePublished":"2025-12-15T23:50:27+00:00","dateModified":"2025-12-16T18:38:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-2-hugeimage2_spider_web-image.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-16-buc-hoa-khong-lo-tren-cao-nguyen-nam-my.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 16): B\u1ee9c h\u1ecda kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean cao nguy\u00ean Nam M\u1ef9"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51470","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51470"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51470\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}