{"id":35257,"date":"2024-12-17T10:53:40","date_gmt":"2024-12-17T03:53:40","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=35257"},"modified":"2025-05-29T23:59:17","modified_gmt":"2025-05-29T16:59:17","slug":"man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html","title":{"rendered":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p>Khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i cho r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc (H2O) \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ebft h\u1ee3p hai nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed hydro v\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed oxy.<\/p>\n<p>Trong b\u00e0i \u201cKh\u00f4ng gian nhi\u1ec1u t\u1ea7ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn bi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m th\u1ea5y\u201d \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u201cV\u00e0ng \u0111un trong n\u01b0\u1edbc gi\u1ebfng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eefa ch\u1ee9ng b\u1ec7nh tr\u1ebb kh\u00f3c \u0111\u00eam\u201d v\u00e0 \u201cN\u01b0\u1edbc \u00e2m d\u01b0\u01a1ng l\u00e0 h\u1ed7n h\u1ee3p m\u1ed9t n\u1eeda n\u01b0\u1edbc l\u1ea1nh m\u1ed9t n\u1eeda n\u01b0\u1edbc s\u00f4i, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1eefa b\u1ec7nh t\u1ea3\u201d, nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y khi \u0111\u1ecdc nh\u1eefng cu\u1ed1n s\u00e1ch ch\u1eef vi\u1ebft th\u1ea3o, t\u00f4i lu\u00f4n coi n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t tr\u00f2 \u0111\u00f9a.<\/p>\n<p>S\u00e1ch \u201cB\u1ea3n th\u1ea3o c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c\u201d c\u00f3 ghi 13 lo\u1ea1i \u201cthi\u00ean th\u1ee7y\u201d v\u00e0 30 lo\u1ea1i \u201c\u0111\u1ecba th\u1ee7y\u201d. B\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang t\u00f4i ch\u1ecdn m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c ghi trong \u201cB\u1ea3n th\u1ea3o c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c\u201d \u0111\u1ec3 xem \u0111\u1eb7c t\u00ednh ho\u1eb7c nguy\u00ean l\u00fd tr\u1ecb b\u1ec7nh c\u1ee7a ch\u00fang, c\u00f3 l\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c t\u1ea7ng th\u1ee9 kh\u00f4ng gian kh\u00e1c nhau v\u00e0 th\u1eddi gian kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc li\u00ean quan \u0111\u1ebfn th\u1eddi gian:<\/p>\n<p>N\u00f3i v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc m\u01b0a, \u201cN\u01b0\u1edbc m\u01b0a L\u1eadp xu\u00e2n\u201d, c\u00f3 kh\u00ed xu\u00e2n d\u00e2ng cao, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u1eafc thu\u1ed1c tr\u1ecb \u201ct\u1ef3 kh\u00ed y\u1ebfu, thanh kh\u00ed kh\u00f4ng t\u0103ng\u201d, c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e0i thu\u1ed1c c\u1ed5 d\u00e0nh cho ph\u1ee5 n\u1eef hi\u1ebfm mu\u1ed9n, n\u1ebfu hai v\u1ee3 ch\u1ed3ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi u\u1ed1ng m\u1ed9t c\u1ed1c n\u01b0\u1edbc n\u00e0y th\u00ec nh\u1eadp ph\u00f2ng s\u1ebd c\u00f3 thai. C\u00e1c th\u1ea7y thu\u1ed1c th\u1eddi x\u01b0a cho r\u1eb1ng lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc n\u00e0y c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a \u201ckh\u1edfi \u0111\u1ea7u cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt\u201d. \u201cMai v\u0169 th\u1ee7y\u201d l\u00e0 g\u00ec? L\u00fd Th\u1eddi Tr\u00e2n n\u00f3i: n\u01b0\u1edbc m\u01b0a trong th\u1eddi gian sau ti\u1ebft Mang Ch\u1ee7ng g\u1eb7p Nh\u00e2m (ng\u00e0y) cho \u0111\u1ebfn ti\u1ebft Ti\u1ec3u Th\u1eed g\u1eb7p ng\u00e0y Nh\u00e2m g\u1ecdi l\u00e0 m\u01b0a mai; d\u00f9ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 t\u1ea9y r\u1eeda s\u1ea1ch gh\u1ebb l\u1edf v\u00e0 v\u1ebft s\u1eb9o; n\u01b0\u1edbc m\u01b0a n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u1ee7 l\u00ean men l\u00e0m n\u01b0\u1edbc t\u01b0\u01a1ng, l\u00e0m t\u01b0\u01a1ng d\u1ec5 ch\u00edn. \u201cD\u1ecbch v\u0169 th\u1ee7y\u201d d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 n\u01b0\u1edbc m\u01b0a t\u1eeb ng\u00e0y th\u1ee9 m\u01b0\u1eddi sau L\u1eadp \u0111\u00f4ng (l\u00e0 \u201cnh\u1eadp