{"id":4782,"date":"2010-02-12T10:45:36","date_gmt":"2010-02-12T10:45:36","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=4782"},"modified":"2012-05-25T07:21:44","modified_gmt":"2012-05-25T07:21:44","slug":"su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html","title":{"rendered":"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2)"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-17057\" title=\"Unveil_Prehistoric_Cultures\" src=\"http:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg\" alt=\"\" width=\"384\" height=\"510\" srcset=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg 384w, https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures-225x300.jpg 225w\" sizes=\"(max-width: 384px) 100vw, 384px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>1.5. Th\u1ea3m h\u1ecda 65 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y:<\/em><\/strong><\/p>\n<p>S\u00e1u m\u01b0\u01a1i l\u0103m tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a kh\u1ee7ng long. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u01b0\u1edbc t\u00ednh r\u1eb1ng kh\u1ee7ng long \u0111\u00e3 t\u1eebng s\u1ed1ng tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e2u nh\u1ea5t l\u00e0 140 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u1edbi kh\u1ee7ng long. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y s\u00f4ng Raluxy \u1edf Texas, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ea5u ch\u00e2n kh\u1ee7ng long t\u1eeb k\u1ef7 Ph\u1ea5n Tr\u1eafng. C\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u00e3 kinh ng\u1ea1c khi t\u00ecm th\u1ea5y 12 h\u00f3a th\u1ea1ch d\u1ea5u ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 c\u00e1ch c\u00e1c d\u1ea5u ch\u00e2n kh\u1ee7ng long kia 18,5 inches. Ngo\u00e0i ra, m\u1ed9t d\u1ea5u ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi tr\u00f9ng v\u1edbi d\u1ea5u ch\u00e2n c\u1ee7a kh\u1ee7ng long. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u1eaft m\u1eabu h\u00f3a th\u1ea1ch v\u00e0 th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ea5u v\u1ebft b\u1ecb \u0111\u1ea1p l\u00ean b\u00ean d\u01b0\u1edbi d\u1ea5u ch\u00e2n, ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng m\u1ea9u h\u00f3a th\u1ea1ch n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0 gi\u1ea3 m\u1ea1o. V\u00e0 trong ph\u1ea7n \u0111\u1ecba h\u00ecnh g\u1ea7n \u0111\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t h\u00f3a th\u1ea1ch ng\u00f3n tay ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 m\u1ed9t chi\u1ebfu r\u00ecu \u0111\u01b0\u1ee3c con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u1ea1o.<\/p>\n<p>T\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1i hang \u1edf Peru, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y h\u00e0ng ng\u00e0n t\u00e1c ph\u1ea9m ngh\u1ec7 thu\u1eadt l\u00e0m t\u1eeb \u0111\u00e1, c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i l\u00ean t\u1edbi 200 tri\u1ec7u n\u0103m tu\u1ed5i. Trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u00e1c b\u1ee9c tranh \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c: m\u1ed9t phi c\u00f4ng \u0111ang \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n m\u1ed9t v\u1eadt th\u1ec3 bay l\u1ea1 b\u00ean tr\u00ean m\u1ed9t b\u1ea7y kh\u1ee7ng long, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111ang t\u1ea5n c\u00f4ng con kh\u1ee7ng long b\u1eb1ng chi\u1ebfc r\u00ecu!<\/p>\n<p>R\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0, nh\u00e2n lo\u1ea1i ph\u00e1t tri\u1ec3n cao \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1edbi kh\u1ee7ng long. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra r\u1eb1ng kh\u1ee7ng long \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng t\u1eeb 65 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch. M\u1ed9t l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch kh\u1ea3 thi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea3m h\u1ecda \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, d\u1eabn t\u1edbi s\u1ef1 h\u1ee7y di\u1ec7t n\u1ec1n v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, bao g\u1ed3m c\u1ea3 kh\u1ee7ng long.<\/p>\n<p><strong><em>1.6. Th\u00e0nh ph\u1ed1 Mohenjodaro b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t do s\u1ef1 gia t\u0103ng nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m kh\u1ea3o c\u1ed5 thu\u1ed9c th\u00e0nh ph\u1ed1 Mohenjodaro \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u1edf v\u00f9ng thung l\u0169ng s\u00f4ng Indus, t\u1ea1i n\u01a1i m\u00e0 ng\u00e0y nay l\u00e0 Pakistan. S\u1ef1 khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m 1920 v\u00e0 v\u1eabn c\u00f2n ti\u1ebfp di\u1ec5n cho t\u1edbi ng\u00e0y nay. Nh\u01b0ng nh\u1eefng ph\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c khai qu\u1eadt h\u00e9 l\u1ed9 r\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a ph\u00e1t tri\u1ec3n cao so v\u1edbi v\u0103n h\u00f3a \u0111\u00f4 th\u1ecb hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay. Nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u1eeb g\u1ea1ch nung. V\u00e0 trong m\u1ed7i h\u1ed9 gia \u0111\u00ecnh, c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u1ed1ng r\u00e3nh ho\u00e0n ch\u1ec9nh \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ho\u00e0n h\u1ea3o. N\u01b0\u1edbc t\u1eeb nh\u00e0 v\u1ec7 sinh \u1edf t\u1ea7ng tr\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i theo \u1ed1ng d\u1eabn b\u00ean trong t\u01b0\u1eddng xu\u1ed1ng b\u1ec3 ph\u1ed1t, v\u00e0 c\u00f3 c\u00e1c \u0111i\u1ec3m x\u1eed l\u00fd t\u1ea1i b\u1ec3 ph\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u1ea1ch th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean! Ngo\u00e0i ra, m\u1ed9t s\u1ed1 h\u1ed9 th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb th\u00f9ng r\u00e1c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 v\u1ee9t r\u00e1c xu\u1ed1ng t\u1eeb tr\u00ean l\u1ea7u.<\/p>\n<p>Nhi\u1ec1u x\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y t\u1ea1i \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n trong m\u1ed9 m\u00e0 tr\u00f4ng h\u1ecd gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi khai qu\u1eadt n\u00f3i: \u201cR\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0, t\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9t nhi\u00ean ch\u1ebft do m\u1ed9t lo\u1ea1i thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t n\u00e0o \u0111\u00f3\u201d. M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra c\u00e1c gi\u1ea3 thuy\u1ebft kh\u00e1c, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 d\u1ecbch b\u1ec7nh, v\u1ee5 t\u1ea5n c\u00f4ng, t\u1ef1 s\u00e1t t\u1eadp th\u1ec3 hay t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ea3m h\u1ecda n\u00e0o trong s\u1ed1 ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 ngay l\u1eadp t\u1ee9c gi\u1ebft ch\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>M\u1ed9t nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi \u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ea5u v\u1ebft tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 h\u1ecd, cho th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u1ecb nung n\u00f3ng \u1edf m\u1ed9t nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 r\u1ea5t cao. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ee5 phun tr\u00e0o n\u00fai l\u1eeda, hay th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh h\u1ea1t nh\u00e2n th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed. Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 x\u00e1c nh\u1eadn r\u1eb1ng ph\u1ebf t\u00edch th\u00e0nh ph\u1ed1 v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a nh\u1eefng c\u01b0 d\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecb g\u00e2y ra b\u1edfi m\u1ed9t s\u1ef1 gia t\u0103ng nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t.<\/p>\n<p><strong><em>1.7. \u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m thu\u1ed9c Tiahuanaco t\u1ea1i Nam M\u1ef9<\/em><\/strong><\/p>\n<p>T\u1eeb \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m kh\u1ea3o c\u1ed5 thu\u1ed9c th\u00e0nh ph\u1ed1 Tiahuanaco, n\u1eb1m gi\u1eefa bi\u00ean gi\u1edbi Peru v\u00e0 Bolivia, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u h\u00f3a th\u1ea1ch c\u00e1 chu\u1ed3n, s\u00f2 v\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt bi\u1ec3n kh\u00e1c. H\u1ecd c\u0169ng kh\u00e1m ph\u00e1 ra r\u1eb1ng Tiahuanaco \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ebfn c\u1ea3ng v\u1edbi nh\u1eefng c\u1ea7u t\u00e0u \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf t\u1ed1t, m\u1ed9t trong s\u1ed1 ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9a \u0111\u1ed3ng th\u1eddi h\u00e0ng tr\u0103m chi\u1ebfc thuy\u1ec1n. Tuy nhi\u00ean, b\u1ebfn c\u1ea3ng c\u1ed5 x\u01b0a v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed \u01b0\u1edbc t\u00ednh 1.700 n\u0103m tu\u1ed5i n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb n\u00e2ng l\u00ean th\u00e0nh m\u1ed9t cao nguy\u00ean \u1edf \u0111\u1ed9 cao 4.000 m\u00e9t so v\u1edbi m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n! Ng\u01b0\u1eddi ta gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng b\u1ebfn c\u1ea3ng n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t v\u00e0 b\u1ecf r\u01a1i do m\u1ed9t s\u1ef1 x\u00e1o tr\u1ed9n m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea3n kh\u1ed1i \u0111\u1ea1i l\u1ee5c.<\/p>\n<p><strong><em>1.8. Th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i b\u1ecb nh\u1ea5n ch\u00ecm d\u01b0\u1edbi bi\u1ec3n \u0110\u1ecba Trung H\u1ea3i<\/em><\/strong><\/p>\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u00e0 Ai C\u1eadp \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i b\u1ecb nh\u1ea5n ch\u00ecm d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n, g\u1ea7n th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ea3ng Alexander \u1edf Ai C\u1eadp. Ng\u01b0\u1eddi ta \u01b0\u1edbc t\u00ednh r\u1eb1ng nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ed1 c\u1ed5 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 6 hay 7 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, trong th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ee7a c\u00e1c Pharaohs. T\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn trong c\u00e1c v\u1edf k\u1ecbch Hy L\u1ea1p, s\u00e1ch h\u01b0\u1edbng d\u1eabn du l\u1ecbch v\u00e0 chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a ch\u00fang.