{"id":24791,"date":"2016-07-01T15:46:15","date_gmt":"2016-07-01T15:46:15","guid":{"rendered":"http:\/\/chanhkien.org\/?p=24791"},"modified":"2025-05-31T03:54:11","modified_gmt":"2025-05-30T20:54:11","slug":"loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html","title":{"rendered":"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian"},"content":{"rendered":"<p><b>[ChanhKien.org]<\/b><\/p>\n<p><i>V&#361; tr&#7909; h&igrave;nh th&agrave;nh nh&#432; th&#7871; n&agrave;o? Con ng&#432;&#7901;i t&#7915; &#273;&acirc;u &#273;&#7871;n? V&#361; tr&#7909; ph&#7843;i ch&#259;ng kh&ocirc;ng c&oacute; bi&ecirc;n gi&#7899;i? Ng&#432;&#7899;c nh&igrave;n l&ecirc;n b&#7847;u tr&#7901;i &#273;&#7847;y r&#7851;y c&aacute;c v&igrave; tinh t&uacute;, bi&#7871;t bao ng&#432;&#7901;i &#273;&atilde; t&#7915;ng t&#7921; h&#7887;i b&#7843;n th&acirc;n nh&#432; v&#7853;y. Nh&#432;ng d&ugrave; c&oacute; tra c&#7913;u t&#7845;t c&#7843; c&aacute;c s&aacute;ch v&#7903; kinh &#273;i&#7875;n, v&#7851;n kh&oacute; c&oacute; th&#7875; t&igrave;m &#273;&#432;&#7907;c &#273;&aacute;p &aacute;n &#273;&#7847;y &#273;&#7911;. &#272;&acirc;y &#273;&iacute;ch th&#7883; l&agrave; c&acirc;u h&#7887;i v&#297;nh vi&#7877;n kh&ocirc;ng c&oacute; l&#7901;i gi&#7843;i c&#7911;a nh&acirc;n lo&#7841;i.<\/i><\/p>\n<p><i>T&#7915; Tr&aacute;i &#272;&#7845;t l&agrave; trung t&acirc;m c&#7911;a v&#361; tr&#7909; &#273;&#7871;n thuy&#7871;t M&#7863;t Tr&#7901;i l&agrave; trung t&acirc;m c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, t&#7915; thuy&#7871;t V&#7909; N&#7893; l&#7899;n Big Bang &#273;&#7871;n thuy&#7871;t &#272;a v&#361; tr&#7909; c&#7911;a khoa h&#7885;c v&#361; tr&#7909; hi&#7879;n &#273;&#7841;i, nh&#7919;ng ph&aacute;t hi&#7879;n m&#7899;i li&ecirc;n t&#7909;c ph&#7911; &#273;&#7883;nh nh&#7919;ng nh&#7853;n th&#7913;c c&#361;. Ph&aacute;t hi&#7879;n m&#7899;i nh&#7845;t cho th&#7845;y, v&#361; tr&#7909; c&#7911;a ch&uacute;ng ta c&oacute; l&#7869; ch&#7881; l&agrave; m&#7897;t trong v&ocirc; s&#7889; c&aacute;c v&#361; tr&#7909; &#273;an xen ngang d&#7885;c, th&#7871; gi&#7899;i ba chi&#7873;u quen thu&#7897;c v&#7899;i ch&uacute;ng ta c&oacute; l&#7869; ch&#7881; l&agrave; m&#7897;t th&#7871; gi&#7899;i h&#432; &#7843;o, qu&aacute; kh&#7913;, hi&#7879;n t&#7841;i, t&#432;&#417;ng lai c&oacute; l&#7869; c&ugrave;ng &#273;&#7891;ng th&#7901;i t&#7891;n t&#7841;i. Nh&#7919;ng nghi&ecirc;n c&#7913;u ph&aacute;t hi&#7879;n n&agrave;y &#273;&atilde; ho&agrave;n to&agrave;n &#273;&#7843;o ng&#432;&#7907;c nh&#7919;ng l&yacute; gi&#7843;i hi&#7879;n h&#7919;u v&#7873; v&#361; tr&#7909; c&#7911;a ch&uacute;ng ta. Tr&#7921;c gi&aacute;c c&#7911;a ch&uacute;ng ta &#273;&#7889;i v&#7899;i s&#7921; v&#7853;t quen thu&#7897;c sao c&oacute; th&#7875; nh&#7853;n bi&#7871;t sai &#273;&#7871;n v&#7853;y ch&#7913;? Nh&#7919;ng &#273;i&#7873;u qu&aacute; kinh ng&#7841;c n&agrave;y c&oacute; l&#7869; s&#7869; khi&#7871;n b&#7841;n ph&#7843;i &#273;&#7863;t c&acirc;u h&#7887;i r&#7857;ng r&#7889;t cu&#7897;c m&#7913;c &#273;&#7897; &#273;&aacute;ng tin c&#7853;y c&#7911;a nh&#7919;ng nghi&ecirc;n c&#7913;u n&agrave;y ra sao? Lo&#7841;t b&agrave;i n&agrave;y s&#7869; c&ugrave;ng qu&yacute; v&#7883; t&igrave;m hi&#7875;u nh&#7919;ng nghi&ecirc;n c&#7913;u v&agrave; ph&aacute;t hi&#7879;n m&#7899;i nh&#7845;t, &#273;&#7891;ng th&#7901;i c&#361;ng m&#7903; ra m&#7897;t c&aacute;nh c&#7917;a m&#7899;i cho qu&yacute; v&#7883;, c&oacute; th&#7875; t&#7915; &#273;&acirc;y b&#7841;n c&oacute; th&#7875; t&igrave;m ra &#273;&#432;&#7907;c manh m&#7889;i v&#7873; v&#361; tr&#7909; ch&acirc;n th&#7921;c.<\/i><\/p>\n<p><b>Ph&#7847;n 1: Nh&#7853;n th&#7913;c v&#7873; kh&ocirc;ng gian<\/b><\/p>\n<p>Trong T&#7873; T&#7909;c Hu&#7845;n &ndash; Ho&agrave;i Nam T&#7917; c&oacute; vi&#7871;t: &ldquo;B&#7889;n ph&#432;&#417;ng, tr&ecirc;n d&#432;&#7899;i g&#7885;i l&agrave; v&#361;, t&#7915; qu&aacute; kh&#7913; &#273;&#7871;n hi&#7879;n t&#7841;i g&#7885;i l&agrave; tr&#7909;&rdquo;. Ng&#432;&#7901;i Trung Qu&#7889;c c&#7893; &#273;&#7841;i l&yacute; gi&#7843;i &ldquo;v&#361;&rdquo; l&agrave; kh&ocirc;ng gian r&#7897;ng l&#7899;n v&ocirc; h&#7841;n, &ldquo;tr&#7909;&rdquo; l&agrave; th&#7901;i gian li&ecirc;n t&#7909;c v&#297;nh h&#7857;ng. Ng&agrave;nh v&#361; tr&#7909; h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng g&#7885;i v&#361; tr&#7909; l&agrave; t&ecirc;n g&#7885;i chung cho t&#7845;t c&#7843; kh&ocirc;ng gian v&agrave; th&#7901;i gian.<\/p>\n<p>V&#7853;y th&igrave; kh&ocirc;ng gian l&agrave; g&igrave;? V&#7845;n &#273;&#7873; xem ra c&oacute; v&#7867; &#273;&#417;n gi&#7843;n n&agrave;y l&#7841;i &#273;ang &#273;&aacute;nh &#273;&#7889; c&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c hi&#7879;n nay. Kh&ocirc;ng gian bao h&agrave;m v&#7841;n v&#7853;t, v&#7841;n v&#7853;t l&#7841;i bao h&agrave;m kh&ocirc;ng gian. C&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c t&#7915;ng th&#7889;t l&ecirc;n r&#7857;ng &#273;&acirc;y l&agrave; m&#7897;t trong nh&#7919;ng &#273;&#7873; t&agrave;i kh&oacute; v&agrave; th&acirc;m s&acirc;u nh&#7845;t c&#7911;a v&#7853;t l&yacute; h&#7885;c.<\/p>\n<p>C&aacute;c nh&agrave; v&#7853;t l&yacute; h&#7885;c ban &#273;&#7847;u cho r&#7857;ng kh&ocirc;ng gian k&#7923; th&#7921;c l&agrave; tr&#7889;ng r&#7895;ng kh&ocirc;ng c&oacute; g&igrave; c&#7843;. Newton, cha &#273;&#7867; c&#7911;a ng&agrave;nh khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i, &#273;&atilde; mi&ecirc;u t&#7843; kh&ocirc;ng gian l&agrave; m&#7897;t s&acirc;n kh&#7845;u r&#7897;ng l&#7899;n m&ecirc;nh m&ocirc;ng, m&atilde;i m&atilde;i b&#7873;n v&#7919;ng kh&ocirc;ng thay &#273;&#7893;i. M&#7885;i th&#7913; trong v&#361; tr&#7909; &#273;&#7873;u &#273;ang bi&#7875;u di&#7877;n tr&ecirc;n s&acirc;n kh&#7845;u n&agrave;y, v&#7841;n v&#7853;t &#273;&#7873;u thay &#273;&#7893;i vai di&#7877;n tr&ecirc;n s&acirc;n kh&#7845;u n&agrave;y. Di&#7877;n xu&#7845;t kh&ocirc;ng &#7843;nh h&#432;&#7903;ng t&#7899;i s&acirc;n kh&#7845;u, s&acirc;n kh&#7845;u c&#361;ng kh&ocirc;ng &#7843;nh h&#432;&#7903;ng t&#7899;i di&#7877;n xu&#7845;t. Trong con m&#7855;t c&#7911;a Newton, v&#361; tr&#7909; gi&#7889;ng nh&#432; m&#7897;t c&#7895; m&aacute;y ch&iacute;nh x&aacute;c v&#7853;n h&agrave;nh theo m&#7897;t quy lu&#7853;t c&#7889; &#273;&#7883;nh. V&iacute; nh&#432; Tr&aacute;i &#272;&#7845;t quay quanh M&#7863;t Tr&#7901;i, c&aacute;c thi&ecirc;n h&agrave; gi&#7889;ng nh&#432; c&aacute;c b&aacute;nh r&#259;ng c&#7911;a chi&#7871;c &#273;&#7891;ng h&#7891; kh&#7893;ng l&#7891;. &#272;&acirc;y l&agrave; quan ni&#7879;m th&#7901;i kh&ocirc;ng c&#7913;ng nh&#7855;c, &#273;&oacute;ng khung th&#7901;i gian, kh&ocirc;ng gian v&agrave;o m&#7897;t th&#7875; h&#7879; ri&ecirc;ng bi&#7879;t, t&#7913;c coi th&#7901;i gian v&agrave; kh&ocirc;ng gian l&agrave; ho&agrave;n to&agrave;n &#273;&#7897;c l&#7853;p v&#7899;i nhau. C&aacute;c &#273;&#7883;nh lu&#7853;t c&#417; h&#7885;c c&#7911;a Newton &#273;&atilde; mi&ecirc;u t&#7843; r&otilde; r&agrave;ng c&aacute;c hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng c&oacute; th&#7875; c&#7843;m nh&#7853;n b&#7857;ng tr&#7921;c gi&aacute;c x&#7843;y ra xung quanh ch&uacute;ng ta, t&#7915; c&aacute;c hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng nh&#7887; nh&#432; qu&#7843; t&aacute;o r&#417;i, &#273;&#7871;n c&aacute;c hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng l&#7899;n nh&#432; Tr&aacute;i &#272;&#7845;t chuy&#7875;n &#273;&#7897;ng theo qu&#7929; &#273;&#7841;o quanh M&#7863;t Tr&#7901;i. Tr&#7843;i qua h&agrave;ng tr&#259;m n&#259;m th&iacute; nghi&#7879;m ki&#7875;m ch&#7913;ng, &#273;&#7883;nh lu&#7853;t n&agrave;y m&#7899;i &#273;&#432;&#7907;c to&agrave;n th&#7871; gi&#7899;i c&ocirc;ng nh&#7853;n.