{"id":27700,"date":"2021-07-29T13:31:30","date_gmt":"2021-07-29T13:31:30","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=27700"},"modified":"2025-05-12T10:21:07","modified_gmt":"2025-05-12T03:21:07","slug":"kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html","title":{"rendered":"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p>T\u1eeb \u201cl\u1ec5\u201d \u1edf \u0111\u00e2y \u00fd ch\u1ec9 nh\u1eefng quy ph\u1ea1m v\u1ec1 h\u00e0nh vi c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ph\u00e2n chia ra l\u1ec5 t\u1ebf t\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cc\u00e1t l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi g\u1ecdi l\u00e0: \u201cgia l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n kh\u00e1ch g\u1ecdi l\u00e0: \u201ct\u00e2n l\u1ec5\u201d, c\u00e1c l\u1ec5 nghi d\u00f9ng trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cqu\u00e2n l\u1ec5\u201d, c\u00e1c l\u1ec5 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn tang l\u1ec5, ch\u00f4n c\u1ea5t g\u1ecdi l\u00e0: \u201chung l\u1ec5\u201d, 5 lo\u1ea1i l\u1ec5 ti\u1ebft n\u00e0y h\u1ee3p l\u1ea1i g\u1ecdi l\u00e0 ng\u0169 l\u1ec5.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a kh\u00f4ng c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t vi\u1ec7c l\u1edbn hay nh\u1ecf, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u1ea7n ph\u1ea3i tu\u00e2n th\u1ee7 theo nh\u1eefng quy \u0111\u1ecbnh, quy ph\u1ea1m nghi th\u1ee9c ho\u1eb7c ph\u00e9p t\u1eafc v\u1ec1 h\u00e0nh vi, c\u00e1c quy \u0111\u1ecbnh \u0111\u00f3 c\u0169ng t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi th\u00e2n ph\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi trong x\u00e3 h\u1ed9i. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a g\u1ecdi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1ec5 nghi l\u00e0 man di, c\u00f2n v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng hi\u1ec3u l\u1ec5 ngh\u0129a, l\u1ea1i d\u1ed1c s\u1ee9c th\u1ef1c h\u00e0nh theo th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 th\u00e1nh nh\u00e2n. N\u0103m \u1ea5y Kh\u1ed5ng T\u1eed nh\u1edd vi\u1ec7c bi\u1ebft l\u1ec5 nghi m\u00e0 n\u1ed5i danh trong c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ch\u01b0 h\u1ea7u. Sau n\u00e0y khi tr\u1ebb em \u0111i h\u1ecdc th\u00ec ph\u1ea3i h\u1ecdc l\u1ec5, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u0111i \u0111\u1ee9ng ti\u1ebfn l\u00f9i, nh\u1eadn hay trao v\u1eadt g\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng l\u1ec5 ti\u1ebft nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>T\u1eeb ngo\u00e0i m\u00e0 nh\u00ecn th\u00ec d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u1ec5 ti\u1ebft ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng nghi th\u1ee9c mang t\u00ednh h\u1ec7 th\u1ed1ng, l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 thu\u1ed9c v\u1ec1 h\u00ecnh th\u1ee9c, k\u1ef3 th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 v\u1eady. \u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 h\u00e0nh vi, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1ec1u coi vi\u1ec7c h\u1ee3p v\u1edbi thi\u00ean \u0111\u1ea1o l\u00e0 chu\u1ea9n t\u1eafc, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c nghi th\u1ee9c v\u1ec1 l\u1ec5 ti\u1ebft l\u1edbn nh\u1ecf c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i ngo\u1ea1i l\u1ec7.