{"id":51267,"date":"2025-12-08T10:51:27","date_gmt":"2025-12-08T03:51:27","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=51267"},"modified":"2025-12-08T10:51:27","modified_gmt":"2025-12-08T03:51:27","slug":"ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html","title":{"rendered":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p?"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p><b>Ch\u01b0\u01a1ng 3: B\u00ed \u1ea9n ng\u00e0n n\u0103m<\/b><\/p>\n<p><a class=\"external free\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\" rel=\"nofollow\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\" width=\"310\" height=\"143\" \/><\/a><\/p>\n<p><i>\u1ea2nh: Tr\u00ean cao nguy\u00ean Giza c\u1ee7a Ai C\u1eadp c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u kim t\u1ef1 th\u00e1p s\u1eebng s\u1eefng, kim t\u1ef1 th\u00e1p cao nh\u1ea5t n\u1eb1m \u1edf gi\u1eefa ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p n\u1ed5i ti\u1ebfng. (\u1ea2nh do H\u1ee9a Hi\u1ec3u Thi\u1ebfn cung c\u1ea5p)<\/i><\/p>\n<p><b>Ph\u1ea7n III-3: Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p??<\/b><\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p Giza \u1edf Ai C\u1eadp c\u00f3 chi\u1ec1u cao 146 m\u00e9t, chi\u1ec1u d\u00e0i b\u1ed1n c\u1ea1nh \u0111\u00e1y kho\u1ea3ng 230 m\u00e9t, di\u1ec7n t\u00edch kho\u1ea3ng 52.900 m2, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y t\u1eeb kho\u1ea3ng 2,3 tri\u1ec7u kh\u1ed1i \u0111\u00e1. V\u00e0o th\u1eddi Hy L\u1ea1p La M\u00e3 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ch\u1ecdn ra b\u1ea3y k\u1ef3 quan n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t trong s\u1ed1 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac v\u0129 \u0111\u1ea1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. Nh\u01b0ng n\u0103m th\u00e1ng d\u1ea7n tr\u00f4i, b\u1ea3y \u0111\u1ea1i k\u1ef3 quan th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t, ch\u1ec9 c\u00f3 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p Giza v\u1eabn s\u1eebng s\u1eefng v\u1eefng v\u00e0ng, l\u00e0 ki\u1ebfn ch\u1ee9ng cho n\u1ec1n v\u0103n minh huy ho\u00e0ng \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng cho r\u1eb1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c Vua Khufu x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u th\u1ee9 t\u01b0 c\u1ee7a Ai C\u1eadp, kho\u1ea3ng 2000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean. Th\u1ebf nh\u01b0ng, do thi\u1ebfu c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed, c\u00e1c nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc \u0111\u1eddi sau ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra suy lu\u1eadn n\u00e0y d\u1ef1a v\u00e0o truy\u1ec1n thuy\u1ebft c\u00f9ng c\u00e1c manh m\u1ed1i li\u00ean quan. C\u00f2n nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi nh\u01b0 c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng th\u1ebf n\u00e0o, ai \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u1ea7y tr\u00ed tu\u1ec7 n\u00e0y, m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y l\u00e0 g\u00ec\u2026 nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y x\u01b0a nay v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i. Hi\u1ec7n nay, c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1, nh\u1eefng suy lu\u1eadn tr\u00ean c\u0169ng \u0111ang b\u1ecb \u0111\u1eb7t ra nghi v\u1ea5n.