{"id":50507,"date":"2025-10-28T12:05:33","date_gmt":"2025-10-28T05:05:33","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=50507"},"modified":"2025-12-16T06:42:48","modified_gmt":"2025-12-15T23:42:48","slug":"du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html","title":{"rendered":"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc"},"content":{"rendered":"<p><strong>[ChanhKien.org]<\/strong><\/p>\n<p><b>3. D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc<\/b><\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi \u0111\u1ec1 t\u00e0i bi-a, hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn nh\u1eadn n\u00f3 t\u1eeb nh\u1eefng g\u00f3c \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi khi \u0111\u00e3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ecdc Newton, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n qu\u00e1 tr\u00ecnh va ch\u1ea1m gi\u1eefa c\u00e1c qu\u1ea3 b\u00f3ng. Nh\u01b0ng, n\u1ebfu nh\u01b0 trong v\u00ed d\u1ee5 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau \u1edf ph\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y kh\u00f4ng ch\u1ec9 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n bi\u1ebfn ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a tr\u1eadn \u0111\u1ea5u, m\u00e0 c\u00f2n ti\u00ean \u0111o\u00e1n \u0111\u00fang ng\u01b0\u1eddi th\u1eafng cu\u1ed9c cu\u1ed1i c\u00f9ng, th\u00ec ch\u00fang ta t\u1ea5t s\u1ebd c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 r\u1ea5t kh\u00f3 tin. K\u1ef3 th\u1ef1c, t\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i m\u00e0 nh\u00ecn nh\u1eadn, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c, gi\u1ea3 nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn nh\u1eadp v\u00e0o t\u01b0\u01a1ng lai, sau khi quan s\u00e1t to\u00e0n b\u1ed9 tr\u1eadn \u0111\u1ea5u t\u1eeb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i, r\u1ed3i quay tr\u1edf v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u1ea1i, d\u1ef1a v\u00e0o k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 \u201cd\u1ef1 \u0111o\u00e1n\u201d, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n b\u1ed9 di\u1ec5n bi\u1ebfn c\u1ee7a tr\u1eadn \u0111\u1ea5u, th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 chi ti\u1ebft v\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u00f3 sao? Cho n\u00ean, n\u1ebfu v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn v\u00e0o kh\u00f4ng gian b\u1ed1n chi\u1ec1u (bao h\u00e0m tr\u1ee5c th\u1eddi gian), th\u00ec c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean \u0111\u01a1n gi\u1ea3n h\u01a1n. D\u1ef1 \u0111o\u00e1n nh\u01b0 v\u1eady, c\u1ea3 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c l\u1eabn \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c, \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c, m\u1ed9t kh\u00e1i ni\u1ec7m ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c. Nh\u01b0ng ch\u00ednh nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea3o lu\u1eadn \u1edf ph\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c \u0111\u1ed9t ph\u00e1 th\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn h\u00e0nh d\u1ef1 \u0111o\u00e1n, theo l\u00fd thuy\u1ebft hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i m\u00e0 n\u00f3i th\u00ec v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1, m\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u1eb1m \u1edf ch\u1ed7: \u201cLi\u1ec7u c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed9t ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn t\u1ed1c di chuy\u1ec3n c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng, \u0111\u1ed9t ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a th\u1eddi gian hay kh\u00f4ng\u201d?