{"id":26726,"date":"2020-10-19T14:54:09","date_gmt":"2020-10-19T14:54:09","guid":{"rendered":"https:\/\/chanhkien.org\/?p=26726"},"modified":"2025-05-12T10:21:29","modified_gmt":"2025-05-12T03:21:29","slug":"kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html","title":{"rendered":"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng"},"content":{"rendered":"<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>[ChanhKien.org]<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-26727\" src=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1-300x127.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"127\" srcset=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1-300x127.jpg 300w, https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg 450w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">H\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c quasar (c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 chu\u1ea9n tinh &#8211; l\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 c\u1ef1c xa v\u00e0 c\u1ef1c s\u00e1ng v\u1edbi d\u1ecbch chuy\u1ec3n \u0111\u1ecf r\u1ea5t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng) do k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u0169 tr\u1ee5 Hubble ch\u1ee5p l\u1ea1i, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble. Image: S. H. Suyu \/ TUM \/ MPA, K. C. Wong \/ Univ. Tokio; NASA; ESA\uff09<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 8 th\u00e1ng 1 n\u0103m 2020, t\u1ea1i H\u1ed9i ngh\u1ecb th\u01b0\u1eddng ni\u00ean c\u1ee7a Hi\u1ec7p h\u1ed9i Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc Hoa K\u1ef3 l\u1ea7n th\u1ee9 235 t\u1ea1i Honolulu, Hawaii, M\u1ef9 c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 k\u1ebft qu\u1ea3 m\u1edbi nh\u1ea5t v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111o t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. \u0110i\u1ec1u ng\u1ea1c nhi\u00ean l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 m\u1edbi n\u00e0y c\u00f3 s\u1ef1 sai kh\u00e1c r\u1ea5t l\u1edbn so v\u1edbi c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 quan tr\u1eafc tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3 quan tr\u1eafc m\u1edbi nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p th\u1ea5u k\u00ednh h\u1ea5p d\u1eabn. V\u00ec l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 trong v\u0169 tr\u1ee5, ch\u00fang gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t chi\u1ebfc k\u00ednh l\u00fap kh\u1ed5ng l\u1ed3, ph\u00f3ng to v\u00e0 b\u1ebb cong \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u1ebfn t\u1eeb ph\u00eda sau c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3. L\u1ee3i d\u1ee5ng hi\u1ec7u \u1ee9ng n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o ch\u00ednh x\u00e1c kho\u1ea3ng c\u00e1ch gi\u1eefa c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 v\u00e0 Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n r\u1eb1ng s\u1ef1 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 m\u1edf r\u1ed9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p m\u1edbi c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t r\u1ea5t l\u1edbn so v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 m\u1edf r\u1ed9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 xa x\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p b\u1ee9c x\u1ea1 n\u1ec1n vi s\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>T\u1ed1c \u0111\u1ed9 m\u1edf r\u1ed9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 b\u1edfi h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble. Nh\u01b0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 bi\u1ebft gi\u00e1 tr\u1ecb ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble l\u00e0 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh tu\u1ed5i, k\u00edch th\u01b0\u1edbc v\u00e0 s\u1ef1 di\u1ec5n h\u00f3a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. Kh\u00e1m ph\u00e1 b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c l\u1edbn nh\u1ea5t m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n \u0111ang ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y. K\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ed7 h\u1ed5ng r\u1ea5t l\u1edbn trong m\u00f4 h\u00ecnh v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00fang ta bi\u1ebft hi\u1ec7n n\u00e0y, c\u1ea7n c\u00f3 m\u1ed9t l\u00fd lu\u1eadn m\u1edbi \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t trong h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble gi\u1eefa c\u00e1c v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 xa x\u00f4i.<\/p>\n<p>H0LiCOW l\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111o l\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble m\u1edbi, trong hai th\u1eadp k\u1ef7 qua, Nh\u00f3m d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u00e3 c\u1ea3i ti\u1ebfn \u0111\u00e1ng k\u1ec3 k\u1ef9 thu\u1eadt \u0111o h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble b\u1eb1ng th\u1ea5u k\u00ednh h\u1ea5p d\u1eabn.