<\/p>\n<p>Nh&#432;ng Einstein v&#7899;i c&aacute;ch suy ngh&#297; &#273;&#7897;c &#273;&aacute;o &#273;&atilde; ch&#7881; ra r&#7857;ng, th&#7921;c ra kh&ocirc;ng gian l&agrave; m&#7897;t th&#7921;c th&#7875; gi&#7889;ng nh&#432; t&#7845;m th&#7843;m cao su, c&oacute; th&#7875; khi&#7871;n n&oacute; u&#7889;n cong, c&#361;ng c&oacute; th&#7875; khi&#7871;n n&oacute; g&#7845;p kh&uacute;c, ho&#7863;c c&oacute; th&#7875; khi&#7871;n n&oacute; rung &#273;&#7897;ng. Th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng ch&uacute;ng ta kh&ocirc;ng &yacute; th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a kh&ocirc;ng gian, gi&#7889;ng nh&#432; c&aacute; b&#417;i trong n&#432;&#7899;c, ch&uacute;ng kh&ocirc;ng &yacute; th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a n&#432;&#7899;c l&agrave; v&igrave; ch&uacute;ng lu&ocirc;n &#7903; trong n&#432;&#7899;c. Einstein ch&#7881; ra r&#7857;ng, trong khi v&#7853;t th&#7875; &#273;ang chuy&#7875;n &#273;&#7897;ng, kh&ocirc;ng gian v&agrave; th&#7901;i gian s&#7869; d&ugrave;ng m&#7897;t ph&#432;&#417;ng th&#7913;c &#273;&#7863;c th&ugrave; n&agrave;o &#273;&oacute; &#273;&#7875; g&acirc;y &#7843;nh h&#432;&#7903;ng l&#7851;n nhau, ph&#7889;i h&#7907;p v&#7899;i nhau. Trong qu&aacute; tr&igrave;nh v&#7853;n &#273;&#7897;ng, kh&ocirc;ng gian v&agrave; th&#7901;i gian l&#7841;i h&ograve;a h&#7907;p v&#7899;i nhau, t&#7915; &#273;&oacute; h&igrave;nh th&agrave;nh m&#7897;t kh&aacute;i ni&#7879;m quen thu&#7897;c l&agrave; &ldquo;th&#7901;i kh&ocirc;ng&rdquo; (t&#7913;c th&#7901;i gian v&agrave; kh&ocirc;ng gian). L&yacute; lu&#7853;n kh&ocirc;ng gian v&agrave; th&#7901;i gian l&agrave; m&#7897;t th&#7875; th&#7889;ng nh&#7845;t n&agrave;y &#273;&atilde; l&agrave;m ch&#7845;n &#273;&#7897;ng gi&#7899;i khoa h&#7885;c, &#273;&#7891;ng th&#7901;i v&#7873; c&#417; b&#7843;n &#273;&atilde; ph&aacute; v&#7905; l&yacute; lu&#7853;n &ldquo;kh&ocirc;ng gian l&agrave; m&#7897;t s&acirc;n kh&#7845;u l&#7899;n&rdquo; c&#7911;a Newton.<\/p>\n<p>L&yacute; lu&#7853;n n&agrave;y ch&iacute;nh l&agrave; Thuy&#7871;t t&#432;&#417;ng &#273;&#7889;i h&#7865;p v&agrave; Thuy&#7871;t t&#432;&#417;ng &#273;&#7889;i r&#7897;ng c&#7911;a Einstein. Thuy&#7871;t t&#432;&#417;ng &#273;&#7889;i h&#7865;p &#273;&#432;&#7907;c x&acirc;y d&#7921;ng d&#7921;a tr&ecirc;n n&#7873;n t&#7843;ng gi&#7843; thi&#7871;t v&#7873; nguy&ecirc;n l&yacute; v&#7853;n t&#7889;c &aacute;nh s&aacute;ng kh&ocirc;ng &#273;&#7893;i, t&#7913;c l&agrave; v&#7853;n t&#7889;c &aacute;nh s&aacute;ng s&#7869; kh&ocirc;ng thay &#273;&#7893;i theo s&#7921; v&#7853;n &#273;&#7897;ng t&#432;&#417;ng &#273;&#7889;i c&#7911;a h&#7879; tham chi&#7871;u c&#7911;a ngu&#7891;n &aacute;nh s&aacute;ng v&agrave; ng&#432;&#7901;i quan s&aacute;t. Einstein cho r&#7857;ng, v&#7853;n t&#7889;c &aacute;nh s&aacute;ng s&#7903; d&#297; lu&ocirc;n c&#7889; &#273;&#7883;nh kh&ocirc;ng &#273;&#7893;i, l&agrave; b&#7903;i v&igrave; s&#7921; thay &#273;&#7893;i kh&ocirc;ng gian v&agrave; th&#7901;i gian g&acirc;y n&ecirc;n. C&ugrave;ng v&#7899;i s&#7921; gia t&#259;ng t&#7889;c &#273;&#7897; chuy&#7875;n &#273;&#7897;ng c&#7911;a v&#7853;t th&#7875;, th&#7901;i gian s&#7869; gi&atilde;n n&#7903; ra, kh&ocirc;ng gian s&#7869; thu h&#7865;p l&#7841;i v&agrave; kh&#7889;i l&#432;&#7907;ng s&#7869; t&#259;ng l&ecirc;n. T&#7889;c &#273;&#7897; chuy&#7875;n &#273;&#7897;ng c&#7911;a v&#7853;t th&#7875; c&agrave;ng l&#7899;n th&igrave; hi&#7879;u qu&#7843; s&#7869; c&agrave;ng r&otilde; n&eacute;t. Trong khi nghi&ecirc;n c&#7913;u v&#7873; l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n, Einstein c&ograve;n ph&aacute;t hi&#7879;n ra do s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a v&#7853;t ch&#7845;t n&ecirc;n &#273;&atilde; l&agrave;m cho kh&ocirc;ng gian c&#7911;a ch&uacute;ng ta kh&ocirc;ng ph&#7843;i l&agrave; kh&ocirc;ng gian b&#7857;ng ph&#7859;ng v&agrave; b&#7845;t bi&#7871;n; n&oacute; c&oacute; th&#7875; b&#7883; u&#7889;n cong, m&agrave; lo&#7841;i u&#7889;n cong n&agrave;y l&#7841;i ch&iacute;nh l&agrave; hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n th&#7921;c ra l&agrave; m&#7897;t &#7843;o gi&aacute;c, s&#7921; u&#7889;n cong th&#7901;i kh&ocirc;ng m&#7899;i l&agrave; b&#7843;n ch&#7845;t. M&#7863;t Tr&#259;ng quay theo qu&#7929; &#273;&#7841;o kh&ocirc;ng ph&#7843;i do t&aacute;c &#273;&#7897;ng c&#7911;a m&#7897;t s&#7913;c m&#7841;nh th&#7847;n b&iacute; n&agrave;o &#273;&oacute; c&#7911;a Tr&aacute;i &#272;&#7845;t, m&agrave; l&agrave; v&igrave; n&oacute; chuy&#7875;n &#273;&#7897;ng theo m&#7897;t th&#7901;i kh&ocirc;ng l&otilde;m do Tr&aacute;i &#272;&#7845;t sinh ra. Th&#7901;i gian v&agrave; kh&ocirc;ng gian kh&ocirc;ng ch&#7881; l&agrave; m&#7897;t ch&#7881;nh th&#7875;, n&oacute; c&ograve;n c&oacute; th&#7875; b&#7883; u&#7889;n cong do ch&#7883;u &#7843;nh h&#432;&#7903;ng c&#7911;a v&#7853;t ch&#7845;t. &#272;&acirc;y l&agrave; l&#7847;n &#273;&#7847;u ti&ecirc;n trong l&#7883;ch s&#7917; nh&acirc;n lo&#7841;i xu&#7845;t hi&#7879;n l&yacute; lu&#7853;n tr&aacute;i ng&#432;&#7907;c v&#7899;i tr&#7921;c gi&aacute;c c&#7911;a con ng&#432;&#7901;i.<\/p>\n<p>Kh&ocirc;ng ch&#7881; nh&#7919;ng ph&aacute;t hi&#7879;n trong nghi&ecirc;n c&#7913;u v&#297; m&ocirc; &#273;&atilde; l&#7853;t &#273;&#7893; ho&agrave;n to&agrave;n nh&#7919;ng nh&#7853;n th&#7913;c hi&#7879;n h&#7919;u v&#7873; kh&ocirc;ng gian, m&agrave; nh&#7919;ng nghi&ecirc;n c&#7913;u trong l&#297;nh v&#7921;c vi quan c&#361;ng l&#7853;t &#273;&#7893; nh&#7853;n th&#7913;c v&#7873; v&#361; tr&#7909;.<\/p>\n<p>Ch&uacute;ng ta bi&#7871;t r&#7857;ng, khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i cho r&#7857;ng nguy&ecirc;n t&#7917; l&agrave; &#273;&#417;n v&#7883; c&#417; b&#7843;n nh&#7845;t t&#7893; h&#7907;p th&agrave;nh m&#7885;i v&#7853;t tr&ecirc;n th&#7871; gi&#7899;i. Tuy v&#7853;y trong nh&#7919;ng h&#7841;t nguy&ecirc;n t&#7917; vi quan n&agrave;y l&#7841;i t&#7891;n t&#7841;i kh&ocirc;ng gian v&ocirc; c&ugrave;ng r&#7897;ng l&#7899;n. Khi t&igrave;m ki&#7871;m c&aacute;c kh&ocirc;ng gian vi quan, c&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c &#273;&atilde; ph&aacute;t hi&#7879;n r&#7857;ng ngay c&#7843; trong kh&ocirc;ng gian vi quan h&#432; kh&ocirc;ng l&#7841;i kh&ocirc;ng ph&#7843;i l&agrave; tr&#7889;ng r&#7895;ng. &#272;&oacute; l&agrave; m&#7897;t kh&ocirc;ng gian ph&#7913;c t&#7841;p v&agrave; li&ecirc;n t&#7909;c thay &#273;&#7893;i, c&aacute;c h&#7841;t bay l&#417; l&#7917;ng kh&#7855;p n&#417;i, va ch&#7841;m v&agrave;o nhau, t&#7841;o n&ecirc;n m&#7897;t c&#7843;nh t&#432;&#7907;ng h&#7895;n lo&#7841;n, v&ocirc; c&ugrave;ng kinh h&atilde;i. C&aacute;c h&#7841;t l&#7841;p t&#7917; gi&#7889;ng nh&#432; bong b&oacute;ng tan v&#7905; trong nh&aacute;y m&#7855;t. Ng&agrave;y c&agrave;ng nhi&#7873;u nh&agrave; khoa h&#7885;c &#273;&atilde; ch&#7845;p nh&#7853;n &#273;i&#7873;u &#273;&#432;&#7907;c g&#7885;i l&agrave; l&yacute; thuy&#7871;t v&#7873; h&#7841;t Higgs (Higgs boson) v&agrave; tr&#432;&#7901;ng h&#7841;t Higgs (Higgs field). L&yacute; lu&#7853;n n&agrave;y &#273;&#432;a ra gi&#7843; thi&#7871;t kh&ocirc;ng gian gi&#7889;ng nh&#432; m&#7897;t &#273;&#7841;i d&#432;&#417;ng m&ecirc;nh m&ocirc;ng, c&aacute;c lo&#7841;i h&#7841;t b&#7883; v&ugrave;i trong bi&#7875;n l&#7899;n n&agrave;y, khi ch&uacute;ng chuy&#7875;n &#273;&#7897;ng trong n&#432;&#7899;c bi&#7875;n, ch&uacute;ng s&#7869; c&oacute; &#273;&#432;&#7907;c tr&#7885;ng l&#432;&#7907;ng. H&#7841;t n&agrave;o c&agrave;ng c&#7889; g&#7855;ng ngoi l&ecirc;n tr&ecirc;n th&igrave; s&#7913;c c&#7843;n c&#7911;a n&#432;&#7899;c bi&#7875;n &#273;&#7889;i v&#7899;i h&#7841;t &#273;&oacute; s&#7869; c&agrave;ng l&#7899;n, v&agrave; tr&#7885;ng l&#432;&#7907;ng c&#7911;a n&oacute; s&#7869; c&agrave;ng l&#7899;n. M&#7863;c d&ugrave; &#273;&#7871;n nay ch&#432;a c&oacute; ch&#7913;ng minh n&agrave;o ho&agrave;n to&agrave;n &#273;&uacute;ng v&#7873; tr&#432;&#7901;ng Higgs, nh&#432;ng nh&#7919;ng &#273;&#7897;t ph&aacute; trong t&igrave;m ki&#7871;m h&#7841;t Higgs &#273;&atilde; cho th&#7845;y nh&#7919;ng d&#7845;u hi&#7879;u &#273;&aacute;ng m&#7915;ng trong vi&#7879;c ch&#7913;ng minh s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a tr&#432;&#7901;ng Higgs.