{"id":37055,"date":"2025-04-10T05:45:49","date_gmt":"2025-04-09T22:45:49","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=37055"},"modified":"2025-05-29T23:59:02","modified_gmt":"2025-05-29T16:59:02","slug":"man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html","title":{"rendered":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p>Thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh cho r\u1eb1ng v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1edfi s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a n\u0103m lo\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t \u201cm\u1ed9c, h\u1ecfa, th\u1ed5, kim, th\u1ee7y\u201d. Trong &#8220;Qu\u1ed1c ng\u1eef &#8211; Tr\u1ecbnh ng\u1eef&#8221;, c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng &#8220;L\u1ea5y th\u1ed5 tr\u1ed9n v\u1edbi kim, m\u1ed9c, th\u1ee7y, h\u1ecfa, \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh v\u1ea1n v\u1eadt&#8221;, v\u00e0 trong &#8220;Th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0 &#8211; H\u1ed3ng Ph\u1ea1m&#8221; c\u00f3 ghi ch\u00e9p r\u1eb1ng &#8220;Ng\u0169 h\u00e0nh: M\u1ed9t l\u00e0 n\u01b0\u1edbc, hai l\u00e0 l\u1eeda, ba l\u00e0 c\u00e1c th\u1ee9 g\u1ed7, b\u1ed1n l\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i kim, n\u0103m l\u00e0 \u0111\u1ea5t. N\u00f3i v\u1ec1 t\u00ednh th\u00ec n\u01b0\u1edbc th\u1ea5m xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi, l\u1eeda b\u1ed1c l\u00ean tr\u00ean, g\u1ed7 c\u00f3 cong c\u00f3 th\u1eb3ng, \u0111\u1ed3 kim kh\u00ed t\u00f9y tay ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 m\u00e0 \u0111\u1ed5i h\u00ecnh, \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 c\u1ea5y l\u00faa v\u00e0 g\u1eb7t l\u00faa. N\u01b0\u1edbc th\u1ea5m xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi, m\u00e0 m\u1eb7n. L\u1eeda b\u1ed1c l\u00ean tr\u00ean, m\u00f9i \u0111\u1eafng. G\u1ed7 cong hay th\u1eb3ng, m\u00f9i chua. \u0110\u1ed3 kim kh\u00ed t\u00f9y tay ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 \u0111\u1ed5i h\u00ecnh, m\u00f9i cay. L\u00faa c\u1ea5y g\u1eb7t, m\u00f9i ng\u1ecdt\u201d. N\u00f3 ch\u1ec9 ra m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 n\u1ed9i t\u1ea1i t\u01b0\u01a1ng h\u1ed7 gi\u1eefa \u201cng\u0169 h\u00e0nh\u201d v\u00e0 \u201cng\u0169 v\u1ecb\u201d (m\u1eb7n, \u0111\u1eafng, chua, cay, ng\u1ecdt).<\/p>\n<p>Trung y m\u00f4 t\u1ea3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1eb7c t\u00ednh sinh l\u00fd v\u00e0 ch\u1ee9c n\u0103ng t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a ng\u0169 t\u1ea1ng d\u1ef1a tr\u00ean \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh. V\u00ed nh\u01b0 t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9c (c\u00e2y) c\u00f3 th\u1ec3 cong ho\u1eb7c th\u1eb3ng, v\u00ec v\u1eady c\u00e0nh c\u00e2y c\u0169ng thu\u1eadn theo nh\u01b0 th\u1ebf, can (gan) thu\u1ed9c m\u1ed9c, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 th\u00edch vui v\u1ebb v\u00e0 gh\u00e9t tr\u1ea7m c\u1ea3m, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng kh\u01a1i th\u00f4ng b\u00e0i ti\u1ebft; t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecfa l\u00e0 \u1ea5m n\u00f3ng, d\u1ec5 vi\u00eam, t\u00e2m (tim) thu\u1ed9c h\u1ecfa, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 t\u00e2m d\u01b0\u01a1ng c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng s\u01b0\u1edfi \u1ea5m, l\u1eeda trong t\u00e2m th\u00ec d\u1ec5 b\u1ecb vi\u00eam; t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ed5 (\u0111\u1ea5t) l\u00e0 \u00f4n h\u00f2a, c\u00f3 \u0111\u1eb7c t\u00ednh sinh h\u00f3a c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt, t\u1ef3 (l\u00e1 l\u00e1ch) thu\u1ed9c th\u1ed5, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng ti\u00eau h\u00f3a c\u00e1c ch\u1ea5t dinh d\u01b0\u1ee1ng nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 ng\u0169 c\u1ed1c c\u1ee7a th\u1ee9c \u0103n, v\u1eadn chuy\u1ec3n c\u00e1c ch\u1ea5t vi t\u1ebf, nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng c\u00e1c c\u01a1 quan n\u1ed9i t\u1ea1ng, t\u1ee9 chi v\u00e0 x\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 ngu\u1ed3n sinh h\u00f3a c\u1ee7a kh\u00ed huy\u1ebft; t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a kim (kim lo\u1ea1i) l\u00e0 thanh l\u1ecdc h\u1ed9i t\u1ee5, ph\u1ebf (ph\u1ed5i) thu\u1ed9c kim, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng thanh l\u1ecdc, ti\u00eau t\u00e1n th\u1ea3i tr\u1eeb; t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ee7y (n\u01b0\u1edbc) l\u00e0 gi\u1eef \u1ea9m, c\u00f3 \u0111\u1eb7c t\u00ednh h\u1ea1 xu\u1ed1ng v\u00e0 \u1ea9n n\u00e1u, th\u1eadn thu\u1ed9c th\u1ee7y, \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ti\u00eau h\u00f3a v\u00e0 b\u00e0i ti\u1ebft ch\u1ea5t d\u1ecbch, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng t\u00edch tr\u1eef tinh ch\u1ea5t.<\/p>\n<p>Thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh cho r\u1eb1ng trong ng\u0169 h\u00e0nh c\u00f3 m\u1ed1i quan h\u1ec7: sinh, kh\u1eafc, th\u1eeba, v\u0169. T\u01b0\u01a1ng sinh c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3 l\u1eabn nhau v\u00e0 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng l\u1eabn nhau. Th\u1ee9 t\u1ef1 c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng sinh trong ng\u0169 h\u00e0nh l\u00e0: m\u1ed9c sinh h\u1ecfa, h\u1ecfa sinh th\u1ed5, th\u1ed5 sinh kim, kim sinh th\u1ee7y, th\u1ee7y sinh m\u1ed9c. T\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ch\u1ebf \u01b0\u1edbc v\u00e0 r\u00e0ng bu\u1ed9c l\u1eabn nhau. Th\u1ee9 t\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh l\u00e0: m\u1ed9c kh\u1eafc th\u1ed5, th\u1ed5 kh\u1eafc th\u1ee7y, th\u1ee7y kh\u1eafc h\u1ecfa, h\u1ecfa kh\u1eafc kim, kim kh\u1eafc m\u1ed9c.<\/p>\n<p>N\u1ebfu s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng sinh t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh m\u00e0 th\u00e1i qu\u00e1 ho\u1eb7c b\u1ea5t c\u1eadp th\u00ec s\u1ebd ph\u00e1 ho\u1ea1i m\u1ed1i quan h\u1ec7 sinh kh\u1eafc b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng v\u00e0 s\u1ebd sinh ra t\u00ecnh hu\u1ed1ng t\u01b0\u01a1ng th\u1eeba ho\u1eb7c t\u01b0\u01a1ng v\u0169.<\/p>\n<p>T\u01b0\u01a1ng th\u1eeba c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh trong ng\u0169 h\u00e0nh kh\u1eafc ch\u1ebf y\u1ebfu t\u1ed1 kia th\u00e1i qu\u00e1. V\u00ed d\u1ee5, khi m\u1ed9c qu\u00e1 th\u1ecbnh m\u00e0 kim l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1eafc ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9c m\u1ed9t c\u00e1ch b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, th\u00ec m\u1ed9c s\u1ebd kh\u1eafc ch\u1ebf th\u1ed5 qu\u00e1 m\u1ee9c, l\u00e0m cho th\u1ed5 c\u00e0ng y\u1ebfu \u0111i, \u0111\u00e2y g\u1ecdi l\u00e0 m\u1ed9c th\u1eeba (l\u1ea5n \u00e1t) th\u1ed5.<\/p>\n<p>T\u01b0\u01a1ng v\u0169, t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh trong ng\u0169 h\u00e0nh b\u1ea3n th\u00e2n n\u00f3 th\u00e1i qu\u00e1, khi\u1ebfn cho h\u00e0nh kh\u1eafc ch\u1ebf n\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1eafc ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i b\u1ecb n\u00f3 kh\u1eafc ch\u1ebf n\u00ean c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ea3n kh\u1eafc ho\u1eb7c ph\u1ea3n v\u0169. V\u00ed d\u1ee5, trong t\u00ecnh hu\u1ed1ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng th\u00ec th\u1ee7y kh\u1eafc h\u1ecfa, nh\u01b0ng khi th\u1ee7y qu\u00e1 \u00edt ho\u1eb7c h\u1ecfa qu\u00e1 th\u1ecbnh, th\u1ee7y kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1eafc ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfa m\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i c\u00f2n b\u1ecb h\u1ecfa \u0111\u1ed1t kh\u00f4, t\u1ee9c l\u00e0 h\u1ecfa s\u1ebd ph\u1ea3n kh\u1eafc ho\u1eb7c ph\u1ea3n v\u0169 th\u1ee7y.