<\/p>\n<p><b>Kim t\u1ef1 th\u00e1p ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u00f4i m\u1ed9 ho\u00e0ng gia c\u1ee7a c\u00e1c Pharaoh<\/b><\/p>\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc th\u01b0\u1eddng cho r\u1eb1ng kim t\u1ef1 th\u00e1p c\u00f3 quan h\u1ec7 m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c ng\u00f4i m\u1ed9 c\u1ee7a Pharaoh. Th\u1ebf nh\u01b0ng, v\u00e0o n\u0103m 800, v\u1ecb vua H\u1ed3i gi\u00e1o Caliph Al-Ma&#8217;mun th\u1ed1ng l\u0129nh binh m\u00e3, khi l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed1i v\u00e0o \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p, th\u00ec c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 \u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i l\u00e0 nh\u1eefng c\u0103n ph\u00f2ng c\u1ef1c k\u1ef3 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1eadt ch\u00f4n c\u00f9ng, ch\u00e2u b\u00e1u hay h\u00ecnh \u0111i\u00eau kh\u1eafc, th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u1ee1 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3. H\u01a1n n\u1eefa b\u00ean trong m\u1ed9t c\u0103n ph\u00f2ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u201cV\u01b0\u01a1ng cung\u201d ho\u00e0n to\u00e0n tr\u1ed1ng tr\u01a1n, kh\u00f4ng c\u00f3 r\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1 c\u00f3 n\u1eafp n\u00e0o. Tr\u00ean v\u00e1ch t\u01b0\u1eddng c\u0169ng ho\u00e0n to\u00e0n nh\u1eb5n th\u00edn, kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 h\u00ecnh trang tr\u00ed hay v\u0103n t\u1ef1 n\u00e0o. C\u00e1c nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc \u0111\u00e3 k\u1ebft lu\u1eadn s\u1ef1 ki\u1ec7n Caliph Al-Ma&#8217;mun l\u1ea7n \u0111\u1ea7u b\u01b0\u1edbc v\u00e0o \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p l\u00e0 \u201cv\u1ee5 \u0111\u00e0o m\u1ed9\u201d. Th\u1ebf nh\u01b0ng, nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1ef1c t\u1ebf cho th\u1ea5y kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ec3 k\u1ebb \u0111\u00e0o m\u1ed9 ti\u1ebfn v\u00e0o \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p t\u1eeb nh\u1eefng l\u1ed1i kh\u00e1c l\u00e0 c\u1ef1c k\u1ef3 th\u1ea5p. Theo l\u00fd th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, k\u1ebb \u0111\u00e0o m\u1ed9 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ed9m s\u1ea1ch \u0111\u1ebfn m\u1ee9c kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u1ee1 n\u00e0o, c\u00e0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111i to\u00e0n b\u1ed9 nh\u1eefng v\u0103n bia (h\u00ecnh v\u1ebd, v\u0103n t\u1ef1) v\u1ec1 Pharaoh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc tr\u00ean t\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u01a1n n\u1eefa \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m v\u00e0 x\u01b0ng t\u1ee5ng c\u00e1c Pharaoh, ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp x\u01b0a nay lu\u00f4n trang tr\u00ed m\u1ed9 ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb vua v\u00f4 c\u00f9ng tr\u00e1ng l\u1ec7, c\u00f2n s\u1eafp x\u1ebfp c\u00e1c v\u1eadt b\u1ed3i t\u00e1ng phong ph\u00fa. Th\u1ebf th\u00ec xem ra m\u1ed9t \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p \u0111\u01a1n s\u01a1 nh\u01b0 th\u1ebf r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u00f4i m\u1ed9 c\u1ee7a c\u00e1c Pharaoh, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng h\u1ec1 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn Pharaoh.<\/p>\n<p><b>C\u00e1c s\u1ed1 li\u1ec7u trong thi\u1ebft k\u1ebf ki\u1ebfn tr\u00fac cho th\u1ea5y \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c<\/b><\/p>\n<p>Cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 1880, William Flinder Petrie cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a ng\u00e0nh ki\u1ebfn tr\u00fac h\u1ecdc \u0111\u00e3 ch\u1ec9 ra \u0111i\u1ec3m \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c c\u1ee7a \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p ch\u00ednh l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng v\u1ecb c\u1ee7a n\u00f3. V\u00ec c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00e9o t\u1eeb \u0111\u00e1y kim t\u1ef1 th\u00e1p h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 c\u00e1c ph\u00eda \u0110\u00f4ng T\u00e2y Nam B\u1eafc c\u1ef1c k\u1ef3 ch\u00ednh x\u00e1c, sai s\u1ed1 gi\u1eefa c\u00e1c h\u01b0\u1edbng ch\u1ec9 trong kho\u1ea3ng 5 ph\u00e2n (1 ph\u00e2n l\u00e0 s\u1ed1 \u0111\u1ed9 c\u1ee7a 1\/60 \u0111\u1ed9). \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u1ea7n