<\/p>\n<p>Trong nghi&ecirc;n c&#7913;u c&#417; h&#7885;c l&#432;&#7907;ng t&#7917;, ng&#432;&#7901;i ta c&ograve;n ph&aacute;t hi&#7879;n ra m&#7897;t hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng k&#7923; l&#7841; v&#432;&#7907;t kh&#7887;i s&#7921; &#7843;nh h&#432;&#7903;ng l&#7851;n nhau c&#7911;a kh&ocirc;ng gian, m&agrave; &#273;&#7871;n nay khoa h&#7885;c v&#7851;n kh&ocirc;ng c&aacute;ch n&agrave;o gi&#7843;i th&iacute;ch &#273;&#432;&#7907;c. Gi&#7919;a hai l&#7841;p t&#7917; vi quan c&ugrave;ng ngu&#7891;n g&#7889;c c&oacute; t&#7891;n t&#7841;i m&#7897;t lo&#7841;i quan h&#7879; r&agrave;ng bu&#7897;c, d&ugrave; ch&uacute;ng c&oacute; b&#7883; t&aacute;ch ra bao xa, th&igrave; ch&uacute;ng v&#7851;n lu&ocirc;n gi&#7919; m&#7889;i li&ecirc;n h&#7879; v&#7899;i nhau. T&#7913;c l&agrave; n&#7871;u l&agrave;m cho m&#7897;t l&#7841;p t&#7917; n&agrave;y nhi&#7877;u &#273;&#7897;ng, th&igrave; d&ugrave; l&#7841;p t&#7917; c&ograve;n l&#7841;i d&ugrave; c&oacute; c&aacute;ch bao xa &#273;i n&#7919;a, n&oacute; c&#361;ng s&#7869; l&#7853;p t&#7913;c c&#7843;m th&#7909; &#273;&#432;&#7907;c lo&#7841;i ch&#7845;n &#273;&#7897;ng n&agrave;y. Lo&#7841;i ch&#7845;n &#273;&#7897;ng n&agrave;y g&#7885;i l&agrave; &ldquo;r&#7889;i l&#432;&#7907;ng t&#7917;&rdquo; hay &ldquo;v&#432;&#7899;ng v&iacute;u l&#432;&#7907;ng t&#7917;&rdquo;. &#272;&acirc;y l&agrave; hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng c&oacute; th&#7875; n&oacute;i l&agrave; k&#7923; l&#7841; nh&#7845;t c&#7911;a c&#417; h&#7885;c l&#432;&#7907;ng t&#7917;, b&#7903;i v&igrave; n&oacute; c&oacute; th&#7875; sinh ra &ldquo;s&#7913;c h&uacute;t ma qu&aacute;i c&oacute; t&aacute;c d&#7909;ng &#7903; kho&#7843;ng c&aacute;ch c&#7921;c xa&rdquo;.<\/p>\n<p>C&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c &#273;&atilde; th&agrave;nh c&ocirc;ng trong vi&#7879;c d&ugrave;ng r&#7889;i l&#432;&#7907;ng t&#7917; &#273;&#7875; &#273;&#432;a photon &#273;&#7871;n m&#7897;t n&#417;i r&#7845;t xa ch&#7881; trong nh&aacute;y m&#7855;t. H&#7885; d&#7921; &#273;o&aacute;n r&#7857;ng trong t&#432;&#417;ng lai, nh&acirc;n lo&#7841;i c&oacute; l&#7869; c&oacute; th&#7875; &#7913;ng d&#7909;ng hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng r&#7889;i l&#432;&#7907;ng t&#7917; n&agrave;y &#273;&#7875; &ldquo;d&#7883;ch chuy&#7875;n t&#7913;c th&#7901;i&rdquo; ng&#432;&#7901;i ho&#7863;c v&#7853;t th&#7875; t&#7915; n&#417;i n&agrave;y &#273;&#7871;n n&#417;i kh&aacute;c. Lo&#7841;i s&#7913;c h&uacute;t ma qu&aacute;i c&oacute; t&aacute;c d&#7909;ng &#7903; kho&#7843;ng c&aacute;ch c&#7921;c k&#7923; xa n&agrave;y, d&#432;&#7901;ng nh&#432; &#273;&atilde; v&#432;&#7907;t tr&ecirc;n v&#7853;n t&#7889;c &aacute;nh s&aacute;ng, v&#432;&#7907;t qua t&#7845;t c&#7843; nh&#7919;ng nh&#7853;n th&#7913;c c&#7911;a ch&uacute;ng ta v&#7873; kh&aacute;i ni&#7879;m th&#7901;i kh&ocirc;ng. M&atilde;i cho &#273;&#7871;n tr&#432;&#7899;c l&uacute;c qua &#273;&#7901;i, Einstein v&#7851;n kh&ocirc;ng th&#7875; n&agrave;o l&yacute; gi&#7843;i &#273;&#432;&#7907;c lo&#7841;i hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng n&agrave;y. C&oacute; nh&agrave; khoa h&#7885;c cho r&#7857;ng, m&#7889;i quan h&#7879; r&agrave;ng bu&#7897;c gi&#7919;a c&aacute;c l&#432;&#7907;ng t&#7917; n&agrave;y th&#7921;c ra l&agrave; bi&#7875;u hi&#7879;n c&#7911;a &yacute; th&#7913;c gi&#7919;a c&aacute;c l&#432;&#7907;ng t&#7917;.<\/p>\n<p>Trong nghi&ecirc;n c&#7913;u t&#7881; l&#7879; gi&atilde;n n&#7903; c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, ng&#432;&#7901;i ta &#273;&atilde; ph&aacute;t hi&#7879;n trong kh&ocirc;ng gian m&agrave; ch&uacute;ng ta &#273;ang &#7903; c&ograve;n c&oacute; t&#7891;n t&#7841;i m&#7897;t th&agrave;nh ph&#7847;n c&#417; b&#7843;n v&ocirc; c&ugrave;ng b&iacute; &#7849;n kh&ocirc;ng th&#7875; tr&#7855;c &#273;&#7883;nh &#273;&#432;&#7907;c; ph&aacute;t hi&#7879;n n&agrave;y &#273;&atilde; l&agrave;m ch&#7845;n &#273;&#7897;ng to&agrave;n b&#7897; gi&#7899;i khoa h&#7885;c. Hi&#7879;n nay thuy&#7871;t v&#7873; V&#7909; n&#7893; l&#7899;n l&agrave; l&yacute; lu&#7853;n ph&#7893; bi&#7871;n &#273;&#432;&#7907;c nhi&#7873;u ng&#432;&#7901;i ti&#7871;p nh&#7853;n. Thuy&#7871;t n&agrave;y cho r&#7857;ng, v&agrave;o kho&#7843;ng 13,7 t&#7881; n&#259;m tr&#432;&#7899;c, v&#361; tr&#7909; c&#7911;a ch&uacute;ng ta &#273;&atilde; tr&#7843;i qua m&#7897;t v&#7909; n&#7893; v&ocirc; c&ugrave;ng &#273;&aacute;ng s&#7907; trong ch&#432;a &#273;&#7847;y m&#7897;t gi&acirc;y. V&#7909; n&#7893; n&agrave;y &#273;&atilde; l&agrave;m cho kh&ocirc;ng gian n&#7903; ra b&ecirc;n ngo&agrave;i m&#7897;t c&aacute;ch v&ocirc; h&#7841;n, t&#7915; &#273;&oacute; &#273;&#7871;n nay kh&ocirc;ng gian kh&ocirc;ng ng&#7915;ng gi&atilde;n n&#7903;. M&#7845;y ch&#7909;c n&#259;m nay, &#273;a s&#7889; c&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c &#273;&#7873;u cho r&#7857;ng d&#432;&#7899;i t&aacute;c &#273;&#7897;ng c&#7911;a l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n t&#7889;c &#273;&#7897; gi&atilde;n n&#7903; c&#7911;a kh&ocirc;ng gian ch&#7853;m l&#7841;i. Nh&#432;ng k&#7871;t qu&#7843; quan tr&#7855;c l&#7841;i cho th&#7845;y s&#7921; gi&atilde;n n&#7903; c&#7911;a v&#361; tr&#7909; kh&ocirc;ng c&oacute; b&#7845;t k&#7923; d&#7845;u hi&#7879;u ch&#7853;m l&#7841;i n&agrave;o c&#7843;, tr&ecirc;n th&#7921;c t&#7871;, t&#7889;c &#273;&#7897; gi&atilde;n n&#7903; c&#7911;a v&#361; tr&#7909; v&#7851;n &#273;ang t&#259;ng. &#272;i&#7873;u n&agrave;y c&oacute; ngh&#297;a l&agrave;, c&aacute;i kh&ocirc;ng gian m&agrave; ch&uacute;ng ta th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng cho r&#7857;ng kh&ocirc;ng c&oacute; v&#7853;t g&igrave;, l&#7841;i l&agrave; ngu&#7891;n g&#7889;c &#273;&#7897;ng l&#7921;c c&#7911;a vi&#7879;c v&#361; tr&#7909; gi&atilde;n n&#7903; ra. &#272;a s&#7889; c&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c &#273;&#7873;u nh&#7845;t tr&iacute; r&#7857;ng, c&oacute; m&#7897;t lo&#7841;i v&#7853;t ch&#7845;t n&agrave;o &#273;&oacute; &#273;ang l&#7845;p &#273;&#7847;y kh&ocirc;ng gian, tri&#7879;t ti&ecirc;u &#7843;nh h&#432;&#7903;ng l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n c&#7911;a v&#7853;t ch&#7845;t th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng &#273;&#7889;i v&#7899;i kh&ocirc;ng gian, x&eacute; r&aacute;ch c&aacute;c thi&ecirc;n h&agrave; trong v&#361; tr&#7909;, k&eacute;o gi&atilde;n c&#7845;u t&#7841;o c&#417; b&#7843;n nh&#7845;t c&#7911;a v&#361; tr&#7909;. Lo&#7841;i v&#7853;t ch&#7845;t b&iacute; &#7849;n l&#7845;p &#273;&#7847;y kh&ocirc;ng gian n&agrave;y &#273;&#432;&#7907;c g&#7885;i l&agrave; &ldquo;n&#259;ng l&#432;&#7907;ng t&#7889;i&rdquo; (dark energy), ph&aacute;t hi&#7879;n n&agrave;y &#273;&atilde; ho&agrave;n to&agrave;n l&#7853;t ng&#432;&#7907;c l&#7841;i t&#7845;t c&#7843; nh&#7919;ng nh&#7853;n th&#7913;c tr&#432;&#7899;c &#273;&oacute; v&#7873; v&#361; tr&#7909; c&#7911;a c&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c.<\/p>\n<p>Ngo&agrave;i n&#259;ng l&#432;&#7907;ng t&#7889;i, trong v&#361; tr&#7909; c&ograve;n t&#7891;n t&#7841;i &ldquo;v&#7853;t ch&#7845;t t&#7889;i&rdquo; (dark matter). Qua &#273;o &#273;&#7841;c ph&aacute;t hi&#7879;n th&#7845;y v&#7853;t ch&#7845;t th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng &#432;&#7899;c t&iacute;nh chi&#7871;m 5% t&#7893;ng kh&#7889;i l&#432;&#7907;ng c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, ph&#7847;n c&ograve;n l&#7841;i c&#7911;a v&#361; tr&#7909; do 25% v&#7853;t ch&#7845;t t&#7889;i v&agrave; 70% n&#259;ng l&#432;&#7907;ng t&#7889;i c&#7845;u th&agrave;nh. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, 95% v&#361; tr&#7909; l&agrave; v&#7853;t ch&#7845;t t&#7889;i v&agrave; n&#259;ng l&#432;&#7907;ng t&#7889;i, nh&#432;ng c&aacute;c nh&agrave; khoa h&#7885;c l&#7841;i kh&ocirc;ng hi&#7875;u ch&uacute;t g&igrave; v&#7873; ch&uacute;ng. C&aacute;c lo&#7841;i m&aacute;y m&oacute;c ch&iacute;nh x&aacute;c hi&#7879;n nay, c&#417; h&#7885;c l&#432;&#7907;ng t&#7917;, thuy&#7871;t t&#432;&#417;ng &#273;&#7889;i, v&#7853;t l&yacute; h&#7841;t, t&#7845;t c&#7843; &#273;&#7873;u kh&ocirc;ng c&oacute; t&aacute;c d&#7909;ng trong vi&#7879;c t&igrave;m hi&#7875;u v&#7853;t ch&#7845;t t&#7889;i v&agrave; n&#259;ng l&#432;&#7907;ng t&#7889;i. Nh&igrave;n chung, nh&#7853;n th&#7913;c c&#7911;a ch&uacute;ng ta &#273;&#7889;i v&#7899;i v&#361; tr&#7909; ho&agrave;n to&agrave;n d&#7921;a tr&ecirc;n v&#7887;n v&#7865;n 5% v&#7853;t ch&#7845;t th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng c&#7845;u t&#7841;o n&ecirc;n v&#361; tr&#7909;, nh&#432;ng khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i ng&agrave;y nay c&ograve;n xa m&#7899;i c&oacute; th&#7875; nh&#7853;n th&#7913;c r&otilde; r&agrave;ng v&#7873; 5% v&#7853;t ch&#7845;t th&ocirc;ng th&#432;&#7901;ng n&agrave;y.<\/p>\n<p>Nh&#7919;ng manh m&#7889;i m&#7899;i l&#7853;t ng&#432;&#7907;c l&#7841;i nh&#7919;ng tri th&#7913;c hi&#7879;n nay v&#7851;n kh&ocirc;ng ng&#7915;ng xu&#7845;t hi&#7879;n. L&yacute; lu&#7853;n hi&#7879;n &#273;&#7841;i v&#7873; ngu&#7891;n g&#7889;c c&#7911;a h&#7889; &#273;en cho th&#7845;y, th&#7871; gi&#7899;i ba chi&#7873;u m&agrave; ch&uacute;ng ta &#273;ang sinh t&#7891;n n&agrave;y c&oacute; l&#7869; l&agrave; m&#7897;t lo&#7841;i h&#432; huy&#7877;n. Nh&#7919;ng s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7921;c k&#7923; ch&acirc;n th&#7921;c &#273;&#432;&#7907;c l&#432;u gi&#7919; trong th&#7871; gi&#7899;i hai chi&#7873;u &#7903; m&#7863;t ngo&agrave;i c&#7911;a v&#361; tr&#7909;. T&#7913;c l&agrave;, b&#7845;t c&#7913; v&#7853;t th&#7875; n&agrave;o trong v&#361; tr&#7909;, t&#7915; c&aacute;c thi&ecirc;n h&agrave; cho &#273;&#7871;n nh&acirc;n lo&#7841;i, th&#7853;m ch&iacute; c&#7843; b&#7843;n th&acirc;n kh&ocirc;ng gian, ch&#7859;ng qua ch&#7881; l&agrave; nh&#7919;ng t&iacute;n t&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c l&#432;u gi&#7919; trong m&#7863;t ph&#7859;ng hai chi&#7873;u &#7903; m&#7897;t n&#417;i xa x&ocirc;i chi&#7871;u x&#7841; &#273;&#7871;n tr&#432;&#7899;c m&#7863;t ch&uacute;ng ta. M&#7885;i th&#7913; ch&uacute;ng ta tr&#7843;i qua trong th&#7871; gi&#7899;i hi&#7879;n th&#7921;c n&agrave;y c&#361;ng ch&#7881; gi&#7889;ng nh&#432; h&igrave;nh &#7843;nh ph&#7843;n chi&#7871;u c&#7911;a to&agrave;n b&#7897; t&iacute;n t&#7913;c, h&igrave;nh t&#432;&#7907;ng m&agrave; th&ocirc;i.<\/p>\n<p>Tr&ecirc;n &#273;&acirc;y l&agrave; nh&#7919;ng nh&#7853;n th&#7913;c m&#7899;i nh&#7845;t c&#7911;a khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i v&#7873; kh&ocirc;ng gian v&#361; tr&#7909;. C&oacute; th&#7875; th&#7845;y, m&#7863;c d&ugrave; kh&ocirc;ng gian &#7903; kh&#7855;p m&#7885;i n&#417;i nh&#432;ng khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i v&#7851;n c&ograve;n m&#7897;t ch&#7863;ng &#273;&#432;&#7901;ng d&agrave;i &#273;&#7875; nh&#7853;n th&#7913;c ch&iacute;nh x&aacute;c v&#7873; kh&ocirc;ng gian. Gi&#7889;ng nh&#432; T&ocirc; &#272;&ocirc;ng Pha &#273;&atilde; n&oacute;i: &ldquo;B&#7845;t th&#7913;c L&#432; s&#417;n ch&acirc;n di&#7879;n m&#7909;c, ch&#7881; duy&ecirc;n th&acirc;n t&#7841;i th&#7917; s&#417;n trung&rdquo; (S&#7903; d&#297; kh&ocirc;ng bi&#7871;t r&otilde; di&#7879;n m&#7841;o c&#7911;a n&uacute;i L&#432; S&#417;n l&agrave; b&#7903;i b&#7843;n th&acirc;n ng&#432;&#7901;i quan s&aacute;t &#273;ang &#273;&#7913;ng ngay tr&ecirc;n n&uacute;i L&#432; S&#417;n) &ndash; tr&iacute;ch t&#7915; b&agrave;i &#272;&#7873; T&acirc;y L&acirc;m B&iacute;ch c&#7911;a T&ocirc; &#272;&ocirc;ng Pha. Ch&uacute;ng ta c&oacute; th&#7875; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c m&#7897;t s&#7889; &#273;&#7863;c t&iacute;nh c&#7911;a kh&ocirc;ng gian nh&#432;ng v&#297;nh vi&#7877;n kh&ocirc;ng th&#7875; n&agrave;o th&#7921;c s&#7921; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c kh&ocirc;ng gian, b&#7903;i v&igrave; ch&uacute;ng ta &#273;ang &#7903; b&ecirc;n trong n&oacute;.<\/p>\n<p>T&#7915; h&#417;n 2,000 n&#259;m tr&#432;&#7899;c, Ph&#7853;t Th&iacute;ch Ca M&acirc;u Ni &#273;&atilde; n&oacute;i v&#7899;i &#273;&#7879; t&#7917; c&#7911;a Ng&agrave;i r&#7857;ng h&#7871;t th&#7843;y m&#7885;i th&#7913; tr&ecirc;n th&#7871; gian &#273;&#7873;u l&agrave; huy&#7877;n t&#432;&#7907;ng. Ng&agrave;nh v&#361; tr&#7909; h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i c&#361;ng nh&#7853;n th&#7913;c r&#7857;ng kh&ocirc;ng gian ba chi&#7873;u c&#7911;a ch&uacute;ng ta &#273;&acirc;y l&agrave; m&#7897;t th&#7913; h&#432; huy&#7877;n gi&#7889;ng nh&#432; to&agrave;n b&#7897; t&iacute;n t&#7913;c hay h&igrave;nh &#7843;nh. D&#432;&#7901;ng nh&#432; khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i c&agrave;ng c&oacute; nhi&#7873;u nh&#7853;n th&#7913;c v&#7873; v&#361; tr&#7909; th&igrave; c&agrave;ng r&#7901;i xa Ph&#7853;t Ph&aacute;p. Th&#7921;c ra, Einstein &#273;&atilde; t&#7915;ng n&oacute;i th&#7871; n&agrave;y: &ldquo;N&#7871;u trong t&#432;&#417;ng lai c&oacute; m&#7897;t l&yacute; thuy&#7871;t n&agrave;o &#273;&oacute; c&oacute; th&#7875; thay th&#7871; khoa h&#7885;c, th&igrave; &#273;&oacute; nh&#7845;t &#273;&#7883;nh l&agrave; Ph&#7853;t Ph&aacute;p, b&#7903;i v&igrave; Ph&#7853;t Ph&aacute;p qu&aacute; ho&agrave;n m&#7929;, v&agrave; &#273;&atilde; &#273;&#7841;t &#273;&#7871;n c&#7843;nh gi&#7899;i ch&iacute; thi&#7879;n r&#7891;i&rdquo;. <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_dai_phap\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n &#272;&#7841;i Ph&aacute;p<\/a> l&agrave; &#272;&#7841;i Ph&aacute;p c&#259;n b&#7843;n c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, &#273;&atilde; ti&#7871;t l&#7897; r&#7845;t nhi&#7873;u nh&#7919;ng b&iacute; &#7849;n v&#7873; v&#361; tr&#7909;. &#272;&#7841;i s&#432; L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute; &#273;&atilde; n&oacute;i v&#7899;i &#273;&#7879; t&#7917; c&#7911;a Ng&agrave;i r&#7857;ng:<\/p>\n<blockquote><p>Ph&aacute;p n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta l&agrave; gi&#7843;ng ra Ch&acirc;n L&yacute; c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, l&agrave; &#273;i&#7873;u m&agrave; t&#7915; khi khai thi&ecirc;n t&#7883;ch &#273;&#7883;a &#273;&#7871;n nay ch&#432;a t&#7915;ng c&oacute; ng&#432;&#7901;i gi&#7843;ng.<b> [Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i c&aacute;c ph&#7909; &#273;&#7841;o vi&ecirc;n &#7903; Tr&#432;&#7901;ng Xu&acirc;n 1998]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Th&ocirc;ng qua nh&#7919;ng lu&#7853;n thu&#7853;t v&#7873; kh&ocirc;ng gian v&#361; tr&#7909; c&#7911;a &#273;&#7841;i s&#432; L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute;, ch&uacute;ng ta c&oacute; th&#7875; th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c h&igrave;nh d&aacute;ng ch&acirc;n th&#7921;c c&#7911;a kh&ocirc;ng gian v&#361; tr&#7909;, &#273;&#7891;ng th&#7901;i c&#361;ng bi&#7871;t &#273;&#432;&#7907;c l&yacute; do v&igrave; sao m&agrave; khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i kh&ocirc;ng th&#7875; th&#7921;c s&#7921; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c kh&ocirc;ng gian v&#361; tr&#7909;.