<\/p>\n<p>N\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00e0o n\u0103m 2001, c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e1o c\u00e1o y h\u1ecdc \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta suy ng\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed y h\u1ecdc danh ti\u1ebfng nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi The Lancet, trong \u0111\u00f3 chuy\u00ean gia tim m\u1ea1ch ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Lan Pim Van Lommel \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 m\u1ed9t b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 \u201c\u2018tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed\u201d (Near Death Experience; NDE). B\u00e1c s\u0129 Lommel v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed9ng s\u1ef1 \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u theo d\u00f5i tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed k\u00e9o d\u00e0i 8 n\u0103m \u0111\u1ed1i v\u1edbi 334 b\u1ec7nh nh\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed9 tu\u1ed5i t\u1eeb 26 \u0111\u1ebfn 92 b\u1ecb nh\u1ed3i m\u00e1u c\u01a1 tim c\u1ea5p t\u00ednh v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p c\u1ee9u th\u00e0nh c\u00f4ng trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian t\u1eeb n\u0103m 1988 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1992. Trong \u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn c\u1ee7a m\u1ed9t b\u1ec7nh nh\u00e2n tim m\u1ea1ch 44 tu\u1ed5i, tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c xe c\u1ee9u th\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn b\u1ec7nh vi\u1ec7n, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n h\u00f4 h\u1ea5p, kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1ecbp tim, kh\u00f4ng c\u00f2n \u00fd th\u1ee9c, v\u00e0 r\u01a1i v\u00e0o tr\u1ea1ng th\u00e1i ch\u1ebft l\u00e2m s\u00e0ng theo \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a y h\u1ecdc. Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean y t\u1ebf h\u1ed3i s\u1ee9c tim ph\u1ed5i \u0111\u1ec3 c\u1ee9u s\u1ed1ng b\u1ec7nh nh\u00e2n, m\u1ed9t y t\u00e1 \u0111\u00e3 th\u00e1o r\u0103ng gi\u1ea3 c\u1ee7a b\u1ec7nh nh\u00e2n ra \u0111\u1ec3 thu\u1eadn ti\u1ec7n cho vi\u1ec7c c\u1ea5p c\u1ee9u. Sau \u0111\u00f3, b\u1ec7nh nh\u00e2n n\u00e0y may m\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee9u s\u1ed1ng. Khi t\u1ec9nh l\u1ea1i, v\u1eeba nh\u00ecn th\u1ea5y n\u1eef y t\u00e1 \u1ea5y, \u00f4ng l\u1eadp t\u1ee9c nh\u1eadn ra c\u00f4, kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 r\u00f5 v\u1ecb tr\u00ed n\u01a1i chi\u1ebfc r\u0103ng gi\u1ea3 c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t sau khi b\u1ecb th\u00e1o ra, m\u00e0 \u00f4ng c\u00f2n k\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1ch chi ti\u1ebft nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh \u0111\u00e3 th\u1ea5y khi \u00fd th\u1ee9c tho\u00e1t ly kh\u1ecfi th\u00e2n th\u1ec3, bao g\u1ed3m to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u1ea5p c\u1ee9u, th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 nh\u1eefng c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0 si\u00eau th\u01b0\u1eddng. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 khi\u1ebfn ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t ra c\u00e2u h\u1ecfi l\u00fd t\u00ednh r\u1eb1ng: L\u00e0m sao m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi trong tr\u1ea1ng th\u00e1i \u0111\u00e3 ch\u1ebft l\u00e2m s\u00e0ng, v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f2n \u00fd th\u1ee9c, c\u00f2n tr\u00ed nh\u1edb, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u201cnh\u00ecn th\u1ea5y\u201d?<\/p>\n<p>B\u00e0i b\u00e1o c\u00e1o y h\u1ecdc tr\u00ean k\u1ef3 th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y. Trong l\u1ecbch s\u1eed Trung Hoa v\u00e0 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111\u1ec1u c\u00f3 ghi ch\u00e9p v\u1ec1 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed, nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng trong th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i c\u00f3 l\u1ebd b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, tuy nhi\u00ean \u0111\u1ebfn th\u1eadp ni\u00ean 70 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd v\u00e0 quan t\u00e2m r\u1ed9ng r\u00e3i, ngay c\u1ea3 Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ea1i l\u1ee5c c\u0169ng t\u1eebng ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00e1c kh\u1ea3o s\u00e1t nghi\u00ean c\u1ee9u li\u00ean quan sau tr\u1eadn \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecba ch\u1ea5n \u1edf \u0110\u01b0\u1eddng S\u01a1n. \u0110\u1ed1i v\u1edbi kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u1ec1 lo\u1ea1i \u00fd th\u1ee9c th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ed9c l\u1eadp ngo\u00e0i \u0111\u1ea1i n\u00e3o, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 linh h\u1ed3n n\u00e0y, th\u00ec trong gi\u1edbi y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u1ed1n tr\u01b0\u1eddng k\u1ef3 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u v\u1ec1 th\u00e2n th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh quan ni\u1ec7m r\u1eb1ng \u201c\u0111\u1ea1i n\u00e3o l\u00e0 trung khu c\u1ee7a tinh th\u1ea7n\u201d, th\u00ec \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 lo\u1ea1i kh\u00e1i ni\u1ec7m d\u1ec5 d\u00e0ng ti\u1ebfp nh\u1eadn. B\u1edfi v\u00ec \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ng\u1ee5 \u00fd r\u1eb1ng, s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c ho\u00e0n ch\u1ec9nh v\u1ec1 th\u00e2n th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 nh\u1eefng l\u00fd lu\u1eadn t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 ho\u00e0n m\u1ef9 m\u00e0 y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng qua gi\u1ea3i ph\u1eabu k\u1ef3 th\u1ef1c l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ec1 ho\u00e0n ch\u1ec9nh, n\u00f3 \u0111\u00e3 ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn \u2018\u0111i\u1ec3m b\u1ebf t\u1eafc\u2019 c\u1ee7a y h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i khi c\u00e1c can thi\u1ec7p y t\u1ebf t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn lu\u00f4n b\u1ecb cu\u1ed9c h\u1ea1n \u1edf th\u00e2n x\u00e1c th\u1ecbt c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>B\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean The Lancet cho th\u1ea5y r\u1eb1ng gi\u1edbi khoa h\u1ecdc ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111ang d\u1ea7n d\u1ea7n ph\u00e1 v\u1ee1 nh\u1eefng quan ni\u1ec7m c\u0169, b\u1eaft \u0111\u1ea7u xem x\u00e9t m\u1ed9t c\u00e1ch th\u1eadn tr\u1ecdng v\u00e0 nghi\u00eam t\u00fac vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 \u00fd th\u1ee9c con ng\u01b0\u1eddi, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 \u201clinh h\u1ed3n\u201d. M\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ea3o s\u00e1t v\u00e0o n\u0103m 1994 c\u1ee7a c\u00f4ng ty th\u1ed1ng k\u00ea danh ti\u1ebfng Hoa K\u1ef3 &#8211; Gallup \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n r\u1eb1ng kho\u1ea3ng 13 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh t\u1ea1i M\u1ef9 t\u1eebng c\u00f3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed, con s\u1ed1 n\u00e0y ch\u01b0a bao g\u1ed3m s\u1ed1 tr\u1ebb em c\u0169ng t\u1eebng c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u1ec7m t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1. Nghi\u00ean c\u1ee9u cho th\u1ea5y c\u00f3 kho\u1ea3ng 35% s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o l\u00fac c\u1eadn k\u1ec1 c\u00e1i ch\u1ebft s\u1ebd c\u00f3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ef1c k\u1ef3 ph\u1ed5 bi\u1ebfn. Kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed, tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng t\u1eebng tr\u1ea3i qua c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c \u00fd th\u1ee9c ly th\u1ec3 kh\u00e1c, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c khi\u1ebfn \u00fd th\u1ee9c ly th\u1ec3, xuy\u00ean qua kh\u00f4ng gian m\u00e0 nh\u00ecn th\u1ea5y c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng \u1edf r\u1ea5t xa, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 ng\u1ed3i trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m k\u00edn \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf chuy\u00ean bi\u1ec7t, ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 nh\u01b0 tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i hi\u1ec7n tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3nh b\u00e0y bi\u1ec7n trong t\u1ee7 k\u00ednh c\u1ee7a m\u1ed9t c\u1eeda h\u00e0ng t\u1ea1i khu v\u1ef1c n\u00e1o nhi\u1ec7t c\u1ee7a m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0o \u0111\u00f3 \u1edf r\u1ea5t xa di\u1ec5n ra trong c\u00f9ng ng\u00e0y.