{"id":49410,"date":"2025-09-22T12:44:00","date_gmt":"2025-09-22T05:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=49410"},"modified":"2025-09-22T22:00:21","modified_gmt":"2025-09-22T15:00:21","slug":"thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html","title":{"rendered":"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg\" width=\"450\" height=\"297\"><\/p>\n<p><i>D\u00f2ng th\u1eddi gian Big Bang (v\u1ee5 n\u1ed5 Big bang), th\u1ec3 hi\u1ec7n qu\u00e1 tr\u00ecnh di\u1ec5n h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. (\u1ea2nh: NASA)<\/i><\/p>\n<p><i><b>Ch\u1eef trong h\u00ecnh:<\/b><\/i><\/p>\n<p>N\u0103ng L\u01b0\u1ee3ng T\u1ed1i (Dark Energy)<br \/>\nGi\u00e3n N\u1edf T\u0103ng T\u1ed1c (Accelerated Expansion)<br \/>\nS\u1ef1 Ph\u00e1t Tri\u1ec3n c\u1ee7a Thi\u00ean h\u00e0, H\u00e0nh tinh, v.v. (Development of Galaxies, Planets, etc.)<br \/>\nTh\u1eddi k\u1ef3 \u0111en t\u1ed1i (Dark Ages)<br \/>\n\u00c1nh S\u00e1ng Sau (Afterglow Light)<br \/>\nM\u00f4 H\u00ecnh (Pattern)<br \/>\n375,000 n\u0103m (375,000 yrs.)<br \/>\nTh\u1ed5i Ph\u1ed3ng (Inflation)<br \/>\nL\u01b0\u1ee3ng T\u1eed (Quantum)<br \/>\nBi\u1ebfn \u0110\u1ed9ng (Fluctuations)<br \/>\nNh\u1eefng ng\u00f4i Sao \u0111\u1ea7u ti\u00ean (1st Stars)<br \/>\nKho\u1ea3ng 400 tri\u1ec7u n\u0103m (about 400 million yrs)<br \/>\nV\u1ee5 N\u1ed5 Big Bang (Big Bang Expansion)<br \/>\n13.77 t\u1ef7 n\u0103m (13.77 billion years)<\/p>\n<p>G\u1ea7n \u0111\u00e2y, trong n\u0103m 2025, K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng Kh\u00f4ng gian James Webb (JWST) c\u1ee7a NASA \u0111\u00e3 ch\u1ee5p \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 c\u00f3 t\u00ean MoM-z14. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c l\u00e0, thi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y h\u00ecnh th\u00e0nh ch\u1ec9 280 tri\u1ec7u n\u0103m sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai.<\/p>\n<p>Th\u1eed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng to\u00e0n b\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5 \u2014 bao g\u1ed3m Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, M\u1eb7t Tr\u1eddi, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u00f4i sao l\u1ea5p l\u00e1nh \u2014 \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m nh\u1ecf h\u01a1n \u0111\u1ea7u kim \u2014 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m k\u1ef3 d\u1ecb h\u1ea5p d\u1eabn. Kho\u1ea3ng 13,8 t\u1ef7 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, \u0111i\u1ec3m k\u1ef3 d\u1ecb n\u00e0y \u0111\u1ed9t nhi\u00ean gi\u00e3n n\u1edf, gi\u1ea3i ph\u00f3ng m\u1ed9t lu\u1ed3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u1ed5ng l\u1ed3. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 &#8220;Thuy\u1ebft Big Bang&#8221; n\u1ed5i ti\u1ebfng, l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch ch\u1ee7 l\u01b0u nh\u1ea5t cho hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. N\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, Big Bang kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ee5 n\u1ed5 d\u1eef d\u1ed9i, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh gi\u00e3n n\u1edf t\u1eeb tr\u1ea1ng th\u00e1i c\u1ef1c k\u1ef3 n\u00f3ng v\u00e0 \u0111\u1eb7c, gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t qu\u1ea3 b\u00f3ng bay \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i ph\u1ed3ng \u0111\u1ebfn v\u00f4 t\u1eadn.<\/p>\n<p>Sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 m\u1ed9t n\u1ed3i s\u00fap s\u00f4i s\u00f9ng s\u1ee5c, ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n nh\u01b0 proton, neutron v\u00e0 electron. M\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u qu\u00e1 n\u00f3ng khi\u1ebfn c\u00e1c h\u1ea1t n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00e1ch n\u00e0o k\u1ebft h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh nguy\u00ean t\u1eed. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc x\u00e1c nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y b\u1eb1ng c\u00e1ch quan s\u00e1t b\u1ee9c x\u1ea1 n\u1ec1n vi s\u00f3ng v\u0169 tr\u1ee5, m\u1ed9t \u00e1nh s\u00e1ng y\u1ebfu \u1edbt c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i t\u1eeb v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. B\u1ee9c x\u1ea1 n\u00e0y gi\u1ed1ng nh\u01b0 &#8220;b\u1ee9c \u1ea3nh tr\u1ebb s\u01a1 sinh&#8221; c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, h\u00e9 l\u1ed9 c\u1ea3 t\u00ednh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n l\u1eabn nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng tinh t\u1ebf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai. Kho\u1ea3ng 380 ng\u00e0n n\u0103m sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, v\u0169 tr\u1ee5 ngu\u1ed9i \u0111i \u0111\u1ebfn nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed h\u00ecnh th\u00e0nh. T\u1ea1i th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, c\u00e1c nguy\u00ean t\u1ed1 nh\u1eb9 nh\u01b0 hydro v\u00e0 heli b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n, \u0111\u1eb7t n\u1ec1n m\u00f3ng cho c\u00e1c ng\u00f4i sao v\u00e0 thi\u00ean h\u00e0 trong t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, \u201ctruy\u1ec1n k\u1ef3\u201d th\u1ef1c s\u1ef1 v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u1ec9 m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u. V\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y nh\u1eefng \u0111\u00e1m m\u00e2y kh\u00ed hydro v\u00e0 heli, b\u1eaft \u0111\u1ea7u co r\u00fat l\u1ea1i d\u01b0\u1edbi l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn. L\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 m\u1ed9t &#8220;ch\u1ea5t keo&#8221; v\u00f4 h\u00ecnh, li\u00ean k\u1ebft v\u1eadt ch\u1ea5t l\u1ea1i v\u1edbi nhau v\u00e0 h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean nh\u1eefng v\u00f9ng d\u00e0y \u0111\u1eb7c h\u01a1n. Nh\u1eefng v\u00f9ng n\u00e0y cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean nh\u1eefng ng\u00f4i sao \u0111\u1ea7u ti\u00ean, kho\u1ea3ng 150 \u0111\u1ebfn 200 tri\u1ec7u n\u0103m sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. C\u00e1c ng\u00f4i sao kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i ri\u00eang l\u1ebb; m\u00e0 t\u1eadp h\u1ee3p th\u00e0nh c\u00e1c nh\u00f3m t\u1ea1o th\u00e0nh thi\u00ean h\u00e0. Quan ni\u1ec7m truy\u1ec1n th\u1ed1ng cho r\u1eb1ng c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean ch\u1ec9 h\u00ecnh th\u00e0nh kho\u1ea3ng 500 \u0111\u1ebfn 600 tri\u1ec7u n\u0103m sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, v\u00ec kh\u00ed th\u1ec3 c\u1ea7n th\u1eddi gian d\u00e0i \u0111\u1ec3 kh\u00ed ngu\u1ed9i \u0111i v\u00e0 co r\u00fat l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng thi\u00ean h\u00e0 MoM-z14 m\u00e0 JWST quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c ra \u0111\u1eddi ch\u1ec9 280 tri\u1ec7u n\u0103m sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, s\u1edbm h\u01a1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u so v\u1edbi d\u00f2ng th\u1eddi gian h\u00ecnh th\u00e0nh thi\u00ean h\u00e0 m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111ang gi\u1ea3 thuy\u1ebft. \u0110i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 c\u00e1 m\u1eadp \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t kho\u1ea3ng 400 tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn 450 tri\u1ec7u n\u0103m, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;tu\u1ed5i th\u1ecd&#8221; c\u1ee7a c\u00e1 m\u1eadp th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n l\u00e2u h\u01a1n c\u1ea3 kho\u1ea3ng th\u1eddi gian t\u1eeb gi\u1eefa v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang \u0111\u1ebfn thi\u00ean h\u00e0 s\u01a1 khai n\u00e0y! MoM-z14 s\u00e1ng v\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh, ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y nh\u1eefng ng\u00f4i sao h\u00ecnh th\u00e0nh nhanh ch\u00f3ng, v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n ch\u1ee9a nhi\u1ec1u nguy\u00ean t\u1ed1 ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n d\u1ef1 ki\u1ebfn, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 nit\u01a1. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y qu\u00e1 tr\u00ecnh &#8220;ki\u1ebfn t\u1ea1o&#8221; v\u0169 tr\u1ee5 di\u1ec5n ra nhanh h\u01a1n v\u00e0 hi\u1ec7u qu\u1ea3 h\u01a1n nhi\u1ec1u so v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng. JWST \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra h\u00e0ng tr\u0103m thi\u00ean h\u00e0 s\u01a1 khai t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc xem x\u00e9t l\u1ea1i m\u00f4 h\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh thi\u00ean h\u00e0. C\u00f3 l\u1ebd v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai c\u00f3 nhi\u1ec1u &#8220;h\u1ea1t gi\u1ed1ng&#8221; h\u01a1n, v\u00ed nh\u01b0 c\u00e1c bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng m\u1eadt \u0111\u1ed9, gi\u00fap \u0111\u1ea9y nhanh t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.<\/p>\n<p>T\u1ea1i sao nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y l\u1ea1i quan tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn v\u1eady? B\u1edfi v\u00ec ch\u00fang tr\u1ea3 l\u1eddi nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi mu\u00f4n thu\u1edf v\u1ec1 nh\u00e2n lo\u1ea1i: Ch\u00fang ta \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u0111\u00e2u? T\u1ea1i sao v\u0169 tr\u1ee5 l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf? Thuy\u1ebft Big Bang tuy m\u1ea1nh m\u1ebd, nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a ho\u00e0n h\u1ea3o. V\u00ed d\u1ee5, ch\u00fang ta v\u1eabn ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra tr\u01b0\u1edbc v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, hay li\u1ec7u v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 ti\u1ebfp t\u1ee5c gi\u00e3n n\u1edf m\u00e3i m\u00e3i hay kh\u00f4ng.<\/p>\n<p>Gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t s\u1ed1 thu\u1eadt ng\u1eef thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc<\/p>\n<p>Bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng m\u1eadt \u0111\u1ed9: Trong ng\u1eef c\u1ea3nh v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng n\u00e0y th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 nh\u1eefng bi\u1ebfn thi\u00ean nh\u1ecf, kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec1u v\u1ec1 m\u1eadt \u0111\u1ed9 v\u1eadt ch\u1ea5t trong v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai. Nh\u1eefng bi\u1ebfn thi\u00ean n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 &#8220;h\u1ea1t gi\u1ed1ng&#8221; c\u1ee7a m\u1ecdi c\u1ea5u tr\u00fac trong v\u0169 tr\u1ee5 (ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 v\u00e0 c\u1ee5m sao), b\u1edfi l\u1ebd th\u00f4ng qua l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn, ch\u00fang d\u1ea7n khu\u1ebfch \u0111\u1ea1i, khi\u1ebfn v\u1eadt ch\u1ea5t k\u1ebft t\u1ee5 v\u00e0 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c c\u1ea5u tr\u00fac l\u1edbn h\u01a1n. Ngay sau v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang, v\u0169 tr\u1ee5 g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n, nh\u01b0ng c\u00e1c hi\u1ec7u \u1ee9ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed hay qu\u00e1 tr\u00ecnh gi\u00e3n n\u1edf \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t nh\u1ecf v\u1ec1 m\u1eadt \u0111\u1ed9 n\u00e0y, cu\u1ed1i c\u00f9ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u00e0nh quang c\u1ea3nh v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 ch\u00fang ta th\u1ea5y ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec3m k\u1ef3 d\u1ecb h\u1ea5p d\u1eabn: c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 kh\u00f4ng k\u1ef3 \u0111i\u1ec3m ho\u1eb7c k\u1ef3 \u0111i\u1ec3m, l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m c\u00f3 th\u1ec3 t\u00edch v\u00f4 c\u00f9ng nh\u1ecf, m\u1eadt \u0111\u1ed9 v\u00f4 