<\/p>\n<p>S\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng sinh v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc g\u1eafn v\u1edbi nhau ch\u1eb7t ch\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi, kh\u00f4ng c\u00f3 sinh th\u00ec v\u1ea1n v\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 sinh s\u00f4i v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c; nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1eafc, th\u00ec m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 r\u00e0ng bu\u1ed9c v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 duy tr\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed1i quan h\u1ec7 ph\u1ed1i h\u1ee3p b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. Ch\u1ec9 c\u00f3 duy tr\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng c\u00e2n b\u1eb1ng gi\u1eefa t\u01b0\u01a1ng sinh v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn s\u1ef1 v\u1eadt ph\u00e1t sinh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>M\u1ed1i quan h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng sinh t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i trong Trung y \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa ng\u0169 t\u1ea1ng, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1ec7nh l\u00fd gi\u1eefa c\u00e1c t\u1ea1ng ph\u1ee7 v\u00e0 \u0111\u01b0a ra ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n v\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng.<\/p>\n<p>M\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u00f9ng ph\u00e1t tri\u1ec3n gi\u1eefa ng\u0169 t\u1ea1ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i r\u00f5 b\u1eb1ng s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng sinh c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh.<\/p>\n<p>V\u00ed nh\u01b0 th\u1eadn (th\u1ee7y) ch\u1ee9a tinh, gan (m\u1ed9c) ch\u1ee9a huy\u1ebft, th\u1eadn tinh c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n h\u00f3a th\u00e0nh can huy\u1ebft, t\u1ee9c l\u00e0 th\u1eadn th\u1ee7y d\u01b0\u1ee1ng gan m\u1ed9c, t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ee7y sinh m\u1ed9c; gan (m\u1ed9c) ch\u1ee9a huy\u1ebft, c\u00f2n t\u00e2m (h\u1ecfa) ch\u1ee7 huy\u1ebft m\u1ea1ch m\u00e1u, n\u1ebfu ch\u1ee9c n\u0103ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a gan l\u00e0 t\u00edch tr\u1eef m\u00e1u v\u00e0 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a l\u01b0\u1ee3ng m\u00e1u th\u00ec s\u1ebd gi\u00fap tim \u0111i\u1ec1u h\u00f2a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1ch m\u00e1u, t\u1ee9c l\u00e0 can m\u1ed9c b\u1ed5 t\u00e2m h\u1ecfa, t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9c sinh h\u1ecfa; t\u00e2m (h\u1ecfa) ch\u1ee7 v\u1ec1 huy\u1ebft m\u1ea1ch, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng ch\u1ee7 v\u1ec1 th\u1ea7n ch\u00ed, t\u1ef3 (th\u1ed5) ch\u1ee7 v\u1ec1 v\u1eadn h\u00f3a (chi ph\u1ed1i s\u1ef1 v\u1eadn chuy\u1ec3n v\u00e0 chuy\u1ec3n h\u00f3a), l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c sinh h\u00f3a c\u1ee7a kh\u00ed huy\u1ebft, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ch\u1ee7 v\u1ec1 th\u1ed1ng huy\u1ebft, nhi\u1ec7t d\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a tim c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u1ea5m v\u00e0 v\u1eadn chuy\u1ec3n t\u1ef3 d\u01b0\u01a1ng, t\u00e2m c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u1ea1ch m\u00e1u, m\u00e1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m h\u01b0ng th\u1ecbnh t\u1ef3, nh\u1edd \u0111\u00f3 t\u1ef3 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t huy ch\u1ee9c n\u0103ng ch\u1ee7 v\u1ec1 v\u1eadn h\u00f3a, sinh huy\u1ebft, \u0111i\u1ec1u