k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111o \u0111\u1ea1c c\u1ef1c k\u1ef3 ch\u00ednh x\u00e1c, m\u00e0 \u0111i\u1ec1u khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ta kinh ng\u1ea1c h\u01a1n n\u1eefa l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebft k\u1ebf l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ef1c k\u1ef3 cao v\u1edbi m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac kh\u1ed5ng l\u1ed3 nh\u01b0 v\u1eady. \u0110\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c nh\u01b0 th\u1ebf th\u1eadt khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng. V\u1edbi sai s\u1ed1 ch\u1ec9 kho\u1ea3ng 1.5 inches (kho\u1ea3ng 3.8 cm) th\u00ec d\u00f9 l\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u0169ng kh\u00f3 m\u00e0 s\u00e1nh k\u1ecbp. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc suy t\u00ednh n\u1ebfu mu\u1ed1n x\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p v\u1edbi ti\u00eau chu\u1ea9n k\u1ef9 thu\u1eadt cao nh\u01b0 th\u1ebf con ng\u01b0\u1eddi \u00edt nh\u1ea5t c\u1ea7n tr\u1ea3i qua h\u01a1n ngh\u00ecn n\u0103m ti\u1ebfn h\u00f3a, th\u1ebf nh\u01b0ng khi l\u1eadt l\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed Ai C\u1eadp l\u1ea1i kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ghi ch\u00e9p v\u1ec1 k\u1ef9 thu\u1eadt n\u00e0y.<\/p>\n<p><b>K\u1ef9 thu\u1eadt phi ph\u00e0m<\/b><\/p>\n<p>C\u1ea5u t\u1ea1o l\u1ef1c h\u1ecdc c\u1ee7a \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p c\u0169ng v\u00f4 c\u00f9ng kh\u00e9o l\u00e9o. Ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp x\u1ebfp ch\u1ed3ng hai tri\u1ec7u kh\u1ed1i \u0111\u00e1 th\u00e0nh h\u00ecnh th\u00e1p. N\u1ebfu ch\u1ec9 c\u00f3 c\u1ea5u t\u1ea1o \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u01b0 v\u1eady, th\u00ec ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn b\u00ean trong s\u1ee5p \u0111\u1ed5, to\u00e0n b\u1ed9 c\u00f4ng tr\u00ecnh s\u1ebd s\u1ee5p \u0111\u1ed5 do ch\u00ednh s\u1ee9c n\u1eb7ng c\u1ee7a n\u00f3. \u0110i\u1ec1u gi\u00fap kim t\u1ef1 th\u00e1p ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh l\u00e0 nh\u1edd v\u00e0o c\u1ea5u t\u1ea1o c\u00e1c l\u1edbp \u0111\u00e1 nh\u01b0 nh\u1eefng v\u00f2ng tu\u1ed5i c\u1ee7a c\u00e2y, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 t\u1ed5 h\u1ee3p k\u1ebft c\u1ea5u c\u1ee9ng \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 l\u00e0m khung ch\u1ecbu l\u1ef1c v\u00e0 t\u1ea7ng \u0111\u00e1 l\u1ea5p k\u00edn nh\u1eefng khe h\u1edf t\u1ea1o th\u00e0nh. C\u1ea5u t\u1ea1o n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u00fap \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p \u0111\u1ee9ng v\u1eefng trong tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t l\u1edbn v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 13, ch\u1ec9 m\u1ed9t ph\u1ea7n nh\u1ecf nh\u1eefng kh\u1ed1i \u0111\u00e1 b\u00ean ngo\u00e0i b\u1ecb v\u1ee1 ra, c\u00f2n c\u1ea3 k\u1ebft c\u1ea5u kh\u00f4ng h\u1ec1 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng. Tuy nhi\u00ean khi so s\u00e1nh v\u1edbi nh\u1eefng kim t\u1ef1 th\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u01b0\u1edbc c\u1ea3 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p v\u00e0o v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u th\u1ee9 ba ho\u1eb7c c\u1ea3 nh\u1eefng kim t\u1ef1 th\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng sau \u0111\u00f3 v\u00e0o v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u th\u1ee9 n\u0103m, th\u1ee9 s\u00e1u th\u00ec l\u1ea1i c\u00f3 k\u1ebft c\u1ea5u kh\u00e1 th\u00f4 th\u00e1o, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 nhi\u1ec1u kim t\u1ef1 th\u00e1p \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb h\u01b0 h\u1ea1i.