<\/p>\n<p>Trong Nh\u1ea1c k\u00fd &#8211; L\u1ec5 k\u00fd c\u00f3 vi\u1ebft: \u201c\u0110\u1ea1i nh\u1ea1c d\u1eef thi\u00ean \u0111\u1ecba \u0111\u1ed3ng h\u00f2a, \u0111\u1ea1i l\u1ec5 d\u1eef thi\u00ean \u0111\u1ecba \u0111\u1ed3ng ti\u1ebft\u201d (\u0110\u1ea1i nh\u1ea1c h\u00f2a \u0111\u1ed3ng c\u00f9ng Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t, \u0111\u1ea1i l\u1ec5 c\u00f9ng ti\u1ebft [t\u1ea5u] v\u1edbi Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t). Trong \u201cTang ph\u1ee5c t\u1ee9 ch\u1ebf &#8211; L\u1ec5 k\u00fd\u201d c\u00f3 vi\u1ebft r\u1eb1ng: \u201cPh\u00e0m l\u1ec5 chi \u0111\u1ea1i th\u1ec3, th\u1ec3 thi\u00ean \u0111\u1ecba, ph\u00e1p t\u1ee9 th\u1eddi, t\u1eafc \u00e2m d\u01b0\u01a1ng, thu\u1eadn nh\u00e2n t\u00ecnh. C\u1ed1 v\u1ecb chi l\u1ec5\u2019\u2019. C\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0, nh\u1eefng ph\u00e9p t\u1eafc quy \u0111\u1ecbnh l\u1ec5 nghi th\u1eddi x\u01b0a tuy\u1ec7t kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 mu\u1ed1n g\u00ec li\u1ec1n l\u00e0m n\u1ea5y, m\u00e0 l\u00e0 ph\u1ea3i ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi Thi\u00ean \u0110\u1ecba, b\u1ed1n m\u00f9a, \u00e2m d\u01b0\u01a1ng, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi. V\u00ec th\u1ebf trong qu\u00e1 tr\u00ecnh tr\u1ebb con h\u1ecdc t\u1eadp l\u1ec5 nghi, tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t m\u00e0 nh\u00ecn th\u00ec l\u00e0 v\u00ec \u0111\u1ec3 tu\u00e2n theo nh\u1eefng l\u1ec5 ti\u1ebft nh\u01b0 hi\u1ebfu, \u0111\u1ec5, trung, thu\u1eadn m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m con, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m em, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m b\u1ec1 t\u00f4i, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1edf v\u1ecb tr\u00ed \u00edt tu\u1ed5i h\u01a1n c\u1ea7n tu\u00e2n theo, nh\u01b0ng tr\u00ean th\u1ef1c ch\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1ecd hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c quy lu\u1eadt v\u1eadn h\u00e0nh c\u1ee7a thi\u00ean \u0111\u1ecba, s\u1ef1 lu\u00e2n chuy\u1ec3n c\u1ee7a b\u1ed1n m\u00f9a, bi\u1ebfn ho\u00e1 c\u1ee7a \u00e2m d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1ea3n t\u00ednh th\u01b0\u1eddng t\u00ecnh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. R\u1ed3i t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u1ea3nh gi\u1edbi cao l\u00e0 t\u1ef1 gi\u00e1c h\u00e0nh s\u1ef1 chi\u1ec3u theo quy lu\u1eadt bi\u1ebfn ho\u00e1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a thi\u00ean \u0111\u1ecba, b\u1ed1n m\u00f9a, \u00e2m d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Th\u1ebf th\u00ec \u201cL\u1ec5\u201d c\u1ee7a nh\u00e2n gian nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o m\u1edbi ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi quy lu\u1eadt c\u1ee7a thi\u00ean \u0111\u1ecba?<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e2n t\u00edch v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 quy lu\u1eadt thi\u00ean t\u00f4n \u0111\u1ecba ti. Thi\u00ean cao \u0111\u1ecba th\u1ea5p (tr\u1eddi cao \u0111\u1ea5t th\u1ea5p), tr\u1eddi l\u00e0 ch\u1ee7 t\u1ec3, \u0111\u1ea5t ch\u1ec9 thu\u1eadn theo tr\u1eddi, tr\u1eddi sinh ra v\u1ea1n v\u1eadt, \u0111\u1ea5t nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng v\u1ea1n v\u1eadt, tr\u1eddi v\u0129nh vi\u1ec5n cao h\u01a1n \u0111\u1ea5t, b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u1ea5t l\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh s\u1ee9 m\u1ec7nh c\u1ee7a tr\u1eddi. Th\u00e2n ph\u1eadn v\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed trong quy lu\u1eadt thi\u00ean t\u00f4n \u0111\u1ecba ti v\u0129nh vi\u1ec5n kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ea3i bi\u1ebfn, n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u00ec s\u1ebd \u0111\u1ea3o l\u1ed9n tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Trong \u201cNh\u1ea1c k\u00fd &#8211; L\u1ec5 k\u00fd\u201d vi\u1ebft r\u1eb1ng: \u201cL\u1ec5 gi\u1ea3, thi\u00ean \u0111\u1ecba chi t\u1ef1 d\u00e3\u201d (L\u1ec5, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ea3m b\u1ea3o tr\u1eadt t\u1ef1 trong tr\u1eddi \u0111\u1ea5t). L\u1ec5 ti\u1ebft th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec1u l\u00e0 chi\u1ec3u theo, h\u1ecdc theo Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t, \u201cL\u1ec5\u201d ch\u00ednh l\u00e0 th\u1ec3 hi\u1ec7n cho s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u1ee7a thi\u00ean \u0111\u1ecba \u1edf nh\u00e2n gian. L\u1ea5y m\u1ed1i quan h\u1ec7 qu\u00e2n-th\u1ea7n (vua-t\u00f4i) l\u00e0m v\u00ed d\u1ee5. Qu\u00e2n ph\u1ea3i thu\u1ea7n ch\u00ednh ho\u00e0 \u00e1i nh\u01b0 tr\u1eddi, th\u1ea7n ph\u1ea3i t\u00f2ng thu\u1eadn trung th\u00e0nh nh\u01b0 \u0111\u1ea5t, to\u00e0n l\u1ef1c gi\u00fap qu\u00e2n ch\u1ee7 ho\u00e0n th\u00e0nh s\u1ee9 m\u1ec7nh. Th\u00e2n ph\u1eadn v\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed trong m\u1ed1i quan h\u1ec7 qu\u00e2n-th\u1ea7n kh\u00f4ng th\u1ec3 tu\u1ef3 \u00fd thay \u0111\u1ed5i. X\u1ea1 l\u1ec5 th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i quy \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng khi vua v\u00e0 quan t\u1ec9 th\u00ed b\u1eafn cung, c\u00e1c quan ph\u1ea3i \u0111\u1ee9ng l\u00f9i v\u1ec1 sau nh\u01b0\u1eddng vua m\u1ed9t th\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ee9ng ngang h\u00e0ng v\u1edbi vua. V\u00ec sao? B\u1edfi v\u00ec vua v\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n t\u1eed c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t. Th\u1eddi Xu\u00e2n Thu Chi\u1ebfn Qu\u1ed1c vua n\u01b0\u1edbc Y\u00ean v\u00e0 Y\u1ebfn T\u01b0\u01a1ng T\u1eed \u0111\u1ed5i ch\u1ed7 cho nhau, vua Y\u00ean xu\u1ed1ng l\u00e0m b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f2n Y\u1ebfn T\u01b0\u01a1ng T\u1eed l\u00ean l\u00e0m vua, k\u1ebft qu\u1ea3 n\u01b0\u1edbc Y\u00ean \u0111\u1ea1i lo\u1ea1n 3 n\u0103m, su\u00fdt ch\u00fat n\u1eefa th\u00ec vong qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5 k\u1ebf ti\u1ebfp l\u00e0 m\u1ed1i quan h\u1ec7 phu-ph\u1ee5 (v\u1ee3-ch\u1ed3ng). Ch\u1ed3ng l\u00e0m ch\u1ee7 c\u00e1c vi\u1ec7c, v\u1ee3 thu\u1eadn theo, khi \u0111\u1ed1i n\u1ed9i th\u00ec v\u1ee3 ch\u1ed3ng t\u01b0\u01a1ng k\u00ednh nh\u01b0 t\u00e2n, khi \u0111\u1ed1i ngo\u1ea1i th\u00ec phu x\u01b0\u1edbng ph\u1ee5 tu\u1ef3, d\u00e2n gian Trung Qu\u1ed1c t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00e2u \u201cg\u1ea3 cho g\u00e0 th\u00ec theo g\u00e0, g\u1ea3 cho ch\u00f3 th\u00ec theo ch\u00f3\u201d (1) kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ea1o l\u00fd.