d\u1ecbch\u201d) \u0111\u1ebfn Ti\u1ec3u tuy\u1ebft (l\u00e0 \u201cxu\u1ea5t d\u1ecbch\u201d). N\u01b0\u1edbc m\u01b0a th\u1eddi gian n\u00e0y c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cd\u01b0\u1ee3c v\u0169\u201d (m\u01b0a thu\u1ed1c), c\u00e1c lo\u1ea1i c\u00f4n tr\u00f9ng \u0111\u1ec1u s\u1ebd ng\u1ee7 \u0111\u00f4ng khi u\u1ed1ng lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, cho \u0111\u1ebfn khi c\u00f3 s\u1ea5m m\u00f9a xu\u00e2n t\u1edbi ch\u00fang m\u1edbi l\u1ea1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n, cho n\u00ean lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc m\u01b0a n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 gi\u1ebft h\u00e0ng tr\u0103m lo\u1ea1i c\u00f4n tr\u00f9ng v\u00e0 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u1eafc thu\u1ed1c s\u00e1t tr\u00f9ng v\u00e0 ti\u00eau tr\u1eeb b\u1ec7nh cam t\u00edch.<\/p>\n<p>Theo ki\u1ebfn th\u1ee9c h\u00f3a h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta, n\u01b0\u1edbc m\u01b0a l\u00e0 h\u01a1i n\u01b0\u1edbc b\u1ed1c l\u00ean, n\u00f3 ng\u01b0ng t\u1ee5 th\u00e0nh n\u01b0\u1edbc khi g\u1eb7p l\u1ea1nh tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi, qu\u00e1 nhi\u1ec1u h\u01a1i n\u01b0\u1edbc th\u00ec s\u1ebd r\u01a1i xu\u1ed1ng v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u01b0a. Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o, v\u00e0 r\u00fat ra kinh nghi\u1ec7m r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc m\u01b0a \u1edf c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 kh\u00e1c nhau v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng ch\u1eefa b\u1ec7nh kh\u00e1c nhau. N\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 lo\u1ea1i b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c quan ni\u1ec7m t\u01b0 t\u01b0\u1edfng do khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i d\u01b0\u1ee1ng th\u00e0nh ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u00e0y th\u00ec ch\u00fang ta s\u1ebd kh\u00f3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a s\u1ef1 v\u1eadt.<\/p>\n<p>H\u00e3y n\u00f3i v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc li\u00ean quan \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng gian:<\/p>\n<p>\u201cB\u00e1n thi\u00ean h\u00e0\u201d c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTh\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec th\u1ee7y\u201d, ch\u1ee7 y\u1ebfu d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1eefa b\u1ec7nh ma qu\u1ef7, cu\u1ed3ng t\u00e0 v\u00e0 \u00e1c kh\u00ed. \u0110\u00e0o H\u1ed3ng C\u1ea3nh n\u00f3i: lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc n\u00e0y l\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u1edf \u0111\u1ea7u h\u00e0ng r\u00e0o tre v\u00e0 n\u01b0\u1edbc trong h\u1ed1c c\u00e2y r\u1ed7ng. Trong \u201cChi\u1ebfn Qu\u1ed1c s\u00e1ch\u201d, Tr\u01b0\u1eddng Tang Qu\u00e2n \u0111\u00e3 cho Bi\u1ec3n Th\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng \u201cTh\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec th\u1ee7y\u201d \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn r\u00f5 n\u1ed9i t\u1ea1ng. Kh\u1ea5u T\u00f4ng Th\u00edch cho r\u1eb1ng \u201cTh\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec th\u1ee7y\u201d l\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u1edf \u0111\u1ea7m h\u1ed3 tr\u00ean Thi\u00ean th\u01b0\u1ee3ng n\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7nh tim, b\u1ec7nh bi\u1ec3u hi\u1ec7n b\u1ec1 ngo\u00e0i (c\u00e1c b\u1ec7nh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 b\u1ec7nh tr\u00fang phong), b\u1ec7nh \u0111i\u00ean.<\/p>\n<p>\u201cN\u01b0\u1edbc trong ng\u00f4i m\u1ed9 c\u1ed5 (m\u1ed3 m\u1ea3)\u201d c\u00f3 \u0111\u1ed9c, c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi. Tr\u1ea7n T\u00e0ng Kh\u00ed n\u00f3i: l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 r\u1eeda c\u00e1c v\u1ebft l\u1edf lo\u00e9t c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0nh (kh\u1ecfi b\u1ec7nh).