<\/p>\n<blockquote><p>Kh&ocirc;ng gian, ch&uacute;ng ta nh&igrave;n n&oacute; r&#7845;t ph&#7913;c t&#7841;p. Nh&acirc;n lo&#7841;i ch&uacute;ng ta ch&#7881; bi&#7871;t v&#7873; kh&ocirc;ng gian m&agrave; nh&acirc;n lo&#7841;i hi&#7879;n &#273;ang t&#7891;n t&#7841;i, c&aacute;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c l&agrave; v&#7851;n kh&ocirc;ng c&aacute;ch n&agrave;o th&#259;m d&ograve; ra &#273;&#432;&#7907;c. &#272;&#7889;i v&#7899;i kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c, kh&iacute; c&ocirc;ng s&#432; ch&uacute;ng t&ocirc;i &#273;&atilde; nh&igrave;n &#273;&#432;&#7907;c m&#7845;y ch&#7909;c t&#7847;ng th&#7913; kh&ocirc;ng gian, t&#7915; l&yacute; lu&#7853;n c&#361;ng c&oacute; th&#7875; gi&#7843;i th&iacute;ch &#273;&#432;&#7907;c, nh&#432;ng v&#7873; khoa h&#7885;c th&igrave; kh&ocirc;ng c&aacute;ch n&agrave;o ch&#7913;ng th&#7921;c. <b>[Ch&#432;&#417;ng I &ndash; <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_cong\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n C&ocirc;ng<\/a>]<\/b><\/p>\n<p>T&ocirc;i &#273;&atilde; gi&#7843;ng cho m&#7885;i ng&#432;&#7901;i c&#7845;u th&agrave;nh c&#7911;a kh&ocirc;ng gian. V&iacute; nh&#432; n&oacute;i v&#7853;t ch&#7845;t l&agrave; do ph&acirc;n t&#7917; v&agrave; l&#7841;p t&#7917; vi quan h&#417;n t&#7893; th&agrave;nh. Kh&ocirc;ng gian ch&uacute;ng ta nh&#7853;n th&#7913;c [&#273;&#432;&#7907;c] c&#361;ng do nh&#7919;ng l&#7841;p t&#7917; n&agrave;y t&#7893; th&agrave;nh. Khoa h&#7885;c hi&#7879;n nay bi&#7871;t c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; c&oacute; ph&acirc;n t&#7917;, nguy&ecirc;n t&#7917;, neutron, h&#7841;t nh&acirc;n nguy&ecirc;n t&#7917;, &#273;i&#7879;n t&#7917;, sau &#273;&oacute; c&ograve;n c&oacute; quark, neutrino, xu&#7889;ng d&#432;&#7899;i n&#7919;a th&igrave; khoa h&#7885;c hi&#7879;n nay c&#361;ng kh&ocirc;ng bi&#7871;t l&agrave; g&igrave;. V&#7853;y &#273;i&#7873;u t&ocirc;i gi&#7843;ng l&agrave;, ch&#7895; t&#7891;n t&#7841;i &lsquo;c&#7843;nh gi&#7899;i&rsquo; m&#7895;i t&#7847;ng l&#7841;p t&#7917; nh&#432; v&#7853;y, ch&uacute;ng ta g&#7885;i n&oacute; l&agrave; m&#7897;t &lsquo;t&#7847;ng di&#7879;n&rsquo;. K&#7923; th&#7921;c l&#7841;p t&#7917; ph&acirc;n b&#7889; kh&ocirc;ng l&agrave; [theo] di&#7879;n, m&agrave; l&agrave; t&#7891;n t&#7841;i kh&#7855;p n&#417;i &#7903; t&#7847;ng th&#7913; &#273;&oacute; ch&#7913; kh&ocirc;ng [theo] di&#7879;n. Nh&acirc;n lo&#7841;i kh&ocirc;ng c&oacute; danh t&#7915; n&agrave;y, n&ecirc;n b&egrave;n g&#7885;i n&oacute; l&agrave; &lsquo;di&#7879;n&rsquo; v&#7853;y, ch&#7881; c&oacute; th&#7875; h&igrave;nh dung nh&#432; v&#7853;y. T&#7913;c l&agrave; trong c&#7843;nh gi&#7899;i &#7845;y, trong c&#7843;nh gi&#7899;i m&#7897;t t&#7847;ng l&#7841;p t&#7917; &#273;&oacute; n&oacute; c&#7845;u th&agrave;nh n&ecirc;n m&#7897;t kh&ocirc;ng gian. Gi&#7919;a l&#7841;p t&#7917; v&agrave; l&#7841;p t&#7917; l&agrave; kh&ocirc;ng gian, m&agrave; b&ecirc;n trong b&#7843;n th&acirc;n l&#7841;p t&#7917; c&#361;ng l&#7841;i l&agrave; kh&ocirc;ng gian. M&agrave; l&#7841;p t&#7917; l&#7841;i c&oacute; th&#7875; t&#7893; th&agrave;nh c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; l&#7899;n nh&#7887; kh&aacute;c nhau, r&#7891;i &#7903; gi&#7919;a c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; l&#7899;n nh&#7887; kh&aacute;c nhau m&agrave; &#273;&#432;&#7907;c t&#7893; th&agrave;nh t&#7915; c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; &#273;&#7891;ng nh&#7845;t &#7845;y c&#361;ng l&#7841;i l&agrave; kh&ocirc;ng gian. &#272;&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; kh&aacute;i ni&#7879;m &lsquo;kh&ocirc;ng gian&rsquo; m&agrave; l&#7847;n tr&#432;&#7899;c t&ocirc;i gi&#7843;ng cho m&#7885;i ng&#432;&#7901;i.<b> [Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i San Francisco &ndash; Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i M&#7929; qu&#7889;c [1997]]<\/b><\/p>\n<p>Ch&uacute;ng ta bi&#7871;t r&#7857;ng &#7903; trong nguy&ecirc;n t&#7917; c&oacute; h&#7841;t nh&acirc;n nguy&ecirc;n t&#7917; v&agrave; &#273;&igrave;&#7879;n t&#7917;. H&igrave;nh th&#7913;c v&#7853;n &#273;&#7897;ng c&#7911;a &#273;i&#7879;n t&#7917; xoay quanh h&#7841;t nh&acirc;n nguy&ecirc;n t&#7917; c&oacute; gi&#7889;ng v&#7899;i h&igrave;nh th&#7913;c m&agrave; &#273;&#7883;a c&#7847;u n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta v&agrave; m&#7845;y &#273;&#7841;i h&agrave;nh tinh v&#7853;n chuy&#7875;n xung quanh m&#7863;t tr&#7901;i kh&ocirc;ng? Ch&#432; v&#7883; ch&#7899; th&#7845;y n&oacute; nh&#7887;, l&#7841;p t&#7917; m&#7863;c d&ugrave; vi quan, nh&#432;ng m&agrave; t&#7847;ng di&#7879;n c&#7911;a n&oacute; c&oacute; th&#7875; c&agrave;ng l&#7899;n, c&#361;ng t&#7913;c l&agrave; n&oacute;i t&#7893;ng th&#7875; t&iacute;ch r&#7845;t l&#7899;n. Th&iacute; d&#7909; nh&igrave;n con ng&#432;&#7901;i, ch&#7881; nh&igrave;n m&#7897;t c&aacute;i l&#7841;p t&#7917; ph&acirc;n t&#7917; c&#7911;a con ng&#432;&#7901;i th&igrave; kh&ocirc;ng th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c ng&#432;&#7901;i ta, c&oacute; th&#7875; nh&igrave;n &#273;&#432;&#7907;c t&#7845;t c&#7843; t&#7847;ng l&#7841;p t&#7917; m&agrave; t&#7893; th&agrave;nh b&#7873; m&#7863;t c&#7845;u th&agrave;nh n&ecirc;n con ng&#432;&#7901;i th&igrave; m&#7899;i c&oacute; th&#7875; th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c con ng&#432;&#7901;i. Gi&#7843; s&#7917; d&ugrave;ng k&iacute;nh hi&#7875;n vi c&oacute; b&#7897;i s&#7889; ph&oacute;ng &#273;&#7841;i cao l&#7845;y nguy&ecirc;n t&#7917; ph&oacute;ng &#273;&#7841;i l&#7899;n &#273;&#7871;n m&#7913;c nh&#432; &#273;&#7883;a c&#7847;u m&agrave; nh&igrave;n xem tr&ecirc;n &#273;&oacute; c&oacute; bao nhi&ecirc;u sinh v&#7853;t, &#273;&#432;&#417;ng nhi&ecirc;n con ng&#432;&#7901;i hi&#7879;n nay kh&ocirc;ng l&agrave;m &#273;&#432;&#7907;c, n&#7871;u th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c ch&#432; v&#7883; s&#7869; ph&aacute;t hi&#7879;n &#273;&oacute; l&agrave; m&#7897;t c&#7843;nh t&#432;&#7907;ng kh&aacute;c, &#273;&#7889;i v&#7899;i nh&#7919;ng sinh m&#7879;nh kia m&agrave; n&oacute;i &#273;&oacute; c&#361;ng l&agrave; m&#7897;t [kho&#7843;ng] tr&#7901;i &#273;&#7845;t r&#7897;ng l&#7899;n. <b>[Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i Houston n&#259;m 1996]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Kh&ocirc;ng ch&#7881; kh&ocirc;ng gian gi&#7919;a ph&acirc;n t&#7917; v&agrave; nguy&ecirc;n t&#7917;, gi&#7919;a nguy&ecirc;n t&#7917; v&agrave; h&#7841;t quark, gi&#7919;a h&#7841;t quark v&agrave; neutrino, m&agrave; kh&ocirc;ng gian gi&#7919;a c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; vi quan h&#417;n c&#361;ng &#273;&#7873;u c&ugrave;ng n&#417;i c&ugrave;ng l&uacute;c t&#7891;n t&#7841;i v&#7899;i kh&ocirc;ng gian c&#7911;a ch&uacute;ng ta.<\/p>\n<blockquote><p>Ng&#432;&#7901;i ta c&#7843;m gi&aacute;c kh&ocirc;ng ra s&#7921; sai kh&aacute;c v&#7873; kh&ocirc;ng gian n&agrave;y, nh&aacute;y m&#7855;t li&#7873;n ti&#7871;n v&agrave;o &#273;&oacute;, s&#7921; kh&aacute;c bi&#7879;t c&#7911;a n&oacute; v&#7899;i th&#7901;i-kh&ocirc;ng ch&uacute;ng ta, l&agrave; kh&ocirc;ng th&#7875; d&ugrave;ng c&aacute;ch &#273;o l&#432;&#7901;ng b&igrave;nh th&#432;&#7901;ng &#273;&#7875; bi&#7875;u th&#7883;, xa c&aacute;ch m&#432;&#7901;i v&#7841;n t&aacute;m ngh&igrave;n d&#7863;m, th&igrave; &#7903; &#273;&acirc;y ch&#7881; l&agrave; m&#7897;t &#273;i&#7875;m, ch&iacute;nh l&agrave; t&#7891;n t&#7841;i m&#7897;t c&aacute;ch &#273;&#7891;ng th&#7901;i v&agrave; &#7903; c&ugrave;ng m&#7897;t ch&#7895;.