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y x\u01b0a nay \u0111\u1ec1u c\u00f3 ghi ch\u00e9p trong l\u1ecbch s\u1eed ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng l\u1eabn ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. Trong v\u0103n h\u00f3a ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi ta tin r\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 linh h\u1ed3n, m\u00e0 h\u1ecd c\u00f2n cho r\u1eb1ng linh h\u1ed3n l\u00e0 b\u1ea5t t\u1eed v\u00e0 sinh m\u1ec7nh l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh lu\u00e2n h\u1ed3i chuy\u1ec3n th\u1ebf, con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 c\u00f3 ki\u1ebfp tr\u01b0\u1edbc. K\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eeb c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m th\u00f4i mi\u00ean khi\u1ebfn gi\u1edbi khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng nh\u00e2n lo\u1ea1i x\u00e1c th\u1ef1c t\u1ed3n t\u1ea1i nhi\u1ec1u k\u00fd \u1ee9c kh\u00f4ng li\u00ean quan g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c h\u1ecdc h\u1ecfi hay tr\u1ea3i nghi\u1ec7m trong ki\u1ebfp s\u1ed1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i. Nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 ghi ch\u00e9p thu\u1ed9c lo\u1ea1i n\u00e0y k\u1ef3 th\u1ef1c \u0111\u1ec1u \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1ea1i m\u1edbi v\u00e0 ch\u00fang \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 th\u1eadt.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y k\u1ef3 th\u1ef1c c\u0169ng khi\u1ebfn cho c\u00e1c \u201cd\u1ef1 ng\u00f4n\u201d mang \u00fd ngh\u0129a khoa h\u1ecdc h\u01a1n. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o l\u00fd lu\u1eadn c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, n\u1ebfu nh\u01b0 mu\u1ed1n \u0111\u1ed9t ph\u00e1 kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian, kh\u00f4ng b\u1ecb \u1ee9c ch\u1ebf b\u1edfi th\u1eddi gian, th\u00ec \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ea7n ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t qua t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng. N\u1ebfu nh\u01b0 c\u00e1c nh\u00e0 ti\u00ean tri trong qu\u00e1 kh\u1ee9 ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u01b0a \u00fd th\u1ee9c th\u1ec3 t\u1edbi th\u1eddi kh\u00f4ng c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng lai, trong khi c\u01a1 th\u1ec3 v\u1eadt ch\u1ea5t v\u1eabn \u1edf t\u1ea1i th\u1eddi kh\u00f4ng ban \u0111\u1ea7u, th\u00ec \u00fd th\u1ee9c th\u1ec3 \u1ea5y, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 linh h\u1ed3n, ch\u00ednh l\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i trong kh\u00f4ng gian c\u1ee7a ch\u00fang ta d\u01b0\u1edbi tr\u1ea1ng th\u00e1i \u201c\u2018n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng\u201d. T\u1eeb g\u00f3c \u0111\u1ed9 v\u1eadt l\u00fd, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1ng s\u00f3ng dao \u0111\u1ed9ng, nh\u01b0 s\u00f3ng \u0111i\u1ec7n t\u1eeb, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i \u00e1nh s\u00e1ng v\u1edbi t\u1ea7n s\u1ed1 kh\u00e1c nhau, m\u00e0 m\u1eaft th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y \u00e1nh s\u00e1ng kh\u1ea3 ki\u1ebfn, cho n\u00ean h\u01a1n 99% c\u00e1c d\u1ea1ng \u00e1nh s\u00e1ng l\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y b\u1eb1ng m\u1eaft th\u1ecbt n\u00e0y. Trong tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1eadn t\u1eed, r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh nh\u01b0: \u201cnh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng \u2018sinh m\u1ec7nh \u00e1nh s\u00e1ng\u2019 v\u00e0 c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u1ea7y thi\u1ec7n l\u01b0\u01a1ng\u201d, \u201ctrong nh\u00e1y m\u1eaft nh\u00ecn th\u1ea5y to\u00e0n b\u1ed9 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh\u201d, \u201cc\u00e1c gi\u00e1c quan tr\u1edf n\u00ean nh\u1ea1y b\u00e9n v\u00e0 m\u00e3nh li\u1ec7t h\u01a1n\u201d, \u201ckh\u00f4ng c\u00f2n c\u1ea3m gi\u00e1c v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3\u201d hay \u201cnh\u00ecn th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111ang c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ee9u s\u1ed1ng th\u00e2n x\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh\u201d&#8230; R\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 nh\u1eefng