<\/p>\n<p>Khi c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 l\u1eb7n xu\u1ed1ng \u0111\u00e1y bi\u1ec3n, h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u1ecb s\u1ed1c b\u1edfi nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd th\u1ea5y: nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o t\u1ed3n ho\u00e0n h\u1ea3o, c\u00e1c ng\u00f4i \u0111\u1ec1n nguy nga, nh\u1eefng b\u1ebfn c\u1ea3ng kh\u00e1 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 c\u00e1c b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 m\u00f4 t\u1ea3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi \u0111\u00f3. To\u00e0n b\u1ed9 th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u00f4ng c\u1ee9ng l\u1ea1i trong qu\u00e1 kh\u1ee9 xa x\u00f4i! Quan s\u00e1t nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ed1 d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y nh\u1eefng c\u00f4ng d\u00e2n th\u00e0nh th\u1ecb d\u01b0\u1edbi th\u1eddi c\u00e1c Pharaohs c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng r\u1ea5t t\u1ed1t. \u0110\u1ec3 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 cu\u1ed9c s\u1ed1ng, h\u1ecd \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c t\u00f2a nh\u00e0 r\u1ed9ng l\u1edbn v\u00e0 s\u00e1ng s\u1ee7a v\u1edbi h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u00f4ng gi\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf t\u1ec9 m\u1ec9, c\u00e1c nh\u00e0 v\u1ec7 sinh v\u00e0 ph\u00f2ng t\u1eafm, nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u00ean gi\u1ea3i tr\u00ed ngo\u00e0i tr\u1eddi quy m\u00f4 l\u1edbn c\u00f9ng h\u1ec7 th\u1ed1ng d\u1eabn n\u01b0\u1edbc th\u00e0nh th\u1ecb ho\u00e0n h\u1ea3o.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00ecnh l\u00ecnh b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t trong m\u1ed9t \u0111\u00eam khi \u0111ang \u1edf tr\u00ean \u0111\u1ec9nh cao c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng v\u00e0o 1.200 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y. T\u1ea1i sao h\u1ecd l\u1ea1i bi\u1ebfn m\u1ea5t \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t nh\u01b0 v\u1eady?<\/p>\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t d\u1eef d\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 ph\u00e1 h\u1ee7y nh\u1eefng th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y. Tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 7 hay 8 sau C\u00f4ng nguy\u00ean, b\u1edfi v\u00ec c\u00e1c \u0111\u1ed3ng xu v\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng th\u1ee3 l\u1eb7n t\u00ecm th\u1ea5y c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i v\u00e0o th\u1eddi Byzantine. C\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1i \u0111\u00eam x\u1ea3y ra th\u1ea3m h\u1ecda 1.200 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc: m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t r\u1ea5t m\u1ea1nh t\u00e1ch th\u00e0nh ph\u1ed1 ra th\u00e0nh t\u1eebng m\u1ea3ng, v\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i v\u1ef1c s\u00e2u xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf ngay khu trung t\u00e2m th\u00e0nh ph\u1ed1. N\u01b0\u1edbc t\u1eeb v\u1ebft n\u1ee9t \u0111\u00f3 phun l\u00ean tr\u1eddi, ngay l\u1eadp t\u1ee9c nu\u1ed1t l\u1ea5y th\u00e0nh ph\u1ed1, nh\u00e0 c\u1eeda v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi. Ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc tr\u00e0n v\u00e0o th\u00e0nh ph\u1ed1, v\u00e0 m\u1eb7t \u0111\u1ea5t s\u1ee5t xu\u1ed1ng bi\u1ec3n. Kh\u00f4ng l\u00e2u sau \u0111\u00f3, c\u1ea3 th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n s\u00e2u. V\u00f4 s\u1ed1 sinh m\u1ea1ng \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n; h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 tho\u00e1t kh\u1ecfi th\u1ea3m h\u1ecda.<\/p>\n<p><em>(H\u1ebft)<\/em><\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb:<\/p>\n<p><a title=\"http:\/\/www.zhengjian.org\/sci\/sci\/home\/newscontent.asp?ID=10682\" href=\"http:\/\/www.zhengjian.org\/sci\/sci\/home\/newscontent.asp?ID=10682\">http:\/\/www.zhengjian.org\/sci\/sci\/home\/newscontent.asp?ID=10682<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/pureinsight.org\/node\/672\">http:\/\/pureinsight.org\/node\/672<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u01b0\u1edbc t\u00ednh r\u1eb1ng kh\u1ee7ng long \u0111\u00e3 t\u1eebng s\u1ed1ng tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e2u nh\u1ea5t l\u00e0 140 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u1edbi kh\u1ee7ng long.