<\/p>\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3 \u0111o l\u01b0\u1eddng m\u1edbi nh\u1ea5t c\u1ee7a H0LiCOW v\u00e0 c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n kh\u00e1c cho th\u1ea5y, H\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn l\u1edbn h\u01a1n so v\u1edbi h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble \u0111\u1ed1i v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 xa x\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o l\u01b0\u1eddng b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p b\u1ee9c x\u1ea1 n\u1ec1n vi s\u00f3ng c\u1ee7a v\u1ec7 tinh Planck satellite c\u1ee7a C\u01a1 quan V\u0169 tr\u1ee5 Ch\u00e2u \u00c2u.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 Sherry Suyu, tr\u01b0\u1edfng nh\u00f3m H0LiCOW, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a Vi\u1ec7n V\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n Max Planck, \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u trung \u01b0\u01a1ng \u0110\u00e0i Loan, cho bi\u1ebft: \u201cN\u1ebfu nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1ea5t qu\u00e1n, th\u00ec n\u00f3 ng\u1ee5 \u00fd r\u1eb1ng ch\u00fang ta ch\u01b0a ho\u00e0n to\u00e0n hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1t tri\u1ec3n theo th\u1eddi gian nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 s\u1ef1 di\u1ec5n ho\u00e1 ph\u00e1t tri\u1ec3n trong th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u00f3m H0LiCOW \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng Hubble \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t \u00e1nh s\u00e1ng ph\u00e1t ra t\u1eeb s\u00e1u Quasar. K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng quan s\u00e1t l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng t\u1eeb m\u1ed7i lo\u1ea1i tinh th\u1ec3 Quasar c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng qua d\u1eabn l\u1ef1c b\u1ebb cong c\u1ee7a m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 v\u00f2ng ngo\u00e0i kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u1ec3 ph\u00f3ng to th\u00e0nh b\u1ed1n h\u00ecnh \u1ea3nh. C\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00e1ch thi\u00ean h\u00e0 c\u1ee7a ch\u00fang ta kho\u1ea3ng t\u1eeb 3 t\u1ef7 \u0111\u1ebfn 6,5 t\u1ef7 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. Kho\u1ea3ng c\u00e1ch trung b\u00ecnh gi\u1eefa c\u00e1c Quasar v\u00e0 tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e0 5,5 t\u1ef7 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng.<\/p>\n<p>L\u1ed9 tuy\u1ebfn c\u1ee7a tia s\u00e1ng \u0111\u1ebfn t\u1eeb h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a m\u1ed7i m\u1ed9t th\u1ea5u k\u00ednh v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ebfn tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e0 kh\u00e1c nhau. \u0110\u1ec3 l\u1ea7n theo t\u1eebng l\u1ed9 tuy\u1ebfn c\u1ee7a n\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00e3 theo d\u00f5i tia s\u00e1ng s\u1ea3n sinh ra khi c\u00e1c l\u1ed7 \u0111en Quasar nu\u1ed1t ch\u1eedng v\u1eadt ch\u1ea5t. Khi tia s\u00e1ng l\u00f3e l\u00ean, m\u1ed7i h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a th\u1ea5u k\u00ednh h\u1ea5p d\u1eabn s\u1ebd s\u00e1ng l\u00ean \u1edf nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Tr\u00ecnh t\u1ef1 l\u00f3e s\u00e1ng n\u00e0y cho ph\u00e9p c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian tr\u1ec5 gi\u1eefa m\u1ed7i h\u00ecnh \u1ea3nh khi \u00e1nh s\u00e1ng th\u1ea5u k\u00ednh truy\u1ec1n d\u1ecdc theo \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ebfn tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng c\u00e1ch t\u1eeb c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u00e1c tinh th\u1ec3 Quasar, v\u00e0 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng c\u00e1ch t\u1eeb tr\u00e1i \u0111\u1ea5t \u0111\u1ebfn c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0. B\u1eb1ng c\u00e1ch so s\u00e1nh c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb kho\u1ea3ng c\u00e1ch n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 \u0111o l\u01b0\u1eddng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, b\u1eb1ng h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble. Nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Kenneth Wong, th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a nh\u00f3m H0LiCOW \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ea1i Vi\u1ec7n V\u1eadt l\u00fd v\u00e0 To\u00e1n h\u1ecdc V\u0169 tr\u1ee5, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tokyo, Nh\u1eadt B\u1ea3n, \u0111\u00e3 n\u00f3i: \u201cM\u1ee9c \u0111\u1ed9 d\u00e0i c\u1ee7a m\u1ed7i th\u1eddi gian tr\u00ec ho\u00e3n \u0111\u1ec1u hi\u1ec3n th\u1ecb t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u1ea3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, n\u1ebfu th\u1eddi gian tr\u1ec5 c\u00e0ng, th\u00ec t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u1ea3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00f3 c\u00e0ng nhanh. N\u1ebfu th\u1eddi gian d\u00e0i, th\u00ec t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf s\u1ebd ch\u1eadm h\u01a1n&#8221;.