<\/p>\n<p>H\u01a1n n\u1eefa, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a 2,3 &#8211; 2,6 tri\u1ec7u kh\u1ed1i \u0111\u00e1 t\u1eeb m\u1eb7t \u0111\u1ea5t l\u00ean \u0111\u1ed9 cao h\u01a1n 100 m\u00e9t, m\u1ed7i kh\u1ed1i \u0111\u00e1 l\u1edbn trung b\u00ecnh n\u1eb7ng 2,5 t\u1ea5n, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t nh\u1eefng kh\u1ed1i \u0111\u00e1 n\u00e0y v\u00e0o nh\u1eefng v\u1ecb tr\u00ed tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i ch\u00ednh x\u00e1c t\u1eeb tr\u00ean xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y th\u1eadt \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c v\u00e0 kh\u00f3 hi\u1ec3u. C\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 Ai C\u1eadp \u0111\u00e3 suy t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 30 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p x\u00e2y d\u1ef1ng, nh\u01b0ng qua ph\u00e2n t\u00edch ki\u1ec3m nghi\u1ec7m, h\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u1edbi k\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd th\u00ec nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng trong th\u1ef1c t\u1ebf. H\u1ecdc gi\u1ea3 Graham Hancock t\u1eebng leo l\u00ean tr\u00ean \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p t\u00ecm hi\u1ec3u v\u00e0 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng nghi v\u1ea5n c\u1ee7a m\u00ecnh. \u00d4ng n\u00f3i: \u201cT\u1ea1i m\u1ed9t n\u01a1i s\u1eebng s\u1eefng ch\u00f3t v\u00f3t nh\u01b0 th\u1ebf, v\u1eeba c\u1ea7n gi\u1eef th\u0103ng b\u1eb1ng c\u01a1 th\u1ec3, v\u1eeba c\u1ea7n \u0111\u01b0a t\u1eebng kh\u1ed1i \u0111\u00e1 n\u1eb7ng g\u1ea5p hai l\u1ea7n chi\u1ebfc \u00f4 t\u00f4 con th\u1eddi nay, t\u1eeb d\u01b0\u1edbi \u0111\u01b0a l\u00ean tr\u00ean l\u1ea1i \u0111\u1eb7t v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed chu\u1ea9n x\u00e1c, kh\u00f4ng bi\u1ebft khi \u1ea5y trong l\u00f2ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 \u0111\u00e1 c\u00f3 c\u1ea3m ngh\u0129 g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>Jean-Francois Champollion, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 \u201ccha \u0111\u1ebb c\u1ee7a ng\u00e0nh Ai C\u1eadp h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i\u201d cho r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o d\u1ef1ng n\u00ean kim t\u1ef1 th\u00e1p c\u00f3 th\u1ec3 thu\u1ed9c v\u1ec1 lo\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3, \u00f4ng n\u00f3i: \u201cSuy ngh\u0129 c\u1ee7a h\u1ecd gi\u1ed1ng h\u1ec7t nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u00f3 c\u01a1 th\u1ec3 cao kho\u1ea3ng 30 m\u00e9t\u201d. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t quan \u0111i\u1ec3m r\u1ea5t \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 c\u00e2n nh\u1eafc, n\u1ebfu nh\u01b0 v\u00f4 v\u00e0n nh\u1eefng ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u0111\u00e3 cho th\u1ea5y r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o t\u1ea1o ra \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p, v\u1eady th\u00ec li\u1ec7u c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0 do nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 ho\u1eb7c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5ng l\u1ed3 s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1eddi v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed t\u1ea1o d\u1ef1ng n\u00ean kh\u00f4ng? Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 nhi\u1ec1u nghi\u00ean c\u1ee9u t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<p><b>Suy lu\u1eadn v\u1ec1 n\u1ec1n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed<\/b><\/p>\n<p>T\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ecdng \u0111i\u1ec3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc. B\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y cao 20 m\u00e9t, d\u00e0i 73 m\u00e9t, \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o V\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u Pharaoh Khafre \u0111\u1ec7 t\u1ee9. Nh\u01b0ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y t\u1eeb d\u1ea5u v\u1ebft x\u00f3i m\u00f2n tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a t\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 suy lu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ni\u00ean \u0111\u1ea1i x\u00e2y d\u1ef1ng c\u1ee7a n\u00f3 r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 n\u1eefa, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 10000 n\u0103m TCN.