h\u1ea1n, l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn v\u00f4 h\u1ea1n v\u00e0 \u0111\u1ed9 cong kh\u00f4ng-th\u1eddi gian v\u00f4 h\u1ea1n. T\u1ea1i \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd hi\u1ec7n t\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f2n \u00e1p d\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p>\n<p><i>(T\u00e2n \u0110\u01b0\u1eddng Nh\u00e2n)<\/i><\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/298389\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/298389<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] D\u00f2ng th\u1eddi gian Big Bang (v\u1ee5 n\u1ed5 Big bang), th\u1ec3 hi\u1ec7n qu\u00e1 tr\u00ecnh di\u1ec5n h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. (\u1ea2nh: NASA) Ch\u1eef trong h\u00ecnh: N\u0103ng L\u01b0\u1ee3ng T\u1ed1i (Dark Energy) Gi\u00e3n N\u1edf T\u0103ng T\u1ed1c (Accelerated Expansion) S\u1ef1 Ph\u00e1t Tri\u1ec3n c\u1ee7a Thi\u00ean h\u00e0, H\u00e0nh tinh, v.v. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[84],"tags":[],"class_list":["post-49410","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vu-tru-hoc"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] D\u00f2ng th\u1eddi gian Big Bang (v\u1ee5 n\u1ed5 Big bang), th\u1ec3 hi\u1ec7n qu\u00e1 tr\u00ecnh di\u1ec5n h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. (\u1ea2nh: NASA) Ch\u1eef trong h\u00ecnh: N\u0103ng L\u01b0\u1ee3ng T\u1ed1i (Dark Energy) Gi\u00e3n N\u1edf T\u0103ng T\u1ed1c (Accelerated Expansion) S\u1ef1 Ph\u00e1t Tri\u1ec3n c\u1ee7a Thi\u00ean h\u00e0, H\u00e0nh tinh, v.v. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-09-22T05:44:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-22T15:00:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi\",\"datePublished\":\"2025-09-22T05:44:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-22T15:00:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\"},\"wordCount\":1663,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg\",\"articleSection\":[\"V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\",\"name\":\"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg\",\"datePublished\":\"2025-09-22T05:44:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-22T15:00:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg\",\"width\":450,\"height\":297},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] D\u00f2ng th\u1eddi gian Big Bang (v\u1ee5 n\u1ed5 Big bang), th\u1ec3 hi\u1ec7n qu\u00e1 tr\u00ecnh di\u1ec5n h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. (\u1ea2nh: NASA) Ch\u1eef trong h\u00ecnh: N\u0103ng L\u01b0\u1ee3ng T\u1ed1i (Dark Energy) Gi\u00e3n N\u1edf T\u0103ng T\u1ed1c (Accelerated Expansion) S\u1ef1 Ph\u00e1t Tri\u1ec3n c\u1ee7a Thi\u00ean h\u00e0, H\u00e0nh tinh, v.v. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2025-09-22T05:44:00+00:00","article_modified_time":"2025-09-22T15:00:21+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi","datePublished":"2025-09-22T05:44:00+00:00","dateModified":"2025-09-22T15:00:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html"},"wordCount":1663,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg","articleSection":["V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html","name":"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg","datePublished":"2025-09-22T05:44:00+00:00","dateModified":"2025-09-22T15:00:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/20250901_ZJ_Xintianwenzhi-image.jpg","width":450,"height":297},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/09\/thien-ha-dau-tien-trong-vu-tru-hinh-thanh-tu-khi-nao-cac-nha-khoa-hoc-co-loi-giai-thich-moi.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb khi n\u00e0o? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch m\u1edbi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49410","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49410"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49410\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}