<\/p>\n<p>Tr\u1ecb s\u1ed1 Hubble \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00ednh to\u00e1n l\u00e0 73 km\/gi\u00e2y tr\u00ean m\u1ed7i Megaparsec (m\u1ed9t Megaparsec l\u00e0 m\u1ed9t tri\u1ec7u parsec, ho\u1eb7c kho\u1ea3ng 3.3 tri\u1ec7u n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng), sai s\u1ed1 l\u00e0 2.4\uff05, \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a, l\u00e0 do s\u1ef1 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, c\u1ee9 m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 c\u00e1ch Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t 3,3 tri\u1ec7u n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng, th\u00ec n\u00f3 s\u1ebd di chuy\u1ec3n ra xa ch\u00fang ta v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 73 km\/gi\u00e2y.<\/p>\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3 \u0111o l\u01b0\u1eddng c\u1ee7a nh\u00f3m nghi\u00ean n\u00e0y g\u1ea7n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1edbi gi\u00e1 tr\u1ecb H\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00e1c l\u00e0 SH0ES. K\u1ebft qu\u1ea3 \u0111o l\u01b0\u1eddng c\u1ee7a SH0ES l\u00e0 d\u1ef1a tr\u00ean vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c sao bi\u1ebfn quang Cepheids v\u00e0 c\u00e1c si\u00eau t\u00e2n tinh \u0111\u1ec3 \u0111o kho\u1ea3ng c\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111o c\u1ee7a hai nh\u00f3m n\u00e0y c\u00f3 s\u1ef1 ch\u00eanh l\u1ec7ch r\u00f5 r\u00e0ng so v\u1edbi k\u1ebft qu\u1ea3 h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o b\u1eb1ng v\u1ec7 tinh Planck l\u00e0 kho\u1ea3ng 67 km\/gi\u00e2y tr\u00ean m\u1ed7i Megaparsec.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edfng nh\u00f3m d\u1ef1 \u00e1n COSMOGRAIL, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Fr\u00e9d\u00e9ric Courbin c\u1ee7a Vi\u1ec7n C\u00f4ng ngh\u1ec7 Li\u00ean bang Th\u1ee5y S\u0129 t\u1ea1i Lausanne, cho bi\u1ebft: \u201cM\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u1eafc ph\u1ee5c l\u00e0 th\u00f4ng qua m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi COSMOGRAIL chuy\u00ean m\u00f4n ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00e1c tr\u00ecnh t\u1ef1 gi\u00e1m s\u00e1t, \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9 tr\u1ec5 th\u1eddi gian c\u1ee7a m\u1ed9t trong s\u1ed1 thi\u00ean th\u1ec3 Quasar th\u00f4ng qua h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ea5u k\u00ednh.\u201d<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m 2012, nh\u00f3m H0LiCOW \u0111\u00e3 thu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh \u1ea3nh Hubble v\u00e0 c\u00e1c th\u00f4ng tin v\u1ec1 \u0111\u1ed9 tr\u1ec5 th\u1eddi gian c\u1ee7a 10 tinh th\u1ec3 Quasar qua th\u1ea5u k\u00ednh d\u1eabn l\u1ef1c c\u0169ng nh\u01b0 l\u00e0 th\u1ea5u k\u00ednh thi\u00ean h\u00e0 d\u1eabn l\u1ef1c. M\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a nh\u00f3m l\u00e0 quan s\u00e1t t\u1eeb 30 h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ea5u k\u00ednh chu\u1ea9n tinh Quasar tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m sai s\u1ed1 x\u00e1c xu\u1ea5t 2,4% c\u1ee7a n\u00f3 xu\u1ed1ng 1%.<\/p>\n<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi n\u00e0y cho th\u1ea5y \u0111ang c\u00f3 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i l\u1edbn di\u1ec5n ra trong v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ng\u00e0y c\u00e0ng nhanh.<\/p>\n<p><em>D\u1ecbch t\u1eeb: <a class=\"external free\" href=\"http:\/\/www.zhengjian.org\/node\/256360\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.zhengjian.org\/node\/256360<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 [ChanhKien.org] H\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c quasar (c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 chu\u1ea9n tinh &#8211; l\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 c\u1ef1c xa v\u00e0 c\u1ef1c s\u00e1ng v\u1edbi d\u1ecbch chuy\u1ec3n \u0111\u1ecf r\u1ea5t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng) do k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u0169 tr\u1ee5 Hubble ch\u1ee5p l\u1ea1i, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble. Image: S. H. Suyu \/ TUM \/ MPA, K. C. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[84],"tags":[],"class_list":["post-26726","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vu-tru-hoc"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 [ChanhKien.org] H\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c quasar (c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 chu\u1ea9n tinh &#8211; l\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 c\u1ef1c xa v\u00e0 c\u1ef1c s\u00e1ng v\u1edbi d\u1ecbch chuy\u1ec3n \u0111\u1ecf r\u1ea5t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng) do k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u0169 tr\u1ee5 Hubble ch\u1ee5p l\u1ea1i, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble. Image: S. H. Suyu \/ TUM \/ MPA, K. C. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-10-19T14:54:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-12T03:21:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"450\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"190\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Editor\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Editor\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\"},\"author\":{\"name\":\"Editor\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/91ab0eb1cf2ad68554a03f2715adea76\"},\"headline\":\"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng\",\"datePublished\":\"2020-10-19T14:54:09+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-12T03:21:29+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\"},\"wordCount\":1885,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1-300x127.jpg\",\"articleSection\":[\"V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\",\"name\":\"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1-300x127.jpg\",\"datePublished\":\"2020-10-19T14:54:09+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-12T03:21:29+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/91ab0eb1cf2ad68554a03f2715adea76\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg\",\"width\":450,\"height\":190},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/91ab0eb1cf2ad68554a03f2715adea76\",\"name\":\"Editor\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bbe12cbfddd7ad41381dcfcdbd16b60aa4c97d1cf26d0d5a03b63122e346ec40?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bbe12cbfddd7ad41381dcfcdbd16b60aa4c97d1cf26d0d5a03b63122e346ec40?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Editor\"},\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorb\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"\u00a0 [ChanhKien.org] H\u00ecnh \u1ea3nh c\u00e1c quasar (c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 chu\u1ea9n tinh &#8211; l\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 c\u1ef1c xa v\u00e0 c\u1ef1c s\u00e1ng v\u1edbi d\u1ecbch chuy\u1ec3n \u0111\u1ecf r\u1ea5t \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng) do k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u0169 tr\u1ee5 Hubble ch\u1ee5p l\u1ea1i, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng s\u1ed1 Hubble. Image: S. H. Suyu \/ TUM \/ MPA, K. C. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2020-10-19T14:54:09+00:00","article_modified_time":"2025-05-12T03:21:29+00:00","og_image":[{"width":450,"height":190,"url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Editor","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Editor","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html"},"author":{"name":"Editor","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/91ab0eb1cf2ad68554a03f2715adea76"},"headline":"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng","datePublished":"2020-10-19T14:54:09+00:00","dateModified":"2025-05-12T03:21:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html"},"wordCount":1885,"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1-300x127.jpg","articleSection":["V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html","name":"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1-300x127.jpg","datePublished":"2020-10-19T14:54:09+00:00","dateModified":"2025-05-12T03:21:29+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/91ab0eb1cf2ad68554a03f2715adea76"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#primaryimage","url":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/anh1-1.jpg","width":450,"height":190},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2020\/10\/kham-pha-thien-van-moi-toc-do-gian-no-cua-vu-tru-lan-can-dang-gia-tang.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kh\u00e1m ph\u00e1 thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi: t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00e3n n\u1edf c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e2n c\u1eadn \u0111ang gia t\u0103ng"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/91ab0eb1cf2ad68554a03f2715adea76","name":"Editor","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bbe12cbfddd7ad41381dcfcdbd16b60aa4c97d1cf26d0d5a03b63122e346ec40?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bbe12cbfddd7ad41381dcfcdbd16b60aa4c97d1cf26d0d5a03b63122e346ec40?s=96&d=mm&r=g","caption":"Editor"},"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/editorb"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26726"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26726\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}