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid2_web-image.jpg\" width=\"225\" height=\"126\" \/><\/p>\n<p><i>T\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0 \u0111\u1ee9ng b\u00ean c\u1ea1nh \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p v\u1edbi d\u00e1ng v\u1ebb c\u1ef1c k\u1ef3 c\u1ed5 x\u01b0a. T\u1eeb nh\u1eefng r\u00e3nh nh\u01b0 b\u1ecb n\u01b0\u1edbc x\u00f3i m\u00f2n tr\u00ean th\u00e2n t\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u00e1n \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng n\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eebng tr\u1ea3i qua m\u1ed9t th\u1eddi k\u1ef3 c\u00f3 kh\u00ed h\u1eadu \u1ea9m \u01b0\u1edbt, v\u00ec th\u1ebf suy \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng n\u00f3 r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb h\u01a1n 10000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. (\u1ea2nh do H\u1ee9a Hi\u1ec3u Thi\u1ebfn cung c\u1ea5p)<\/i><\/p>\n<p>Nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc Schwarz ph\u00e1t bi\u1ec3u tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed \u201cSacred Science\u201d r\u1eb1ng, tr\u00ean th\u00e2n s\u01b0 t\u1eed c\u1ee7a t\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0 c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft b\u1ecb n\u01b0\u1edbc x\u00e2m l\u1ea5n r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng, \u00f4ng suy \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y ra tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y v\u00e0 tr\u1eadn m\u01b0a l\u1edbn kh\u00f4ng ng\u1edbt v\u00e0o kho\u1ea3ng 11000 n\u0103m TCN.<\/p>\n<p>H\u1ecdc gi\u1ea3 John Weister \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi quan \u0111i\u1ec3m tr\u00ean, h\u01a1n n\u1eefa c\u00f2n ph\u1ee7 nh\u1eadn hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y l\u00e0 do b\u1ecb gi\u00f3 c\u00e1t x\u00f3i m\u00f2n. V\u00ec n\u1ebfu do gi\u00f3 c\u00e1t x\u00f3i m\u00f2n, v\u1eady th\u00ec nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac \u0111\u00e1 v\u00f4i kh\u00e1c c\u00f9ng th\u1eddi c\u0169ng s\u1ebd b\u1ecb x\u00f3i m\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf, th\u1ebf nh\u01b0ng ch\u00fang ta l\u1ea1i ph\u00e1t hi\u1ec7n nh\u1eefng ki\u1ebfn tr\u00fac kh\u00e1c kh\u00f4ng h\u1ec1 b\u1ecb x\u00f3i m\u00f2n nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u01b0 nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft tr\u00ean th\u00e2n t\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t, chuy\u00ean gia v\u1ec1 x\u00f3i m\u00f2n \u0111\u00e1 c\u1ee7a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Boston, Robert M. Schoch c\u0169ng t\u00e1n \u0111\u1ed3ng quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Weister, h\u01a1n n\u1eefa \u00f4ng c\u00f2n ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng nh\u1eefng v\u1ebft x\u00f3i m\u00f2n tr\u00ean t\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0 c\u00f3 ch\u1ed7 s\u00e2u \u0111\u1ebfn kho\u1ea3ng 2 m\u00e9t, khi\u1ebfn b\u1ec1 ngo\u00e0i t\u1ea1o th\u00e0nh nh\u1eefng v\u1ec7t quanh co u\u1ed1n l\u01b0\u1ee3n nh\u01b0 nh\u1eefng g\u1ee3n s\u00f3ng, nh\u1eefng v\u1ebft t\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra sau khi b\u1ecb gi\u00f3 t\u00e1p m\u01b0a sa d\u1eef d\u1ed9i su\u1ed1t c\u1ea3 ngh\u00ecn n\u0103m. Weister c\u00f2n ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng kho\u1ea3ng 3000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean cho \u0111\u1ebfn nay, cao nguy\u00ean Giza v\u1eabn lu\u00f4n kh\u00f4ng c\u00f3 m\u01b0a