th\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01a1n l\u1ebb, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang sinh t\u1ed3n, \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng v\u01b0\u1ee3t qua gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a th\u1eddi gian, ti\u1ebfn v\u00e0o m\u1ed9t kh\u00f4ng gian \u0111a chi\u1ec1u h\u01a1n. Khi tr\u1ee5c th\u1eddi gian tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t tr\u1ee5c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i, gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t h\u00e0nh lang c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00f9i v\u1ec1 sau, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac \u0111\u00e3 ti\u1ebfn nh\u1eadp v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a kh\u00f4ng gian \u0111a chi\u1ec1u, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng r\u1eb1ng, ch\u1ec9 ch\u00eanh l\u1ec7ch m\u1ed9t chi\u1ec1u kh\u00f4ng gian th\u00f4i, th\u00ec nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1c bi\u1ec7t m\u1ed9t tr\u1eddi m\u1ed9t v\u1ef1c, ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi: ch\u1eb3ng h\u1ea1n, t\u1ea7m nh\u00ecn c\u1ee7a lo\u00e0i ki\u1ebfn l\u00e0 m\u1ed9t m\u1eb7t ph\u1eb3ng, ch\u00ednh l\u00e0 kh\u00e1i ni\u1ec7m kh\u00f4ng gian hai chi\u1ec1u, cho n\u00ean n\u1ebfu cho m\u1ed9t con ki\u1ebfn th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c m\u1ed9t b\u1ee9c danh h\u1ecda, th\u00ec c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c v\u00f4 c\u00f9ng kh\u00f3 kh\u0103n. Con ki\u1ebfn \u1ea5y ph\u1ea3i chia b\u1ee9c tranh ra th\u00e0nh v\u00f4 s\u1ed1 h\u00e0ng ho\u1eb7c c\u1ed9t theo m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 \u201c\u0111\u1ecdc\u201d h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a t\u1eebng h\u00e0ng t\u1eebng h\u00e0ng ho\u1eb7c t\u1eebng c\u1ed9t t\u1eebng c\u1ed9t m\u1ed9t, nh\u01b0 m\u1ed9t m\u00e1y qu\u00e9t \u1ea3nh (scanner) c\u1ee7a m\u00e1y t\u00ednh. Sau khi \u201c\u0111\u1ecdc\u201d xong to\u00e0n b\u1ed9, n\u00f3 s\u1ebd c\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1ed9t tr\u00ed nh\u1edb v\u00e0 tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ef1c k\u1ef3 phong ph\u00fa \u0111\u1ec3 t\u1ed5 h\u1ee3p l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 s\u1eafp x\u1ebfp m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 tr\u1eadt t\u1ef1 trong n\u00e3o c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ec3 d\u1ef1ng l\u1ea1i th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ee9c tranh, t\u1ea1m ch\u01b0a b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c b\u1ee9c tranh t\u00e1i hi\u1ec7n trong t\u00e2m tr\u00ed n\u00f3 c\u00f3 gi\u1ed1ng nguy\u00ean b\u1ea3n hay kh\u00f4ng, m\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ee5c kho\u1ea3ng c\u00e1ch \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho t\u1ea7m nh\u00ecn v\u00e0 n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ee7a con ki\u1ebfn b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf r\u1ed3i. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u, th\u00ec vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c m\u1ed9t b\u1ee9c tranh l\u1ea1i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u v\u00f4 c\u00f9ng d\u1ec5 d\u00e0ng, ch\u1ec9 c\u1ea7n li\u1ebfc m\u1eaft m\u1ed9t c\u00e1i l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y to\u00e0n c\u1ea3nh. V\u1edbi nh\u1eefng b\u1ee9c tranh l\u1edbn h\u01a1n m\u1ed9t ch\u00fat nh\u01b0 c\u00e1c b\u1ee9c b\u00edch h\u1ecda t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 t\u1ea1i hang \u0111\u00e1 \u0110\u00f4n Ho\u00e0ng, ta ch\u1ec9 c\u1ea7n \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh kho\u1ea3ng c\u00e1ch, \u0111\u1ee9ng xa m\u1ed9t ch\u00fat l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y to\u00e0n b\u1ed9, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1eady ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 r\u00fat ng\u1eafn kho\u1ea3ng c\u00e1ch, ti\u1ebfn l\u1ea1i g\u1ea7n b\u1ee9c h\u1ecda \u0111\u1ec3 chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng n\u00e9t v\u1ebd tinh x\u1ea3o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u1ecda s\u0129. Nh\u01b0ng t\u00ecnh hu\u1ed1ng n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi lo\u00e0i ki\u1ebfn m\u00e0 n\u00f3i th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea3 \u0111\u1eddi n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i.