<\/p>\n<p>\u201cN\u01b0\u1edbc trong v\u1ebft b\u00e1nh xe\u201d ho\u1eb7c \u201cn\u01b0\u1edbc trong m\u00f3ng ch\u00e2n tr\u00e2u\u201d c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ecb l\u1edf lo\u00e9t, phong h\u00e0n, l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 r\u1eeda v\u00e0o ng\u00e0y 5 th\u00e1ng 5 th\u00ec r\u1ea5t t\u1ed1t.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra b\u1eb1ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p kh\u00e1c nhau c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1c c\u00f4ng d\u1ee5ng kh\u00e1c nhau:<\/p>\n<p>\u201cN\u01b0\u1edbc s\u1ed1ng v\u00e0 ch\u00edn\u201d c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cn\u01b0\u1edbc \u00e2m d\u01b0\u01a1ng\u201d, l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc m\u1edbi m\u00fac (n\u01b0\u1edbc gi\u1ebfng m\u1edbi mang v\u1ec1) v\u00e0 b\u00e1ch ph\u00ed thang (n\u01b0\u1edbc \u0111un s\u00f4i l\u00e2u) h\u00f2a tr\u1ed9n \u0111\u1ec1u nhau v\u00e0o m\u1ed9t c\u1ed1c th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201cn\u01b0\u1edbc s\u1ed1ng v\u00e0 n\u01b0\u1edbc ch\u00edn\u201d c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 \u201cn\u01b0\u1edbc \u00e2m d\u01b0\u01a1ng\u201d, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7nh t\u1ea3. L\u00fd Th\u1eddi Tr\u00e2n n\u00f3i: th\u01b0\u1ee3ng ti\u00eau (ph\u1ea7n tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3, g\u1ed3m t\u00e2m v\u00e0 ph\u1ebf) c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ti\u1ebfp nh\u1eadn, trung ti\u00eau (ph\u1ea7n gi\u1eefa c\u01a1 th\u1ec3, g\u1ed3m t\u1ef3 v\u00e0 v\u1ecb) c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ti\u00eau h\u00f3a, h\u1ea1 ti\u00eau (ph\u1ea7n d\u01b0\u1edbi c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3, g\u1ed3m can, th\u1eadn, ti\u1ec3u tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 b\u00e0ng quang) c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 b\u00e0i ti\u1ebft; tam ti\u00eau th\u00f4ng su\u1ed1t thu\u1eadn l\u1ee3i, \u00e2m d\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec1u h\u00f2a, tu\u1ea7n ho\u00e0n \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n, thi t\u1ea1ng ph\u1ee7 th\u00f4ng su\u1ed1t; n\u1ebfu m\u1ea5t ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng th\u00ec hai kh\u00ed s\u1ebd r\u1ed1i lo\u1ea1n, \u00e2m \u0111\u1ee5c kh\u00f4ng xu\u1ed1ng, d\u01b0\u01a1ng thanh kh\u00f4ng l\u00ean cho n\u00ean sinh ra b\u1ec7nh ti\u00eau ch\u1ea3y v\u00e0 n\u00f4n m\u1eeda. Ng\u01b0\u1eddi u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc n\u00e0y ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd \u1ed5n \u0111\u1ecbnh s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n th\u00e0nh \u00e2m d\u01b0\u01a1ng l\u00e0m cho ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2n b\u1eb1ng y\u00ean \u1ed5n. Trong d\u00e2n gian ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng \u201cn\u01b0\u1edbc \u00e2m d\u01b0\u01a1ng\u201d \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb c\u00e1c ch\u1ee9ng r\u1ed1i lo\u1ea1n t\u00e2m th\u1ea7n v\u00e0 th\u1ea7n kinh. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t n\u1eef s\u0129 h\u1ecd Trang t\u1eebng n\u00f3i r\u1eb1ng m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc n\u00e0y v\u00ec n\u00f3 s\u1ebd g\u00e2y ra nh\u1eefng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng v\u1ec1 th\u1ea7n kinh v\u00e0 c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u1ebfn r\u1ed1i lo\u1ea1n.<\/p>\n<p>Trong \u201cTh\u01b0\u01a1ng h\u00e0n t\u1ea1p b\u1ec7nh lu\u1eadn\u201d c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng C\u1ea3nh c\u00f3 b\u00e0i thu\u1ed1c \u201cPh\u1ee5c linh Qu\u1ebf chi Cam th\u1ea3o \u0110\u1ea1i t\u00e1o thang\u201d, d\u00f9ng m\u1ed9t lo\u1ea1i n\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 \u201cCam lan th\u1ee7y\u201d s\u1eafc thu\u1ed1c u\u1ed1ng \u0111\u1ec3 tr\u1ecb ch\u1ee9ng b\u1ec7nh B\u00f4n \u0111\u1ed3n (1). V\u1ec1 c\u00e1ch l\u00e0m \u201cN\u01b0\u1edbc Cam lan\u201d, \u201cTh\u01b0\u01a1ng h\u00e0n t\u1ea1p b\u1ec7nh lu\u1eadn\u201d n\u00f3i r\u1eb1ng l\u1ea5y ba \u0111\u1ea5u n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 