huy\u1ebft, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 t\u00e2m h\u1ecfa s\u01b0\u1edfi \u1ea5m t\u1ef3 th\u1ed5, t\u1ee9c l\u00e0 h\u1ecfa sinh th\u1ed5; t\u1ef3 (th\u1ed5) c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eadn chuy\u1ec3n tinh ch\u1ea5t v\u00e0 b\u1ed5 sung kh\u00ed v\u00e0o ph\u1ebf (kim), cho n\u00ean duy tr\u00ec ch\u1ee9c n\u0103ng ch\u1ee7 v\u1ec1 kh\u00ed c\u1ee7a ph\u1ebf, \u0111\u00e2y l\u00e0 t\u1ef3 kh\u00ed sinh d\u01b0\u1ee1ng ph\u1ebf kh\u00ed, t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ed5 sinh kim; ph\u1ebf (kim) ch\u1ee7 v\u1ec1 kh\u00ed v\u00e0 ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m thanh l\u1ecdc, th\u1eadn (th\u1ee7y) ch\u1ee7 v\u1ec1 t\u00e0ng tinh n\u1ea1p kh\u00ed, kh\u00ed \u1edf ph\u1ed5i \u0111i xu\u1ed1ng th\u00ec s\u1ebd gi\u00fap th\u1eadn l\u01b0u tr\u1eef tinh ch\u1ea5t v\u00e0 h\u1ea5p th\u1ee5 kh\u00ed, kh\u00ed \u1edf ph\u1ed5i \u0111i xu\u1ed1ng, th\u00ec th\u1ee7y \u0111\u1ea1o th\u00f4ng ti\u00eau, v\u00e0 n\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y ch\u1ee9c n\u0103ng ch\u1ee7 v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a th\u1eadn, \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ph\u1ebf kim nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng th\u1eadn th\u1ee7y, t\u1ee9c l\u00e0 kim sinh th\u1ee7y.<\/p>\n<p>T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 th\u1ebf, m\u1ed1i quan h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc gi\u1eefa ng\u0169 h\u00e0nh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn d\u1ee5ng v\u00e0o quan h\u1ec7 ch\u1ebf \u01b0\u1edbc l\u1eabn nhau gi\u1eefa ng\u0169 t\u1ea1ng. V\u00ed d\u1ee5, kh\u00ed c\u1ee7a ph\u1ebf (kim) \u0111\u01b0\u1ee3c thanh l\u1ecdc v\u00e0 gi\u1ea3m b\u1edbt, kh\u00ed c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng su\u1ed1t, c\u00f3 th\u1ec3 \u1ee9c ch\u1ebf d\u01b0\u01a1ng can (m\u1ed9c) th\u0103ng l\u00ean, ngh\u0129a l\u00e0 kim kh\u1eafc m\u1ed9c; can (m\u1ed9c) th\u00f4ng su\u1ed1t c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3m tr\u1eeb s\u1ef1 \u1ee9 \u0111\u1ecdng c\u1ee7a t\u1ef3 (th\u1ed5), t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9c kh\u1eafc th\u1ed5; c\u1ee7a t\u1ef3 (th\u1ed5) v\u1eadn h\u00f3a c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebft ch\u1ebf s\u1ef1 d\u00e2ng tr\u00e0n c\u1ee7a th\u1eadn (th\u1ee7y), t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ed5 kh\u1eafc th\u1ee7y; s\u1ef1 d\u1ecbu nhu\u1eadn c\u1ee7a th\u1eadn (th\u1ee7y) c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n t\u00e2m h\u1ecfa tr\u1edf n\u00ean qu\u00e1 m\u1ea1nh, t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ee7y kh\u1eafc h\u1ecfa; nhi\u1ec7t d\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a t\u00e2m (h\u1ecfa) c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ea1n ch\u1ebf qu\u00e1 tr\u00ecnh thanh l\u1ecdc qu\u00e1 m\u1ee9c c\u1ee7a ph\u1ebf (kim), ngh\u0129a l\u00e0 h\u1ecfa kh\u1eafc kim.<\/p>\n<p>Ng\u0169 h\u00e0nh t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a b\u1ec7nh l\u00fd gi\u1eefa c\u00e1c t\u1ea1ng ph\u1ee7. V\u00ed nh\u01b0 b\u1ec7nh \u1edf gan c\u00f3 th\u1ec3 truy\u1ec1n v\u00e0o t\u1ef3, \u0111\u00f3 l\u00e0 do m\u1ed9c th\u1eeba th\u1ed5 (t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9c qu\u00e1 m\u1ea1nh, v\u1ed1n n\u00ean do h\u00e0nh kim kh\u1eafc ch\u1ebf gi\u1ea3m b\u1edbt m\u1ed9c l\u1ea1i, nh\u01b0ng kim l\u1ea1i kh\u00f4ng kh\u1eafc ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9c, th\u00e0nh ra m\u1ed9c qu\u00e1 v\u01b0\u1ee3ng n\u00ean m\u1ed9c d\u01b0 l\u1ef1c, kh\u1eafc ch\u1ebf th\u1ed5 qu\u00e1 m\u1ea1nh); b\u1ec7nh \u1edf t\u1ef3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn can, \u0111\u00f3 l\u00e0 do th\u1ed5 v\u0169 m\u1ed9c (t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ed5 qu\u00e1 m\u1ea1nh, theo l\u1ebd m\u1ed9c ph\u1ea3i kh\u1eafc ch\u1ebf th\u1ed5, nh\u01b0ng do th\u1ed5 qu\u00e1 m\u1ea1nh khi\u1ebfn m\u1ed9c b\u1ecb kh\u1eafc ch\u1ebf ng\u01b0\u1ee3c); c\u00f9ng m\u1ed9t c\u0103n b\u1ec7nh can v\u00e0 t\u1ef3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1eabn nhau, t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9c t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t th\u1ed5 h\u01b0 ho\u1eb7c th\u1ed5 t\u1eafc ngh\u1ebdn v\u00e0 m\u1ed9c t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t; b\u1ec7nh \u1edf can c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn t\u00e2m, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1eb9 b\u1ec7nh d\u1eabn sang con; b\u1ec7nh \u1edf can \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn ph\u1ebf, \u0111\u00f3 l\u00e0 do m\u1ed9c v\u0169 kim; b\u1ec7nh \u1edf can \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn th\u1eadn, \u0111\u00f3 l\u00e0 do con b\u1ec7nh d\u1eabn sang m\u1eb9. C\u00e1c b\u1ec7nh c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 quan n\u1ed9i t\u1ea1ng kh\u00e1c c\u0169ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u201csinh kh\u1eafc th\u1eeba v\u0169\u201d c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch r\u00f5 c\u00e1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1eabn nhau v\u1ec1 b\u1ec7nh l\u00fd.<\/p>\n<p>Trung y d\u1ef1a tr\u00ean l\u00fd thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n v\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb l\u00e2m s\u00e0ng. V\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 m\u1ed9c kh\u1eafc th\u1ed5, li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ng\u0169 t\u1ea1ng, can thu\u1ed9c m\u1ed9c, t\u1ef3 thu\u1ed9c th\u1ed5, nh\u01b0 th\u1ebf can c\u00f3 th\u1ec3 \u1ee9c ch\u1ebf t\u1ef3, khi \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb t\u1ef3 th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb c\u1ea3 can v\u00e0 t\u1ef3 c\u00f9ng nhau, n\u00ean c\u00f3 nguy\u00ean t\u1eafc \u201cph\u00f9 th\u1ed5 \u1ee9c m\u1ed9c\u201d. M\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 kh\u00e1c, m\u00e0u c\u1ee7a can l\u00e0 xanh, v\u1ecb chua, n\u1ebfu c\u00f3 c\u00e1c tri\u1ec7u ch\u1ee9ng th\u1ea5y nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc da xanh xao v\u00e0 th\u00edch \u0103n \u0111\u1ed3 chua th\u00ec th\u01b0\u1eddng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n l\u00e0 can \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ec7nh. V\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 v\u1eady r\u1ea5t nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng k\u1ec3 h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u00f3i chung Trung y b\u1ea5t lu\u1eadn th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh v\u1edbi c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n nh\u01b0 ch\u1ea9n b\u1ec7nh, bi\u1ec7n ch\u1ee9ng lu\u1eadn tr\u1ecb, tr\u1ecb li\u1ec7u, d\u00f9ng thu\u1ed1c.<\/p>\n<p>M\u1ed1i quan h\u1ec7 sinh kh\u1eafc c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1p d\u1ee5ng cho \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a tinh th\u1ea7n \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a ng\u0169 t\u1ea1ng. \u201cT\u1ed1 V\u1ea5n\u201d gi\u1ea3i th\u00edch: \u201cGi\u1eadn h\u1ea1i gan, bu\u1ed3n th\u1eafng gi\u1eadn\u201d; \u201cvui h\u1ea1i tim, s\u1ee3 th\u1eafng vui\u201d; \u201csuy t\u01b0 h\u1ea1i t\u1ef3, gi\u1eadn th\u1eafng suy t\u01b0\u201d; \u201clo l\u1eafng h\u1ea1i ph\u1ebf, vui th\u1eafng lo l\u1eafng\u201d; \u201cs\u1ee3 h\u1ea1i th\u1eadn, suy t\u01b0 th\u1eafng s\u1ee3\u201d v.v, t\u1ee9c l\u00e0 d\u00f9ng m\u1ed1i quan h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc c\u1ee7a ng\u0169 h\u00e0nh \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh c\u1ea3m x\u00fac t\u1eeb \u0111\u00f3 ch\u1eefa tr\u1ecb ch\u1ee9ng b\u1ec7nh tinh th\u1ea7n.