<\/p>\n<p>C\u00f9ng \u0111\u1ea1o l\u00fd \u0111\u00f3, khi m\u1ed9t sinh m\u1ec7nh ti\u1ebfn nh\u1eadp v\u00e0o tr\u1ea1ng th\u00e1i kh\u00f4ng gian b\u1ed1n chi\u1ec1u, nh\u00ecn th\u1ea5y to\u00e0n b\u1ed9 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb l\u00fac sinh ra \u0111\u1ebfn khi ch\u1ebft \u0111i, ch\u1ec9 c\u1ea7n nh\u00ecn m\u1ed9t c\u00e1i, trong nh\u00e1y m\u1eaft l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y to\u00e0n b\u1ed9, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u nh\u00ecn m\u1ed9t b\u1ee9c tranh trong kh\u00f4ng gian hai chi\u1ec1u v\u1eady. \u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ef1a ch\u1ecdn m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n th\u1eddi kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t t\u1ec9 m\u1ec9 t\u1eebng chi ti\u1ebft trong qu\u00e1 tr\u00ecnh, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 trong kh\u00f4ng gian b\u1ed1n chi\u1ec1u m\u00e0 quan s\u00e1t qu\u00e1 tr\u00ecnh th\u00e2n x\u00e1c \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p c\u1ee9u, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u, ta \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh tr\u1ee5c kho\u1ea3ng c\u00e1ch \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t r\u00f5 t\u1eebng chi ti\u1ebft c\u1ee7a m\u1ed9t b\u1ee9c b\u00edch h\u1ecda sao? Th\u1eadm ch\u00ed, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 giao ti\u1ebfp v\u1edbi nh\u1eefng sinh m\u1ec7nh kh\u00e1c c\u0169ng \u0111ang t\u1ed3n t\u1ea1i trong kh\u00f4ng gian cao chi\u1ec1u, \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u t\u1ef1 nhi\u00ean sao? C\u00f9ng nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u00f3, l\u00fac n\u00e0y sinh m\u1ec7nh \u1edf kh\u00f4ng gian b\u1ed1n chi\u1ec1u khi nh\u00ecn v\u00e0o c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u tuy l\u00e0 li\u00ean t\u1ee5c v\u00e0 l\u1eadp th\u1ec3, nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u1ec9 l\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh, h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp giao ti\u1ebfp v\u1edbi nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt trong h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u00f3, b\u1edfi v\u00ec l\u00fac n\u00e0y, b\u1ea3n th\u00e2n h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u00e3 \u1edf trong tr\u1ea1ng th\u00e1i gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng \u201csinh m\u1ec7nh \u00e1nh s\u00e1ng\u201d, kh\u00f4ng c\u00f2n mang nh\u1ee5c th\u1ec3 c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh trong kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u, s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 v\u00e0 th\u1eddi kh\u00f4ng l\u00e0 qu\u00e1 l\u1edbn, qu\u00e1 c\u00e1ch bi\u1ec7t. Cho n\u00ean tr\u00ean l\u00fd thuy\u1ebft, sinh m\u1ec7nh khi b\u01b0\u1edbc v\u00e0o kh\u00f4ng gian b\u1ed1n chi\u1ec1u s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i l\u1ecbch s\u1eed, nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 xem tr\u1ecdn m\u1ed9t \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 n\u1ebfu nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 s\u1ed1ng b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i, th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i n\u0103m, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 vi\u1ec7c trong nh\u00e1y m\u1eaft. T\u1eeb l\u00fd n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y, ch\u1ec9 c\u1ea7n sai bi\u1ec7t m\u1ed9t chi\u1ec1u kh\u00e1i ni\u1ec7m kh\u00f4ng gian th\u00ec tr\u1ea1ng th\u00e1i sinh m\u1ec7nh v\u00e0 n\u0103ng l\u1ef1c \u0111\u1ec1u s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u1eefng h\u00ecnh th\u00e1i ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>T\u1eeb quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y m\u00e0 x\u00e9t, ph\u1ea3i ch\u0103ng c\u00e1c nh\u00e0 d\u1ef1 ng\u00f4n trong qu\u00e1 kh\u1ee9 \u0111\u00e3 th\u00f4ng qua h\u00ecnh th\u1ee9c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0o \u0111\u00f3 khi\u1ebfn th\u1ec3 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u00fd th\u1ee9c (linh h\u1ed3n) c\u1ee7a h\u1ecd ti\u1ebfn nh\u1eadp v\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi kh\u00f4ng r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n, t\u1eeb \u0111\u00f3 nh\u00ecn th\u1ea5y qu\u00e1 tr\u00ecnh bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i trong c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i trong ph\u1ea1m vi kh\u00f4ng gian l\u1edbn h\u01a1n v\u00e0 th\u1eddi gian d\u00e0i h\u01a1n? Li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i h\u1ecd \u0111\u00e3 ti\u1ebfn v\u00e0o kh\u00f4ng gian b\u1ed1n chi\u1ec1u, sau \u0111\u00f3 quay tr\u1edf l\u1ea1i kh\u00f4ng gian hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u00e0 d\u1ef1a v\u00e0o k\u00fd \u1ee9c, \u0111em nh\u1eefng s\u1ef1 t\u00ecnh h\u1ecd nh\u00ecn th\u1ea5y ghi ch\u00e9p l\u1ea1i b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u1ea9n d\u1ee5 ho\u1eb7c \u00e1m d\u1ee5? \u0110\u00f3 c\u00f3 ph\u1ea3i ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 \u201cd\u1ef1 ng\u00f4n\u201d ch\u0103ng? N\u1ebfu \u0111\u00fang nh\u01b0 v\u1eady, th\u00ec ch\u00fang ta c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3 l\u00fd gi\u1ea3i v\u00ec sao trong l\u1ecbch s\u1eed, c\u00e1c l\u1eddi d\u1ef1 ng\u00f4n c\u1ea3 trong v\u00e0 ngo\u00e0i Trung Qu\u1ed1c bao gi\u1edd c\u0169ng l\u1ea5y ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c \u1ea9n d\u1ee5, gi\u00e1n ti\u1ebfp \u0111\u1ec3 di\u1ec5n \u0111\u1ea1t. R\u00f5 r\u00e0ng, c\u00e1c nh\u00e0 ti\u00ean tri kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 mu\u1ed1n thay \u0111\u1ed5i l\u1ecbch s\u1eed v\u00ec h\u1ecd hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng h\u00e0m ngh\u0129a s\u00e2u xa h\u01a1n, \u0111i\u1ec1u h\u1ecd mu\u1ed1n ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 truy\u1ec1n t\u1ea3i n\u1ed9i h\u00e0m n\u00e0y \u0111\u1ebfn v\u1edbi th\u1ebf nh\u00e2n! C\u00f3 l\u1ebd d\u00f9ng m\u1ed9t ph\u00e9p so s\u00e1nh s\u1ebd c\u00e0ng d\u1ec5 hi\u1ec3u h\u01a1n: N\u1ebfu nh\u01b0 con ki\u1ebfn trong v\u00ed d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4i m\u1eaft c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ngh\u0129a n\u1ed9i h\u00e0m c\u1ee7a b\u1ee9c tranh, th\u00ec n\u00f3 s\u1ebd c\u1ed1 g\u1eafng mang t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec n\u00f3 nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n t\u1ea3i cho c\u00e1c con ki\u1ebfn kh\u00e1c v\u1ed1n ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eadn th\u1ee9c trong kh\u00f4ng gian hai chi\u1ec1u \u0111\u1ec3 ch\u00fang li\u1ec5u gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1edfi v\u00ec s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 quan ni\u1ec7m t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 tr\u1ea1ng th\u00e1i sinh m\u1ec7nh l\u00e0 qu\u00e1 l\u1edbn. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1ee3p l\u00fd v\u00ec sao nh\u1eefng l\u1eddi d\u1ef1 ng\u00f4n ch\u00e2n ch\u00ednh l\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c cao \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady, b\u1edfi v\u00ec n\u00f3 c\u0103n b\u1ea3n kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u1ec1 kh\u00e1i ni\u1ec7m c\u1ee7a kh\u00f4ng gian ba chi\u1ec1u, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u0169ng kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1ee3p l\u00fd b\u1eb1ng khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. Tuy nhi\u00ean, ch\u00fang ta v\u1eabn xem n\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a khoa h\u1ecdc vi\u1ec5n t\u01b0\u1edfng hay gi\u1ed1ng nh\u1eefng t\u00ecnh ti\u1ebft trong ti\u1ec3u thuy\u1ebft \u0111i\u1ec7n \u1ea3nh, l\u00fd do ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 v\u00ec trong quan ni\u1ec7m ch\u00fang ta v\u1eabn nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh m\u1ed9t c\u00e1ch tr\u1ef1c gi\u00e1c r\u1eb1ng: \u0111\u1ec3 m\u1ed9t th\u1ec3 v\u1eadt ch\u1ea5t l\u1edbn nh\u01b0 th\u00e2n th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi di chuy\u1ec3n c\u00f9ng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng l\u00e0 \u0111i\u1ec1u