v\u00e0o trong m\u1ed9t c\u00e1i ch\u1eadu l\u1edbn, d\u00f9ng c\u00e1i mu\u00f4i m\u00fac n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 d\u1ed9i h\u00e0ng ngh\u00ecn l\u1ea7n, c\u00f3 n\u0103m \u0111\u1ebfn s\u00e1u ngh\u00ecn h\u1ea1t tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc \u0111u\u1ed5i theo nhau, h\u00e3y s\u1eed d\u1ee5ng n\u01b0\u1edbc n\u00e0y. Quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a \u00f4ng Tr\u00ecnh L\u00e2m cho r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc Cam lan \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 l\u1ef1c v\u00ec n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c vung v\u1ea9y trong m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i, n\u00f3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n t\u00ednh ch\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u1eefa, s\u1ebd kh\u00f4ng gi\u00fap \u00edch g\u00ec cho t\u00e0 kh\u00ed \u1edf th\u1eadn. (B\u1edfi v\u00ec Trung y cho r\u1eb1ng b\u1ec7nh B\u00f4n \u0111\u1ed3n l\u00e0 do \u201cth\u1eadn kh\u00ed l\u0103ng t\u00e2m\u201d ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00ed \u1edf th\u1eadn x\u00e2m l\u1ea5n l\u00ean tim).<\/p>\n<p>Ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u1ee7a y h\u1ecdc c\u1ed5 truy\u1ec1n Trung Hoa kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 quan ni\u1ec7m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng trong qu\u00e1 kh\u1ee9, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u00fang ta s\u1eed d\u1ee5ng kh\u00e1i ni\u1ec7m chi\u1ebft xu\u1ea5t trong h\u00f3a h\u1ecdc \u0111\u1ec3 ngh\u0129 v\u1ec1 c\u00e1ch s\u1eafc thu\u1ed1c, h\u00e2m thu\u1ed1c nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, v\u00ec v\u1eady khi s\u1eafc thu\u1ed1c, c\u1ee9 ngh\u0129 r\u1eb1ng n\u1ea5u c\u00e0ng l\u00e2u th\u00ec c\u00e0ng chi\u1ebft xu\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u th\u00e0nh ph\u1ea7n hi\u1ec7u nghi\u1ec7m c\u1ee7a thu\u1ed1c. Nh\u01b0ng trong d\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc Trung Qu\u1ed1c, c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u1ea1i thu\u1ed1c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111un s\u00f4i cho \u0111\u1ebfn khi c\u00f3 m\u00f9i th\u01a1m l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c; m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u1ea1i thu\u1ed1c c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea5u c\u00e0ng l\u00e2u c\u00e0ng t\u1ed1t; \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c \u0111\u00edch s\u1eed d\u1ee5ng ch\u1ea5t ho\u1eb7c kh\u00ed c\u1ee7a thu\u1ed1c, m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafc tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n m\u1ed9t s\u1ed1 ph\u1ea3i s\u1eafc sau, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng l\u00fd thuy\u1ebft chi\u1ebft xu\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng. Kh\u00f4ng ch\u1ec9 v\u1eady, c\u00e1c \u0111\u1ed3 \u0111\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc v\u00e0 thu\u1ed1c s\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c xem x\u00e9t l\u1ea1i, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 d\u1ef1a v\u00e0o \u00fd ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00e1c \u0111\u1ed3 \u0111\u1ef1ng s\u1ebd kh\u00f4ng t\u1ea1o ra ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u00f3a h\u1ecdc n\u00e0o.<\/p>\n<p>Ch\u00fa th\u00edch: (1) B\u00f4n \u0111\u1ed3n l\u00e0 b\u1ec7nh ch\u1ee7 y\u1ebfu do s\u1ee3 h\u00e3i g\u00e2y n\u00ean. Ch\u1ee9ng tr\u1ea1ng ch\u00ednh l\u00e0 t\u1ef1 c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00f3 kh\u00ed t\u1eeb b\u1ee5ng d\u01b0\u1edbi x\u00f4ng l\u00ean ng\u1ef1c, h\u1ecdng, gi\u1ed1ng nh\u01b0 con heo ch\u1ea1y (b\u00f4n \u0111\u1ed3n), v\u00ec v\u1eady g\u1ecdi l\u00e0 B\u00f4n \u0110\u1ed3n Kh\u00ed.