<b> [Ch&#432;&#417;ng I &ndash; <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_cong\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n C&ocirc;ng<\/a>]<\/b><\/p>\n<p>B&#7845;t k&#7875; v&#7853;t th&#7875; n&agrave;o, k&#7875; c&#7843; th&acirc;n th&#7875; ng&#432;&#7901;i, c&#361;ng &#273;&#7873;u &#273;&#7891;ng th&#7901;i t&#7891;n t&#7841;i [t&#7841;i c&aacute;c] t&#7847;ng kh&ocirc;ng gian c&ugrave;ng v&#7899;i kh&ocirc;ng gian v&#361; tr&#7909;, [ch&uacute;ng] c&#361;ng c&oacute; t&#432;&#417;ng th&ocirc;ng [v&#7899;i nhau]. V&#7853;t l&yacute; h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i c&#7911;a ch&uacute;ng ta nghi&ecirc;n c&#7913;u c&aacute;c vi l&#7841;p v&#7853;t ch&#7845;t, [n&oacute;] ch&#7881; nghi&ecirc;n c&#7913;u t&#7915;ng vi l&#7841;p, ph&acirc;n t&iacute;ch, ph&acirc;n t&aacute;ch n&oacute;; ph&acirc;n t&aacute;ch h&#7841;t nh&acirc;n nguy&ecirc;n t&#7917; r&#7891;i l&#7841;i nghi&ecirc;n c&#7913;u th&agrave;nh ph&#7847;n ph&acirc;n r&atilde; [c&#7911;a h&#7841;t nh&acirc;n]. N&#7871;u c&oacute; c&aacute;c thi&#7871;t b&#7883; c&oacute; th&#7875; tri&#7875;n khai m&agrave; nh&igrave;n th&#7845;y trong t&#7847;ng &#7845;y&mdash;to&agrave;n b&#7897; th&#7875; hi&#7879;n c&#7911;a t&#7845;t c&#7843; th&agrave;nh ph&#7847;n nguy&ecirc;n t&#7917; ho&#7863;c th&agrave;nh ph&#7847;n ph&acirc;n t&#7917; &#7903; trong t&#7847;ng n&agrave;y&mdash;n&#7871;u c&oacute; th&#7875; nh&igrave;n th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c c&#7843;nh t&#432;&#7907;ng &#7845;y, th&igrave; ch&#432; v&#7883; &#273;&atilde; &#273;&#7897;t ph&aacute; &#273;&#432;&#7907;c &#273;&#7871;n kh&ocirc;ng gian &#7845;y m&agrave; nh&igrave;n th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c ch&acirc;n t&#432;&#7899;ng t&#7891;n t&#7841;i &#7903; c&aacute;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c.<b> [B&agrave;i gi&#7843;ng th&#7913; hai &ndash; <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#chuyen_phap_luan\" 28722 rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Chuy&#7875;n Ph&aacute;p Lu&acirc;n<\/a>]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i kh&ocirc;ng th&#7875; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c c&ugrave;ng n&#417;i c&ugrave;ng l&uacute;c &#273;&#7891;ng th&#7901;i c&oacute; t&#7891;n t&#7841;i c&aacute;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c nhau, &#273;&oacute; l&agrave; &#273;&#7863;c t&iacute;nh c&#7911;a kh&ocirc;ng gian ch&uacute;ng ta &#273;ang s&#7889;ng, &#273;&oacute; c&#361;ng l&agrave; nh&#7919;ng &#273;&#7863;c t&iacute;nh c&#7911;a kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c ph&#7843;n &aacute;nh v&agrave;o kh&ocirc;ng gian n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta, nh&#432;ng khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i l&#7841;i kh&ocirc;ng th&#7875; ti&#7871;n h&agrave;nh ph&acirc;n t&iacute;ch n&oacute;. &#272;&#7891;ng th&#7901;i, ch&uacute;ng ta l&#7841;i &#273;ang ho&agrave;n to&agrave;n &#273;&#7913;ng t&#7841;i th&#7901;i kh&ocirc;ng c&#7911;a m&igrave;nh &#273;&#7875; quan s&aacute;t nh&#7919;ng hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng c&#7911;a kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c ph&#7843;n &aacute;nh &#273;&#7871;n kh&ocirc;ng gian n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta, d&ugrave;ng nh&#7919;ng quan ni&#7879;m h&igrave;nh th&agrave;nh trong kh&ocirc;ng gian n&agrave;y &#273;&#7875; &#273;i nh&#7853;n th&#7913;c nh&#7919;ng hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng c&#7911;a kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c, ch&uacute;ng ta l&#7841;i v&#7853;n d&#7909;ng quy lu&#7853;t v&#7853;n &#273;&#7897;ng c&#7911;a s&#7921; v&#7853;t trong kh&ocirc;ng gian n&agrave;y &#273;&#7875; ph&acirc;n t&iacute;ch kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c, th&igrave; t&#7921; nhi&ecirc;n s&#7869; c&#7843;m th&#7845;y kh&oacute; hi&#7875;u, kh&ocirc;ng &#259;n kh&#7899;p. M&#7897;t th&#7913; &#7903; trong kh&ocirc;ng gian n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta d&#432;&#7901;ng nh&#432; kh&ocirc;ng c&oacute; kho&#7843;ng c&aacute;ch, nh&#432;ng &#7903; kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c c&oacute; th&#7875; c&aacute;ch nhau t&#7899;i 10 v&#7841;n 8 ng&agrave;n d&#7863;m. C&#361;ng nh&#432; v&#7853;y, kho&#7843;ng c&aacute;ch 10 v&#7841;n 8 ng&agrave;n d&#7863;m trong kh&ocirc;ng gian c&#7911;a ch&uacute;ng ta, nh&#432;ng trong th&#7901;i kh&ocirc;ng c&#7911;a m&#7897;t m&#7897;t t&#7847;ng l&#7841;p t&#7917; l&#7899;n h&#417;n l&#7841;i c&oacute; th&#7875; kh&ocirc;ng c&oacute; kho&#7843;ng c&aacute;ch. C&oacute; th&#7875; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&ugrave;ng l&uacute;c c&ugrave;ng n&#417;i c&#7911;a c&aacute;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c nhau c&#361;ng nh&#432; l&agrave; s&#7921; kh&aacute;c nhau gi&#7919;a ch&uacute;ng, v&#7853;y th&igrave; c&#361;ng kh&ocirc;ng kh&oacute; &#273;&#7875; l&yacute; gi&#7843;i t&iacute;nh kh&ocirc;ng x&aacute;c &#273;&#7883;nh v&agrave; s&#7921; c&#7847;n thi&#7871;t trong vi&#7879;c s&#7917; d&#7909;ng x&aacute;c su&#7845;t trong c&#417; h&#7885;c l&#432;&#7907;ng t&#7917;.<\/p>\n<p>Khoa h&#7885;c hi&#7879;n nay cho r&#7857;ng v&#7853;n t&#7889;c &aacute;nh s&aacute;ng l&agrave; t&#7889;c &#273;&#7897; nhanh nh&#7845;t v&agrave; b&#7845;t bi&#7871;n trong v&#361; tr&#7909; c&#7911;a ch&uacute;ng ta, k&#7923; th&#7921;c kh&ocirc;ng ph&#7843;i v&#7853;y.<\/p>\n<blockquote><p>Einstein gi&#7843;ng t&#7889;c &#273;&#7897; &aacute;nh s&aacute;ng l&agrave; t&#7889;c &#273;&#7897; cao nh&#7845;t, t&ocirc;i n&oacute;i cho m&#7885;i ng&#432;&#7901;i r&#7857;ng trong c&ugrave;ng m&#7897;t t&#7847;ng th&#7913; th&igrave; ni&#7879;m l&#7921;c c&#7911;a c&aacute;c sinh m&#7879;nh c&ograve;n nhanh h&#417;n t&#7889;c &#273;&#7897; &aacute;nh s&aacute;ng, h&#417;n n&#7919;a t&#7847;ng th&#7913; cao h&#417;n m&agrave; v&#432;&#7907;t qua t&#7847;ng th&#7913; nh&acirc;n lo&#7841;i n&agrave;y th&igrave; do th&#7901;i gian kh&aacute;c nhau, t&#7889;c &#273;&#7897; ch&#7853;m nh&#7845;t c&#361;ng s&#7869; nhanh h&#417;n t&#7889;c &#273;&#7897; nhanh nh&#7845;t t&#7841;i t&#7847;ng th&#7845;p h&#417;n. Sinh m&#7879;nh l&agrave; c&oacute; t&#7847;ng th&#7913;, t&#7847;ng th&#7913; kh&aacute;c nhau l&#7841;i c&oacute; h&igrave;nh th&#7913;c th&#7901;i gian v&agrave; kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c nhau, h&#7871;t th&#7843;y ch&uacute;ng sinh v&agrave; v&#7853;t ch&#7845;t &#273;&#7873;u ch&#7883;u s&#7921; h&#7841;n ch&#7871; c&#7911;a th&#7901;i gian v&agrave; kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c nhau, t&#7847;ng th&#7913; c&agrave;ng cao th&igrave; t&#7889;c &#273;&#7897; c&#7911;a n&oacute; c&agrave;ng nhanh, c&#361;ng t&#7913;c l&agrave; n&oacute;i [t&#7889;c &#273;&#7897;] ch&#7853;m nh&#7845;t t&#7841;i cao t&#7847;ng c&ograve;n nhanh h&#417;n nhi&#7873;u so v&#7899;i t&#7889;c &#273;&#7897; &aacute;nh s&aacute;ng m&agrave; con ng&#432;&#7901;i nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c t&#7841;i t&#7847;ng th&#7845;p. <b>[Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i Houston n&#259;m 1996]<\/b><\/p>\n<p>K&#7923; th&#7921;c, &ldquo;kh&ocirc;ng b&#7883; th&#7901;i gian ch&#7871; &#432;&#7899;c l&agrave; nhanh nh&#7845;t&rdquo;, nh&#432;ng &#273;&#7889;i v&#7899;i con ng&#432;&#7901;i m&agrave; n&oacute;i, ch&#432; v&#7883; v&#297;nh vi&#7877;n c&#361;ng kh&ocirc;ng th&#7875; th&#7853;t s&#7921; l&yacute; gi&#7843;i &#273;&#432;&#7907;c n&#7897;i h&agrave;m ch&acirc;n ch&iacute;nh c&#7911;a c&acirc;u &#7845;y. D&ugrave;ng kh&aacute;i ni&#7879;m c&#7911;a ch&#432; v&#7883; l&agrave; &ldquo;Trong v&#361; tr&#7909; lo&#7841;i t&#7889;c &#273;&#7897; n&agrave;o nhanh nh&#7845;t&rdquo; &#273;&#7873;u l&agrave; t&#432; t&#432;&#7903;ng c&#7911;a con ng&#432;&#7901;i, nh&#7853;n th&#7913;c c&#7911;a con ng&#432;&#7901;i. K&#7875; c&#7843; trong kh&ocirc;ng gian hi&#7879;n h&#7919;u n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta, th&#7901;i gian n&agrave;y c&#361;ng kh&ocirc;ng ph&#7843;i