<\/p>\n<p>C\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ec3u v\u0169 tr\u1ee5, n\u0103m c\u01a1 quan n\u1ed9i t\u1ea1ng b\u1ed5 sung v\u00e0 ch\u1ebf \u01b0\u1edbc l\u1eabn nhau, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f9ng duy tr\u00ec tr\u1ea1ng th\u00e1i \u1ed5n \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng t\u1ed5ng th\u1ec3 b\u00ean trong, thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh l\u1ea5y s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng sinh v\u00e0 t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc \u0111\u1ec3 b\u00e0n v\u1ec1 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 v\u00e0 quan h\u1ec7 h\u00e0i h\u00f2a c\u00e2n b\u1eb1ng v\u1edbi nhau gi\u1eefa ng\u0169 t\u1ea1ng. Khi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng t\u01b0\u01a1ng sinh t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc c\u1ee7a ng\u0169 t\u1ea1ng b\u1ecb ph\u00e1 v\u1ee1 th\u00ec s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng th\u1eeba t\u01b0\u01a1ng v\u0169, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 tr\u1ea1ng th\u00e1i b\u1ec7nh l\u00fd. Trong l\u00e2m s\u00e0ng d\u00f9ng quy lu\u1eadt th\u1eeba v\u0169 ng\u0169 h\u00e0nh sinh kh\u1eafc kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 l\u00e2y lan c\u1ee7a b\u1ec7nh, \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7nh t\u00ecnh m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh ch\u1ee9c n\u0103ng c\u1ee7a c\u00e1c ph\u1ee7 t\u1ea1ng v\u00e0 \u0111\u01b0a ra ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n v\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng.<\/p>\n<p>Trung y truy\u1ec1n th\u1ed1ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 tin r\u1eb1ng b\u1ea3n th\u00e2n c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ec9nh th\u1ec3, l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ec3u v\u0169 tr\u1ee5, m\u00e0 c\u00f2n cho r\u1eb1ng l\u1ee5c ph\u1ee7 ng\u0169 t\u1ea1ng, ng\u0169 th\u1ec3 v\u00e0 ng\u0169 quan c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed1i quan h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi ng\u0169 ph\u01b0\u01a1ng, t\u1ee9 qu\u00fd v\u00e0 ng\u0169 v\u1ecb c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y h\u1ee3p nh\u1ea5t c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng t\u1ef1 nhi\u00ean, ph\u1ea3n \u00e1nh m\u1ed1i quan h\u1ec7 ti\u1ebfp nh\u1eadn v\u00e0 giao ti\u1ebfp l\u1eabn nhau gi\u1eefa c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi th\u1ec3 hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c quan ni\u1ec7m \u201cthi\u00ean nh\u00e2n h\u1ee3p nh\u1ea5t\u201d. V\u00ed nh\u01b0 m\u00f9a xu\u00e2n th\u00edch \u1ee9ng v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4ng, b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed t\u1ed1t l\u00e0nh l\u00e0 ch\u00ednh cho n\u00ean kh\u00ed h\u1eadu \u00f4n h\u00f2a, d\u01b0\u01a1ng kh\u00ed ph\u00e1t tri\u1ec3n, v\u1ea1n v\u1eadt sinh s\u00f4i, can kh\u00ed c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi \u0111i\u1ec1u n\u00e0y cho n\u00ean can kh\u00ed v\u01b0\u1ee3ng v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng m\u1ed1i li\u00ean quan gi\u1eefa c\u01a1 th\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng b\u00ean ngo\u00e0i nh\u01b0 b\u1ed1n m\u00f9a, ng\u0169 kh\u00ed, v\u00e0 ng\u0169 v\u1ecb c\u1ee7a \u1ea9m th\u1ef1c, Trung y c\u0169ng s\u1eed d\u1ee5ng quy lu\u1eadt ng\u0169 h\u00e0nh \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch th\u00eam n\u00ean t\u00f4i s\u1ebd kh\u00f4ng li\u1ec7t k\u00ea t\u1eebng c\u00e1i m\u1ed9t \u1edf \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/58778\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/58778<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] Thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh cho r\u1eb1ng v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1edfi s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a n\u0103m lo\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t \u201cm\u1ed9c, h\u1ecfa, th\u1ed5, kim, th\u1ee7y\u201d. Trong &#8220;Qu\u1ed1c ng\u1eef &#8211; Tr\u1ecbnh ng\u1eef&#8221;, c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng &#8220;L\u1ea5y th\u1ed5 tr\u1ed9n v\u1edbi kim, m\u1ed9c, th\u1ee7y, h\u1ecfa, \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh v\u1ea1n v\u1eadt&#8221;, v\u00e0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[553,304],"tags":[470],"class_list":["post-37055","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dong-y","category-loat-bai","tag-man-dam-trung-y"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] Thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh cho r\u1eb1ng v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1edfi s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a n\u0103m lo\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t \u201cm\u1ed9c, h\u1ecfa, th\u1ed5, kim, th\u1ee7y\u201d. Trong &#8220;Qu\u1ed1c ng\u1eef &#8211; Tr\u1ecbnh ng\u1eef&#8221;, c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng &#8220;L\u1ea5y th\u1ed5 tr\u1ed9n v\u1edbi kim, m\u1ed9c, th\u1ee7y, h\u1ecfa, \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh v\u1ea1n v\u1eadt&#8221;, v\u00e0 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-09T22:45:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-29T16:59:02+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng\",\"datePublished\":\"2025-04-09T22:45:49+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-29T16:59:02+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\"},\"wordCount\":3184,\"keywords\":[\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung Y\"],\"articleSection\":[\"\u0110\u00f4ng Y\",\"Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\",\"name\":\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-04-09T22:45:49+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-29T16:59:02+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] Thuy\u1ebft ng\u0169 h\u00e0nh cho r\u1eb1ng v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1edfi s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a n\u0103m lo\u1ea1i v\u1eadt ch\u1ea5t \u201cm\u1ed9c, h\u1ecfa, th\u1ed5, kim, th\u1ee7y\u201d. Trong &#8220;Qu\u1ed1c ng\u1eef &#8211; Tr\u1ecbnh ng\u1eef&#8221;, c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng &#8220;L\u1ea5y th\u1ed5 tr\u1ed9n v\u1edbi kim, m\u1ed9c, th\u1ee7y, h\u1ecfa, \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh v\u1ea1n v\u1eadt&#8221;, v\u00e0 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2025-04-09T22:45:49+00:00","article_modified_time":"2025-05-29T16:59:02+00:00","author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng","datePublished":"2025-04-09T22:45:49+00:00","dateModified":"2025-05-29T16:59:02+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html"},"wordCount":3184,"keywords":["M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung Y"],"articleSection":["\u0110\u00f4ng Y","Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html","name":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2025-04-09T22:45:49+00:00","dateModified":"2025-05-29T16:59:02+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2025\/04\/man-dam-trung-y-19-ngu-hanh-va-ngu-tang.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (19): Ng\u0169 h\u00e0nh v\u00e0 ng\u0169 t\u1ea1ng"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37055"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37055\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}