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[11,85],"tags":[36],"class_list":["post-4782","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bai-chon-loc","category-khao-co-hoc","tag-van-minh-tien-su"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u01b0\u1edbc t\u00ednh r\u1eb1ng kh\u1ee7ng long \u0111\u00e3 t\u1eebng s\u1ed1ng tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e2u nh\u1ea5t l\u00e0 140 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u1edbi kh\u1ee7ng long.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-02-12T10:45:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2012-05-25T07:21:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"384\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"510\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"ductai\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"ductai\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\"},\"author\":{\"name\":\"ductai\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/51dea4f51593f81f39b61e02af63277c\"},\"headline\":\"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2)\",\"datePublished\":\"2010-02-12T10:45:36+00:00\",\"dateModified\":\"2012-05-25T07:21:44+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\"},\"wordCount\":2048,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg\",\"keywords\":[\"V\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed\"],\"articleSection\":[\"B\u00e0i ch\u1ecdn l\u1ecdc\",\"Kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\",\"name\":\"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg\",\"datePublished\":\"2010-02-12T10:45:36+00:00\",\"dateModified\":\"2012-05-25T07:21:44+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/51dea4f51593f81f39b61e02af63277c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg\",\"width\":\"384\",\"height\":\"510\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/51dea4f51593f81f39b61e02af63277c\",\"name\":\"ductai\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2c23e3d17479158b9653401392911d86c456559820107b3a545ecee499cc515d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2c23e3d17479158b9653401392911d86c456559820107b3a545ecee499cc515d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"ductai\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/chanhkien.org\"],\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/ductai\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u01b0\u1edbc t\u00ednh r\u1eb1ng kh\u1ee7ng long \u0111\u00e3 t\u1eebng s\u1ed1ng tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e2u nh\u1ea5t l\u00e0 140 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u1edbi kh\u1ee7ng long.","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2010-02-12T10:45:36+00:00","article_modified_time":"2012-05-25T07:21:44+00:00","og_image":[{"width":384,"height":510,"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"ductai","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"ductai","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html"},"author":{"name":"ductai","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/51dea4f51593f81f39b61e02af63277c"},"headline":"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2)","datePublished":"2010-02-12T10:45:36+00:00","dateModified":"2012-05-25T07:21:44+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html"},"wordCount":2048,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg","keywords":["V\u0103n minh ti\u1ec1n s\u1eed"],"articleSection":["B\u00e0i ch\u1ecdn l\u1ecdc","Kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html","name":"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2) - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg","datePublished":"2010-02-12T10:45:36+00:00","dateModified":"2012-05-25T07:21:44+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/51dea4f51593f81f39b61e02af63277c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2012\/03\/Unveil_Prehistoric_Cultures.jpg","width":"384","height":"510"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2010\/02\/su-phat-trien-theo-chu-ky-cua-van-minh-loai-nguoi-phan-2.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n theo chu k\u1ef3 c\u1ee7a v\u0103n minh lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea7n 2)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/51dea4f51593f81f39b61e02af63277c","name":"ductai","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2c23e3d17479158b9653401392911d86c456559820107b3a545ecee499cc515d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2c23e3d17479158b9653401392911d86c456559820107b3a545ecee499cc515d?s=96&d=mm&r=g","caption":"ductai"},"sameAs":["http:\/\/chanhkien.org"],"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/ductai"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4782","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4782"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4782\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}