<\/p>\n<p>L\u1ea5y v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 quan h\u1ec7 ph\u1ee5-t\u1eed (cha-con). Cha m\u1eb9 c\u1ea7n y\u00eau th\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i d\u1ea1y con c\u00e1i, con c\u00e1i ph\u1ea3i hi\u1ebfu thu\u1eadn ch\u0103m s\u00f3c cho cha m\u1eb9, \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ea1o l\u00fd ph\u1ee5 t\u1eeb t\u1eed hi\u1ebfu.<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 m\u1ed1i quan h\u1ec7 huynh-\u0111\u1ec7 (anh-em). Anh c\u1ea7n y\u00eau th\u01b0\u01a1ng em, em ph\u1ea3i k\u00ednh tr\u1ecdng anh, \u1ea5y l\u00e0 huynh h\u1eefu \u0111\u1ec7 cung.<\/p>\n<p>B\u00e0n v\u1ec1 m\u1ed1i quan h\u1ec7 s\u01b0-sinh (th\u1ea7y-tr\u00f2). M\u1ed9t ng\u00e0y l\u00e0m th\u1ea7y (s\u01b0) c\u1ea3 \u0111\u1eddi l\u00e0m cha (ph\u1ee5), n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 s\u01b0 ph\u1ee5. Ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi th\u1ea7y nh\u01b0 \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi cha. N\u0103m x\u01b0a khi Kh\u1ed5ng Phu T\u1eed qua \u0111\u1eddi c\u00e1c h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eadp h\u1ee3p l\u1ea1i c\u00f9ng nhau \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m, ri\u00eang T\u1eed C\u1ed1ng m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ecbu tang th\u00eam 3 n\u0103m, t\u1ed5ng c\u1ed9ng T\u1eed C\u1ed1ng ch\u1ecbu tang 6 n\u0103m.<\/p>\n<p>L\u1ec5 ti\u1ebft th\u1eddi x\u01b0a h\u1ebft s\u1ee9c nhi\u1ec1u v\u00e0 n\u1ed9i dung c\u0169ng r\u1ea5t chi ti\u1ebft, ph\u1ee9c t\u1ea1p. Nh\u01b0ng cho d\u00f9 l\u1ec5 ti\u1ebft c\u00f3 chi ti\u1ebft t\u1ec9 m\u1ec9 \u0111\u1ebfn bao nhi\u00eau c\u0169ng \u0111\u1ec1u l\u1ea5y quy lu\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa thi\u00ean \u0111\u1ecba l\u00e0m chu\u1ea9n t\u1eafc. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u0103n b\u1ea3n \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi l\u1eadp th\u00e2n, c\u0169ng l\u00e0 c\u01a1 s\u1edf c\u1ee7a vi\u1ec7c t\u1ec1 gia tr\u1ecb qu\u1ed1c b\u00ecnh thi\u00ean h\u1ea1. Do \u0111\u00f3 th\u1eddi x\u01b0a khi h\u1ecdc sinh \u0111i h\u1ecdc th\u00ec ph\u1ea3i h\u1ecdc l\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, h\u1ecdc t\u1eadp l\u1ec5 ti\u1ebft hi\u1ebfu, \u0111\u1ec5, trung, thu\u1eadn, s\u1eafp x\u1ebfp v\u1ecb tr\u00ed b\u1ea3n th\u00e2n cho ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c ho\u00e0n c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i, gi\u1eef v\u1eefng b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n trong c\u00e1c ho\u00e0n c\u1ea3nh \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh g\u00e2y k\u1ebft o\u00e1n v\u00e0 h\u1ed1i h\u1eadn v\u1ec1 sau. Trong Quan Ngh\u0129a &#8211; L\u1ec5 K\u00fd vi\u1ebft: \u201cHi\u1ebfu \u0111\u1ec5 trung thu\u1eadn h\u00e0nh chi, nhi h\u1eadu kh\u1ea3 d\u0129 vi nh\u00e2n; kh\u1ea3 d\u0129 vi nh\u00e2n, nhi h\u1eadu kh\u1ea3 d\u0129 tr\u1ecb nh\u00e2n d\u00e3. C\u1ed1 th\u00e1nh v\u01b0\u01a1ng tr\u1ecdng l\u1ec5.\u201d (t\u1ea1m d\u1ecbch: Chi\u1ec3u theo hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 trung thu\u1eadn m\u00e0 x\u1eed s\u1ef1 th\u00ec sau \u0111\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, r\u1ed3i m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 cai tr\u1ecb ng\u01b0\u1eddi. Th\u1ebf n\u00ean th\u00e1nh v\u01b0\u01a1ng x\u01b0a nay \u0111\u1ec1u coi tr\u1ecdng l\u1ec5).