l&agrave; tuy&#7879;t &#273;&#7889;i. M&#7885;i ng&#432;&#7901;i bi&#7871;t r&#7857;ng trong &ldquo;<a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#chuyen_phap_luan\" 28722 rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Chuy&#7875;n Ph&aacute;p Lu&acirc;n<\/a>&rdquo;, t&ocirc;i n&oacute;i r&#7857;ng nh&igrave;n &#273;&#432;&#7907;c ng&ocirc;i sao kia &#273;&#7871;n ch&#7895; ch&uacute;ng ta l&agrave; c&oacute; kho&#7843;ng c&aacute;ch 15 v&#7841;n n&#259;m &aacute;nh s&aacute;ng. K&#7923; th&#7921;c t&ocirc;i c&#361;ng ch&#7881; l&agrave; d&ugrave;ng khoa h&#7885;c hi&#7879;n nay m&agrave; con ng&#432;&#7901;i c&oacute; th&#7875; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c m&agrave; gi&#7843;ng v&#7853;y th&ocirc;i. Tr&ecirc;n th&#7921;c ch&#7845;t v&#7851;n kh&ocirc;ng ph&#7843;i chuy&#7879;n nh&#432; v&#7853;y. V&igrave; sao kh&ocirc;ng ph&#7843;i chuy&#7879;n nh&#432; v&#7853;y? M&#7885;i ng&#432;&#7901;i ngh&#297; xem, c&aacute;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c nhau t&#7891;n t&#7841;i th&#7901;i gian kh&aacute;c nhau, trong ph&#7841;m vi c&#7911;a tr&aacute;i &#273;&#7845;t ch&uacute;ng ta c&oacute; m&#7897;t tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian. H&#7871;t th&#7843;y &#273;&#7873;u gi&#7899;i h&#7841;n trong ph&#7841;m vi c&#7911;a c&aacute;i th&#7901;i gian n&agrave;y. Ngay khi c&aacute;i v&#7879; tinh nh&acirc;n t&#7841;o kia ra kh&#7887;i t&#7847;ng kh&iacute; quy&#7875;n c&#7911;a ch&uacute;ng ta, n&oacute; &#273;&atilde; l&agrave; m&#7897;t [tr&#432;&#7901;ng] th&#7901;i gian kh&aacute;c r&#7891;i, [n&oacute;] v&#7899;i th&#7901;i gian c&#7911;a tr&aacute;i &#273;&#7845;t tuy&#7879;t &#273;&#7889;i kh&ocirc;ng ph&#7843;i c&ugrave;ng m&#7897;t tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian. Nh&#432; v&#7853;y khi &#273;i qua tinh c&#7847;u kh&aacute;c, th&igrave; l&#7841;i c&oacute; tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian c&#7911;a tinh c&#7847;u &#7845;y. Thi&ecirc;n th&#7875; c&agrave;ng to l&#7899;n, th&igrave; th&#7901;i gian, t&#7889;c &#273;&#7897; c&#7911;a n&oacute; sai kh&aacute;c c&agrave;ng l&#7899;n.<\/p>\n<p>Trong h&#7879; Ng&acirc;n H&agrave; ph&aacute;t sinh s&#7921; vi&#7879;c, ch&#432; v&#7883; n&oacute;i ph&#7843;i 15 v&#7841;n n&#259;m &aacute;nh s&aacute;ng m&#7899;i c&oacute; th&#7875; th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c, k&#7923; th&#7921;c t&ocirc;i n&oacute;i cho m&#7885;i ng&#432;&#7901;i, kh&ocirc;ng ch&#7915;ng hai, ba n&#259;m l&agrave; ch&#432; v&#7883; c&oacute; th&#7875; th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c. V&igrave; sao? B&#7903;i v&igrave; t&#7889;c &#273;&#7897; &aacute;nh s&aacute;ng c&#361;ng ch&#7883;u kh&#7889;ng ch&#7871; c&#7911;a tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian. Khi xuy&ecirc;n qua c&aacute;c tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian kh&aacute;c nhau, t&#7889;c &#273;&#7897; &aacute;nh s&aacute;ng &ldquo;xo&#7841;t&ndash;, xo&#7841;t&ndash;, xo&#7841;t&ndash;&rdquo; li&#7873;n tr&#7903; n&ecirc;n ch&#7907;t nhanh ch&#7907;t ch&#7853;m, khi &#273;&#7871;n n&#417;i tr&aacute;i &#273;&#7845;t ch&uacute;ng ta &#273;&acirc;y, l&#7841;i [ph&#7843;i] ph&ugrave; h&#7907;p v&#7899;i tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian c&#7911;a tr&aacute;i &#273;&#7845;t, li&#7873;n tr&#7903; n&ecirc;n h&#7871;t s&#7913;c ch&#7853;m. Ch&#432; v&#7883; d&ugrave;ng tr&#432;&#7901;ng th&#7901;i gian tr&aacute;i &#273;&#7845;t m&agrave; nh&acirc;n lo&#7841;i c&oacute; th&#7875; hi&#7875;u &#273;&#432;&#7907;c &#273;&#7875; &#273;o l&#432;&#7901;ng c&aacute;i th&#7901;i gian n&agrave;y c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, th&igrave; c&#259;n b&#7843;n kh&ocirc;ng c&aacute;ch n&agrave;o &#273;o l&#432;&#7901;ng &#273;&#432;&#7907;c. Nh&#7853;n th&#7913;c c&#7911;a nh&acirc;n lo&#7841;i &#273;&#7889;i v&#7899;i ch&acirc;n l&yacute;, nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#7889;i v&#7899;i v&#7853;t ch&#7845;t, nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#7889;i v&#7899;i sinh m&#7879;nh, kh&aacute;i ni&#7879;m &#273;&#7889;i v&#7899;i v&#361; tr&#7909;, nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#7889;i v&#7899;i r&#7845;t nhi&#7873;u s&#7921; v&#7853;t &#273;&#7873;u kh&ocirc;ng ch&iacute;nh x&aacute;c, bao g&#7891;m c&#7843; [nh&#7853;n th&#7913;c v&#7873;] s&#7921; ph&aacute;t tri&#7875;n c&#7911;a nh&acirc;n lo&#7841;i.<b> [Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i Th&#7909;y S&#7929; [1998]]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i v&#7851;n c&ograve;n m&#7897;t ch&#7863;ng &#273;&#432;&#7901;ng r&#7845;t d&agrave;i &#273;&#7875; c&oacute; th&#7875; quan s&aacute;t tr&#7921;c ti&#7871;p &#273;&#432;&#7907;c th&#7875; hi&#7879;n ch&acirc;n th&#7921;c c&#7911;a v&#7853;n t&#7889;c &aacute;nh s&aacute;ng khi xuy&ecirc;n qua c&aacute;c h&agrave;nh tinh. Nh&#432;ng nh&#7919;ng Gi&aacute;c Gi&#7843; th&ocirc;ng qua tu luy&#7879;n l&#7841;i c&oacute; th&#7875; nh&igrave;n th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c, b&#7903;i v&igrave; tu luy&#7879;n l&agrave; qu&aacute; tr&igrave;nh tu luy&#7879;n n&acirc;ng cao t&#7847;ng th&#7913;, c&aacute;c Gi&aacute;c Gi&#7843; s&#7869; h&igrave;nh th&agrave;nh con m&#7855;t &#7903; c&aacute;c t&#7847;ng th&#7913; kh&aacute;c nhau, t&#7847;ng th&#7913; c&agrave;ng cao th&igrave; c&agrave;ng c&oacute; nhi&#7873;u con m&#7855;t, li&#7871;c m&#7855;t m&#7897;t c&aacute;i l&agrave; c&oacute; th&#7875; nh&igrave;n th&#7845;y h&#7871;t t&#7845;t c&#7843; c&aacute;c t&#7847;ng th&#7913;. &#272;i&#7873;u n&agrave;y ho&agrave;n to&agrave;n kh&aacute;c bi&#7879;t v&#7899;i khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i, th&#7921;c ra tu luy&#7879;n m&#7899;i l&agrave; con &#273;&#432;&#7901;ng duy nh&#7845;t &#273;&#7875; nh&acirc;n lo&#7841;i c&oacute; nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&uacute;ng &#273;&#7855;n v&#7873; v&#361; tr&#7909; ch&acirc;n th&#7921;c.<\/p>\n<p>T&#7847;ng th&#7913; c&#7911;a sinh m&#7879;nh &#273;&#432;&#7907;c n&oacute;i &#273;&#7871;n &#7903; &#273;&acirc;y l&agrave; do &#273;i&#7873;u g&igrave; quy&#7871;t &#273;&#7883;nh? <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_dai_phap\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n &#272;&#7841;i Ph&aacute;p<\/a> cho ch&uacute;ng ta bi&#7871;t r&#7857;ng, v&#361; tr&#7909; ngo&agrave;i t&#7891;n t&#7841;i v&#7853;t ch&#7845;t th&igrave; c&ograve;n t&#7891;n t&#7841;i &#273;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n, &#273;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n c&#7911;a v&#361; tr&#7909; &#273;ang ch&#7871; &#432;&#7899;c t&#7845;t c&#7843; m&#7885;i th&#7913;.