<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/58778\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/58778<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] Khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i cho r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc (H2O) \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ebft h\u1ee3p hai nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed hydro v\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed oxy. Trong b\u00e0i \u201cKh\u00f4ng gian nhi\u1ec1u t\u1ea7ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn bi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m th\u1ea5y\u201d \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u201cV\u00e0ng \u0111un trong n\u01b0\u1edbc gi\u1ebfng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eefa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[553,304],"tags":[470],"class_list":["post-35257","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dong-y","category-loat-bai","tag-man-dam-trung-y"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] Khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i cho r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc (H2O) \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ebft h\u1ee3p hai nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed hydro v\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed oxy. Trong b\u00e0i \u201cKh\u00f4ng gian nhi\u1ec1u t\u1ea7ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn bi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m th\u1ea5y\u201d \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u201cV\u00e0ng \u0111un trong n\u01b0\u1edbc gi\u1ebfng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eefa [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-12-17T03:53:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-29T16:59:17+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc\",\"datePublished\":\"2024-12-17T03:53:40+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-29T16:59:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\"},\"wordCount\":2109,\"keywords\":[\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung Y\"],\"articleSection\":[\"\u0110\u00f4ng Y\",\"Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\",\"name\":\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2024-12-17T03:53:40+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-29T16:59:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] Khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i cho r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc (H2O) \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1eb1ng c\u00e1ch k\u1ebft h\u1ee3p hai nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed hydro v\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eed kh\u00ed oxy. Trong b\u00e0i \u201cKh\u00f4ng gian nhi\u1ec1u t\u1ea7ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn bi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m th\u1ea5y\u201d \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u201cV\u00e0ng \u0111un trong n\u01b0\u1edbc gi\u1ebfng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eefa [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2024-12-17T03:53:40+00:00","article_modified_time":"2025-05-29T16:59:17+00:00","author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc","datePublished":"2024-12-17T03:53:40+00:00","dateModified":"2025-05-29T16:59:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html"},"wordCount":2109,"keywords":["M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung Y"],"articleSection":["\u0110\u00f4ng Y","Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html","name":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2024-12-17T03:53:40+00:00","dateModified":"2025-05-29T16:59:17+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2024\/12\/man-dam-trung-y-16-thoi-gian-khong-gian-va-nuoc.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"M\u1ea1n \u0111\u00e0m Trung y (16): Th\u1eddi gian, kh\u00f4ng gian v\u00e0 n\u01b0\u1edbc"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35257"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35257\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35257"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35257"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}