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay nh\u1eefng l\u1ec5 ti\u1ebft x\u01b0a \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u00e3ng qu\u00ean. Con ch\u00e1u trong nh\u00e0 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng \u00f4ng vua nh\u1ecf, c\u1ea3 nh\u00e0 \u0111\u1ec1u x\u00fam l\u1ea1i quanh ch\u00fang, ch\u00fang tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00f4ng ch\u1ee9c kh\u00f4ng v\u1ecb l\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1eb7c quy\u1ec1n, c\u00f3 th\u1ec3 h\u00f4 m\u01b0a g\u1ecdi gi\u00f3, ch\u1ec9 huy, y\u00eau c\u1ea7u h\u1ebft th\u1ea3y. N\u1ec1n ngh\u1ec7 thu\u1eadt h\u1ed9i ho\u1ea1 thanh cao nh\u00e3 nh\u1eb7n c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng b\u1ecb l\u1ea1nh nh\u1ea1t b\u1ecf r\u01a1i, b\u1ecb b\u00e0i x\u00edch, c\u00f2n c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 ph\u00e1i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ed7n lo\u1ea1n h\u1ed3 \u0111\u1ed3 l\u1ea1i chi\u1ebfm c\u1ee9 nh\u1eefng n\u01a1i tr\u01b0ng b\u00e0y ngh\u1ec7 thu\u1eadt. V\u0103n ho\u00e1 th\u1ea7n truy\u1ec1n ch\u00ednh th\u1ed1ng, nh\u1eefng \u0111\u1ea1o l\u00fd ph\u1ed5 qu\u00e1t l\u1ea1i b\u1ecb ph\u00ea ph\u00e1n \u0111\u00e0n \u00e1p, c\u00f2n c\u00e1c lo\u1ea1i t\u00e0 thuy\u1ebft l\u1ea1i chi\u1ebfm th\u1ebf th\u01b0\u1ee3ng phong, v\u00e2n v\u00e2n v\u00e0 v\u00e2n v\u00e2n. L\u00fd ni\u1ec7m v\u1ec1 ch\u00ednh-t\u00e0, qu\u00fd-ti\u1ec7n \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ea3o l\u1ed9n c\u1ea3 l\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf, th\u1eed h\u1ecfi x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng lo\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c sao?<\/p>\n<p>(c\u00f2n ti\u1ebfp)<\/p>\n<p>Ch\u00fa th\u00edch:<\/p>\n<p>(1) Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u01b0\u1eddng c\u00f3 c\u00e2u l\u00e0: thuy\u1ec1n theo l\u00e1i g\u00e1i theo ch\u1ed3ng<\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb:\u00a0<a href=\"https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/53754\">https:\/\/www.zhengjian.org\/node\/53754<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] T\u1eeb \u201cl\u1ec5\u201d \u1edf \u0111\u00e2y \u00fd ch\u1ec9 nh\u1eefng quy ph\u1ea1m v\u1ec1 h\u00e0nh vi c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ph\u00e2n chia ra l\u1ec5 t\u1ebf t\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cc\u00e1t l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi g\u1ecdi l\u00e0: \u201cgia l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n kh\u00e1ch g\u1ecdi l\u00e0: \u201ct\u00e2n l\u1ec5\u201d, c\u00e1c l\u1ec5 nghi d\u00f9ng trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cqu\u00e2n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[302],"class_list":["post-27700","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vanhoa-truyenthong","tag-tim-hieu-luc-nghe"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] T\u1eeb \u201cl\u1ec5\u201d \u1edf \u0111\u00e2y \u00fd ch\u1ec9 nh\u1eefng quy ph\u1ea1m v\u1ec1 h\u00e0nh vi c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ph\u00e2n chia ra l\u1ec5 t\u1ebf t\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cc\u00e1t l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi g\u1ecdi l\u00e0: \u201cgia l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n kh\u00e1ch g\u1ecdi l\u00e0: \u201ct\u00e2n l\u1ec5\u201d, c\u00e1c l\u1ec5 nghi d\u00f9ng trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cqu\u00e2n [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-07-29T13:31:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-12T03:21:07+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"editor_n\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"editor_n\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\"},\"author\":{\"name\":\"editor_n\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"headline\":\"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5\",\"datePublished\":\"2021-07-29T13:31:30+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-12T03:21:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\"},\"wordCount\":2080,\"keywords\":[\"T\u00ecm hi\u1ec3u l\u1ee5c ngh\u1ec7\"],\"articleSection\":[\"V\u0103n h\u00f3a truy\u1ec1n th\u1ed1ng\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\",\"name\":\"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2021-07-29T13:31:30+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-12T03:21:07+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085\",\"name\":\"editor_n\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"editor_n\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] T\u1eeb \u201cl\u1ec5\u201d \u1edf \u0111\u00e2y \u00fd ch\u1ec9 nh\u1eefng quy ph\u1ea1m v\u1ec1 h\u00e0nh vi c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ph\u00e2n chia ra l\u1ec5 t\u1ebf t\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cc\u00e1t l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi h\u1ecfi g\u1ecdi l\u00e0: \u201cgia l\u1ec5\u201d, l\u1ec5 ti\u1ebfp \u0111\u00f3n kh\u00e1ch g\u1ecdi l\u00e0: \u201ct\u00e2n l\u1ec5\u201d, c\u00e1c l\u1ec5 nghi d\u00f9ng trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n s\u1ef1 g\u1ecdi l\u00e0: \u201cqu\u00e2n [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2021-07-29T13:31:30+00:00","article_modified_time":"2025-05-12T03:21:07+00:00","author":"editor_n","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"editor_n","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html"},"author":{"name":"editor_n","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"headline":"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5","datePublished":"2021-07-29T13:31:30+00:00","dateModified":"2025-05-12T03:21:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html"},"wordCount":2080,"keywords":["T\u00ecm hi\u1ec3u l\u1ee5c ngh\u1ec7"],"articleSection":["V\u0103n h\u00f3a truy\u1ec1n th\u1ed1ng"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html","name":"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5 - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2021-07-29T13:31:30+00:00","dateModified":"2025-05-12T03:21:07+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2021\/07\/kham-pha-luc-nghe-5-ngu-le.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kh\u00e1m ph\u00e1 l\u1ee5c ngh\u1ec7 (5): Ng\u0169 l\u1ec5"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/d39853a2b0e6235cdad43189e4cbd085","name":"editor_n","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/477cfe79ccaed8cd40df0d7aaa67e353ae2abbab5c5e604c00a2fa48794ede02?s=96&d=mm&r=g","caption":"editor_n"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorn"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27700"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27700\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}