l\u1edbn \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c d\u1ea5u v\u1ebft x\u00f3i m\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf tr\u00ean th\u00e2n t\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0, m\u00e0 bu\u1ed9c ph\u1ea3i truy ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i th\u1eddi gian h\u01a1n 10000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean m\u1edbi c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u00f3 th\u1eddi ti\u1ebft x\u1ea5u \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft x\u00f3i m\u00f2n l\u1edbn nh\u01b0 th\u1ebf. V\u1eady n\u00ean \u00f4ng \u0111\u00e3 suy lu\u1eadn r\u1eb1ng, t\u01b0\u1ee3ng Nh\u00e2n s\u01b0 \u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng tr\u01b0\u1edbc ni\u00ean \u0111\u1ea1i n\u00e0y. K\u1ec3 c\u1ea3 c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac c\u00f3 quy m\u00f4 l\u1edbn, \u0111\u1ea7y ph\u1ee9c t\u1ea1p nh\u01b0 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p, r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng di s\u1ea3n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n minh s\u1edbm h\u01a1n, v\u0129 \u0111\u1ea1i h\u01a1n, l\u00e2u \u0111\u1eddi h\u01a1n c\u1ea3 Ai C\u1eadp c\u1ed5 m\u00e0 ch\u00fang ta ch\u01b0a t\u1eebng bi\u1ebft, sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp k\u1ebf th\u1eeba.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a n\u00f3i \u201cThi\u00ean th\u1eddi, \u0111\u1ecba l\u1ee3i, nh\u00e2n h\u00f2a\u201d, c\u00e1c ni\u00ean \u0111\u1ea1i, d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c nhau s\u1ebd c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c s\u1ed1ng kh\u00e1c nhau, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u00fang ta hi\u1ec7n nay \u0111ang s\u1ed1ng trong nh\u1eefng c\u0103n nh\u00e0 b\u00ea t\u00f4ng c\u1ed1t th\u00e9p, ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n giao th\u00f4ng l\u00e0 xe h\u01a1i, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a l\u1ea1i s\u1ed1ng trong nh\u1eefng c\u0103n nh\u00e0 g\u1ed7 ho\u1eb7c nh\u00e0 g\u1ea1ch, ra kh\u1ecfi c\u1eeda th\u00ec c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a ho\u1eb7c ng\u1ed3i ki\u1ec7u. Th\u1ebf nh\u01b0ng nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd t\u1ea1i \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng Nazca \u1edf Peru, nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 tr\u00ean \u0111\u1ea3o Ph\u1ee5c Sinh, v\u00f2ng tr\u00f2n \u0111\u00e1 Stonehenge t\u1ea1i Anh, cho \u0111\u1ebfn \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p, ch\u00fang ta hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm th\u1ea5y nh\u1eefng ghi ch\u00e9p t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i th\u1eddi \u1ea5y, c\u0169ng nh\u01b0 n\u0103ng l\u1ef1c t\u1ea1o d\u1ef1ng nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh to l\u1edbn, tr\u00e1ng l\u1ec7 n\u00e0y. Ch\u00fang r\u1ea5t hi\u1ec3n nhi\u00ean l\u00e0 nh\u1eefng s\u1ea3n ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn t\u1eeb nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n minh r\u1ea5t kh\u00e1c v\u1edbi ch\u00fang ta hi\u1ec7n nay, nh\u1eefng suy \u0111o\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u1edf tr\u00ean, v\u1eeba hay l\u1ea1i kh\u1edbp v\u1edbi truy\u1ec1n thuy\u1ebft \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb r\u1ea5t xa x\u01b0a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp c\u1ed5, h\u1ecd cho r\u1eb1ng di t\u00edch c\u1ed5 Giza l\u00e0 ki\u1ebfn tr\u00fac c\u1ed5 duy nh\u1ea5t c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh th\u1eddi k\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i sau tr\u1eadn \u201c\u0110\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y\u201d. Suy \u0111o\u00e1n n\u00e0y li\u1ec7u c\u00f3 ch\u00ednh x\u00e1c kh\u00f4ng, c\u1ea7n d\u1ef1a v\u00e0o nhi\u1ec1u nghi\u00ean c\u1ee9u h\u01a1n n\u1eefa. Nh\u01b0ng nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9ng ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u1ec1n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed, r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u00fang ta s\u1ebd gi\u1ea3i \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c c\u00e2u h\u1ecfi r\u1eb1ng ai \u0111\u00e3 t\u1ea1o d\u1ef1ng n\u00ean \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p!