g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3! Nh\u01b0ng n\u1ebfu c\u01a1 th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t th\u1ec3 \u00fd th\u1ee9c, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 linh h\u1ed3n, th\u00ec h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u tr\u1edf n\u00ean kh\u1ea3 thi, h\u01a1n n\u1eefa c\u00f2n v\u00f4 c\u00f9ng kh\u1ea3 thi! \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fd do v\u00ec sao ch\u00fang ta cho r\u1eb1ng \u201cd\u1ef1 ng\u00f4n\u201d l\u00e0 khoa h\u1ecdc, m\u1ed9t lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc li\u00ean quan \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian \u0111a chi\u1ec1u.<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/big5.zhengjian.org\/node\/62622\" rel=\"nofollow\">https:\/\/big5.zhengjian.org\/node\/62622<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] 3. D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi \u0111\u1ec1 t\u00e0i bi-a, hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn nh\u1eadn n\u00f3 t\u1eeb nh\u1eefng g\u00f3c \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi khi \u0111\u00e3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ecdc Newton, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n qu\u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[510],"class_list":["post-50507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tien-tri","tag-du-ngon-ve-ngay-hom-nay"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] 3. D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi \u0111\u1ec1 t\u00e0i bi-a, hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn nh\u1eadn n\u00f3 t\u1eeb nh\u1eefng g\u00f3c \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi khi \u0111\u00e3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ecdc Newton, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n qu\u00e1 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-28T05:05:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-12-15T23:42:48+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc\",\"datePublished\":\"2025-10-28T05:05:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-15T23:42:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\"},\"wordCount\":4447,\"keywords\":[\"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay\"],\"articleSection\":[\"Ti\u00ean tri\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\",\"name\":\"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-10-28T05:05:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-15T23:42:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] 3. D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi \u0111\u1ec1 t\u00e0i bi-a, hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn nh\u1eadn n\u00f3 t\u1eeb nh\u1eefng g\u00f3c \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi khi \u0111\u00e3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ecdc Newton, th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a c\u01a1 h\u1ecdc \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n qu\u00e1 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2025-10-28T05:05:33+00:00","article_modified_time":"2025-12-15T23:42:48+00:00","author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc","datePublished":"2025-10-28T05:05:33+00:00","dateModified":"2025-12-15T23:42:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html"},"wordCount":4447,"keywords":["D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay"],"articleSection":["Ti\u00ean tri"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html","name":"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2025-10-28T05:05:33+00:00","dateModified":"2025-12-15T23:42:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/10\/du-ngon-ve-ngay-hom-nay-phan-9-du-ngon-la-khoa-hoc.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"D\u1ef1 ng\u00f4n v\u1ec1 ng\u00e0y h\u00f4m nay (Ph\u1ea7n 9): D\u1ef1 ng\u00f4n l\u00e0 khoa h\u1ecdc"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=50507"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/50507\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=50507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=50507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}