<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/21050\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/21050<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] Ch\u01b0\u01a1ng 3: B\u00ed \u1ea9n ng\u00e0n n\u0103m \u1ea2nh: Tr\u00ean cao nguy\u00ean Giza c\u1ee7a Ai C\u1eadp c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u kim t\u1ef1 th\u00e1p s\u1eebng s\u1eefng, kim t\u1ef1 th\u00e1p cao nh\u1ea5t n\u1eb1m \u1edf gi\u1eefa ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p n\u1ed5i ti\u1ebfng. (\u1ea2nh do H\u1ee9a Hi\u1ec3u Thi\u1ebfn cung c\u1ea5p) Ph\u1ea7n III-3: Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[81],"tags":[508],"class_list":["post-51267","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bi-an-khoa-hoc","tag-ven-buc-man-van-minh-tien-su"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] Ch\u01b0\u01a1ng 3: B\u00ed \u1ea9n ng\u00e0n n\u0103m \u1ea2nh: Tr\u00ean cao nguy\u00ean Giza c\u1ee7a Ai C\u1eadp c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u kim t\u1ef1 th\u00e1p s\u1eebng s\u1eefng, kim t\u1ef1 th\u00e1p cao nh\u1ea5t n\u1eb1m \u1edf gi\u1eefa ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p n\u1ed5i ti\u1ebfng. (\u1ea2nh do H\u1ee9a Hi\u1ec3u Thi\u1ebfn cung c\u1ea5p) Ph\u1ea7n III-3: Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-12-08T03:51:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p?\",\"datePublished\":\"2025-12-08T03:51:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\"},\"wordCount\":3349,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\",\"keywords\":[\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed\"],\"articleSection\":[\"B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\",\"name\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\",\"datePublished\":\"2025-12-08T03:51:27+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] Ch\u01b0\u01a1ng 3: B\u00ed \u1ea9n ng\u00e0n n\u0103m \u1ea2nh: Tr\u00ean cao nguy\u00ean Giza c\u1ee7a Ai C\u1eadp c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u kim t\u1ef1 th\u00e1p s\u1eebng s\u1eefng, kim t\u1ef1 th\u00e1p cao nh\u1ea5t n\u1eb1m \u1edf gi\u1eefa ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p n\u1ed5i ti\u1ebfng. (\u1ea2nh do H\u1ee9a Hi\u1ec3u Thi\u1ebfn cung c\u1ea5p) Ph\u1ea7n III-3: Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2025-12-08T03:51:27+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p?","datePublished":"2025-12-08T03:51:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html"},"wordCount":3349,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg","keywords":["V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed"],"articleSection":["B\u00ed \u1ea9n khoa h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html","name":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg","datePublished":"2025-12-08T03:51:27+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2003-4-1-pyramid1_web-image.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/12\/ven-buc-man-van-minh-tien-su-phan-15-ai-da-xay-dung-dai-kim-tu-thap.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"V\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed (Ph\u1ea7n 15): Ai \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u1ea1i kim t\u1ef1 th\u00e1p?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51267","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51267"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51267\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}