<\/p>\n<blockquote><p>C&#361;ng nh&#432; v&#361; tr&#7909; m&agrave; t&ocirc;i gi&#7843;ng, n&oacute; c&oacute; t&#7891;n t&#7841;i v&#7853;t ch&#7845;t, &#273;&#7891;ng th&#7901;i n&oacute; c&oacute; t&#7891;n t&#7841;i &#273;&#7863;c t&iacute;nh. &#272;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n trong v&#361; tr&#7909; kia, ng&#432;&#7901;i th&#432;&#7901;ng kh&ocirc;ng c&#7843;m nh&#7853;n &#273;&#432;&#7907;c s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a n&oacute;, b&#7903;i v&igrave; to&agrave;n th&#7875; ng&#432;&#7901;i th&#432;&#7901;ng c&ugrave;ng &#7903; tr&ecirc;n m&#7863;t c&#7911;a m&#7897;t t&#7847;ng n&agrave;y. Khi ch&#432; v&#7883; si&ecirc;u xu&#7845;t kh&#7887;i t&#7847;ng c&#7911;a ng&#432;&#7901;i th&#432;&#7901;ng, th&igrave; c&oacute; th&#7875; quan s&aacute;t &#273;&#432;&#7907;c. Quan s&aacute;t nh&#432; th&#7871; n&agrave;o? B&#7845;t k&#7875; v&#7853;t ch&#7845;t n&agrave;o trong v&#361; tr&#7909;, bao g&#7891;m t&#7845;t c&#7843; to&agrave;n th&#7875; nh&#7919;ng v&#7853;t ch&#7845;t tr&agrave;n &#273;&#7847;y trong to&agrave;n v&#361; tr&#7909;, ch&uacute;ng &#273;&#7873;u l&agrave; nh&#7919;ng linh th&#7875;, ch&uacute;ng &#273;&#7873;u c&oacute; t&#432; t&#432;&#7903;ng; ch&uacute;ng &#273;&#7873;u l&agrave; nh&#7919;ng h&igrave;nh th&aacute;i t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a Ph&aacute;p v&#361; tr&#7909; t&#7841;i c&aacute;c t&#7847;ng kh&aacute;c nhau. <b>[B&agrave;i gi&#7843;ng th&#7913; nh&#7845;t &ndash; <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#chuyen_phap_luan\" 28722 rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Chuy&#7875;n Ph&aacute;p Lu&acirc;n<\/a>]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Ch&iacute;nh l&agrave; &#273;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n n&agrave;y &#273;&atilde; khai s&aacute;ng m&ocirc;i tr&#432;&#7901;ng t&#7891;n t&#7841;i v&agrave; ph&#432;&#417;ng th&#7913;c sinh t&#7891;n c&#7911;a sinh m&#7879;nh t&#7841;i c&aacute;c t&#7847;ng th&#7913; kh&aacute;c nhau, ch&#7871; &#432;&#7899;c m&#7885;i s&#7921; v&#7853;t trong c&aacute;c t&#7847;ng th&#7913; kh&aacute;c nhau v&agrave; c&aacute;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c nhau, bao g&#7891;m c&#7843; b&#7843;n th&acirc;n kh&ocirc;ng gian &#273;&oacute;. T&#7847;ng th&#7913; c&#7911;a sinh m&#7879;nh &#273;&#432;&#7907;c quy&#7871;t &#273;&#7883;nh b&#7903;i vi&#7879;c sinh m&#7879;nh &#273;&oacute; &#273;&#7891;ng h&oacute;a nhi&#7873;u hay &iacute;t v&#7899;i &#273;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n.<\/p>\n<p>Nh&#7853;n th&#7913;c c&#7911;a khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i v&#7873; &#273;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n c&#7911;a v&#361; tr&#7909; v&#7889;n d&#297; v&#7851;n thi&#7871;u s&oacute;t. B&#7903;i v&igrave; &#273;i&#7873;u n&agrave;y &#273;&#7897;ng ch&#7841;m &#273;&#7871;n ph&#432;&#417;ng di&#7879;n tinh th&#7847;n v&agrave; &#273;&#7841;o &#273;&#7913;c, ph&#432;&#417;ng di&#7879;n n&agrave;y l&#7841;i lu&ocirc;n b&#7883; khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i b&agrave;i x&iacute;ch v&agrave; ch&#7889;ng &#273;&#7889;i. M&agrave; &#273;&#7863;c t&iacute;nh Ch&acirc;n Thi&#7879;n Nh&#7851;n n&agrave;y c&#7911;a v&#361; tr&#7909; l&#7841;i tr&agrave;n ng&#7853;p trong h&#7871;t th&#7843;y c&aacute;c v&#7853;t ch&#7845;t t&#7915; vi quan &#273;&#7871;n ho&agrave;nh quan c&#7911;a t&#7845;t c&#7843; c&aacute;c kh&ocirc;ng gian.<\/p>\n<p>Hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n v&#7851;n lu&ocirc;n l&agrave; m&#7897;t nan &#273;&#7873; g&acirc;y b&#7889;i r&#7889;i cho gi&#7899;i khoa h&#7885;c. C&#417; h&#7885;c Newton c&oacute; th&#7875; t&iacute;nh to&aacute;n ra &#273;&#432;&#7907;c l&#7921;c h&uacute;t l&#7899;n nh&#7887; ra sao, tuy nhi&ecirc;n n&oacute; l&#7841;i kh&ocirc;ng th&#7875; gi&#7843;i th&iacute;ch l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n &#273;&#432;&#7907;c sinh ra nh&#432; th&#7871; n&agrave;o. Einstein s&#7917; d&#7909;ng hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng l&otilde;m c&#7911;a th&#7901;i kh&ocirc;ng &#273;&#7875; gi&#7843;i th&iacute;ch s&#7921; s&#7843;n sinh c&#7911;a l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n, nh&#432;ng th&#7921;c ra c&aacute;ch gi&#7843;i th&iacute;ch n&agrave;y c&#361;ng kh&ocirc;ng &#273;&uacute;ng. Khi m&#7897;t sinh m&#7879;nh &#273;&#7873; th&#259;ng t&#7847;ng th&#7913;, v&#7853;y th&igrave; &#273;&#7863;c t&iacute;nh c&#7911;a t&#7847;ng th&#7913; n&agrave;y s&#7869; kh&ocirc;ng c&ograve;n &#432;&#7899;c ch&#7871; sinh m&#7879;nh &#273;&oacute; n&#7919;a, l&uacute;c n&agrave;y d&#432;&#7901;ng nh&#432; hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng l&#7921;c h&uacute;t m&agrave; khoa h&#7885;c nh&#7853;n th&#7913;c s&#7869; kh&ocirc;ng c&ograve;n t&#7891;n t&#7841;i n&#7919;a. V&iacute; d&#7909;, trong th&#7901;i kh&ocirc;ng n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta, t&#7841;i sao m&#7885;i ng&#432;&#7901;i c&oacute; th&#7875; &#273;&#7913;ng v&#7919;ng tr&ecirc;n Tr&aacute;i &#272;&#7845;t m&agrave; kh&ocirc;ng b&#7883; r&#417;i v&agrave;o kh&ocirc;ng gian v&#361; tr&#7909;? Gi&#7843;i th&iacute;ch c&#7911;a khoa h&#7885;c l&agrave; nh&#7901; c&oacute; l&#7921;c v&#7841;n v&#7853;t h&#7845;p d&#7851;n ho&#7863;c &#273;&#7897; l&otilde;m c&#7911;a th&#7901;i kh&ocirc;ng c&#7911;a Tr&aacute;i &#272;&#7845;t, nh&#432;ng th&#7921;c ra kh&ocirc;ng ph&#7843;i nh&#432; v&#7853;y, <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_dai_phap\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n &#272;&#7841;i Ph&aacute;p<\/a> cho ch&uacute;ng ta bi&#7871;t &#273;&#432;&#7907;c &#273;&oacute; l&agrave; do &#273;&#7863;c t&iacute;nh v&#361; tr&#7909; &#273;ang kh&#7903;i t&aacute;c d&#7909;ng th&ocirc;ng qua s&#7921; li&ecirc;n k&#7871;t m&agrave; ta nh&igrave;n kh&ocirc;ng th&#7845;y gi&#7919;a c&aacute;c v&#7853;t ch&#7845;t v&agrave; l&#7841;p t&#7917; tr&agrave;n &#273;&#7847;y trong kh&ocirc;ng gian n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta.<\/p>\n<blockquote><p>Khoa h&#7885;c cho r&#7857;ng con ng&#432;&#7901;i hi&#7879;n nay sinh t&#7891;n &#7903; tr&ecirc;n tr&aacute;i &#273;&#7845;t, c&oacute; th&#7875; &#273;&#7913;ng tr&ecirc;n tr&aacute;i &#273;&#7845;t kh&ocirc;ng r&#7899;t v&agrave;o trong kh&ocirc;ng gian, kh&ocirc;ng r&#7899;t xu&#7889;ng, l&agrave; b&#7903;i v&igrave; tr&aacute;i &#273;&#7845;t c&oacute; l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n. &ldquo;L&#7921;c v&#7841;n v&#7853;t h&#7845;p d&#7851;n&rdquo; k&#7923; th&#7921;c ch&uacute;ng t&ocirc;i ph&aacute;t hi&#7879;n kh&ocirc;ng ph&#7843;i l&agrave; chuy&#7879;n nh&#432; th&#7871;. T&ocirc;i gi&#7843;ng Ph&aacute;p kh&ocirc;ng ph&#7843;i gi&#7843;ng cho ng&#432;&#7901;i trong x&atilde; h&#7897;i nghe, l&agrave; gi&#7843;ng cho c&aacute;c &#273;&#7879; t&#7917; tu luy&#7879;n c&#7911;a t&ocirc;i &#7903; &#273;&acirc;y nghe, n&oacute;i cho ch&#432; v&#7883; ch&acirc;n l&yacute; c&#7911;a v&#361; tr&#7909;, t&igrave;nh hu&#7889;ng ch&acirc;n th&#7921;c c&#7911;a sinh m&#7879;nh, t&#7891;n t&#7841;i v&#7853;t ch&#7845;t. B&#7903;i v&igrave; trong v&#361; tr&#7909; n&agrave;y, xung quanh tr&aacute;i &#273;&#7845;t c&oacute; m&#7897;t m&ocirc;i tr&#432;&#7901;ng v&#7853;t ch&#7845;t kh&#7893;ng l&#7891;, h&#7871;t s&#7913;c h&#7871;t s&#7913;c vi quan, do t&#7847;ng t&#7847;ng sinh m&#7879;nh v&#7853;t ch&#7845;t t&#7893; th&agrave;nh, &#273;&atilde; c&#7845;u th&agrave;nh cho con ng&#432;&#7901;i m&#7897;t m&ocirc;i tr&#432;&#7901;ng nh&#432; th&#7871; n&agrave;y, c&oacute; th&#7875; &#7903; &#273;&acirc;y m&agrave; sinh t&#7891;n. H&#417;n n&#7919;a c&oacute; n&#432;&#7899;c &#7903; vi quan c&#7911;a c&aacute;c t&#7847;ng th&#7913; kh&aacute;c nhau m&agrave; ch&#432; v&#7883; kh&ocirc;ng nh&igrave;n th&#7845;y, &#273;&atilde; t&#7841;o th&agrave;nh cho ch&#432; v&#7883; r&#7845;t nhi&#7873;u r&#7845;t nhi&#7873;u nh&acirc;n t&#7889; m&agrave; c&oacute; th&#7875; c&oacute; th&#7921;c v&#7853;t, &#273;&#7897;ng v&#7853;t v&agrave; v&#7853;t ch&#7845;t t&#7891;n t&#7841;i, c&oacute; th&#7875; khi&#7871;n con ng&#432;&#7901;i &#7903; &#273;&acirc;y m&agrave; c&oacute; sinh c&#417;, c&oacute; th&#7875; sinh s&#7889;ng.<\/p>\n<p>C&oacute; m&#7897;t ch&#7911;ng v&#7853;t ch&#7845;t n&oacute; c&oacute; th&#7875; khi&#7871;n con ng&#432;&#7901;i &#273;&#7913;ng th&#7859;ng tr&ecirc;n m&#7863;t &#273;&#7845;t, kh&ocirc;ng &#273;&#7875; h&#7885; b&#7883; nghi&ecirc;ng &#273;i; c&oacute; m&#7897;t ch&#7911;ng v&#7853;t ch&#7845;t ki&#7875;u nh&#432; &aacute;p l&#7921;c, &#7845;n ch&#7855;c con ng&#432;&#7901;i v&agrave; v&#7853;t th&#7875; kh&ocirc;ng &#273;&#7875; h&#7885; l&#417; l&#7917;ng l&ecirc;n; c&oacute; m&#7897;t ch&#7911;ng v&#7853;t ch&#7845;t c&oacute; th&#7875; &#273;&#7843;m b&#7843;o khi&#7871;n b&#7897; n&atilde;o con ng&#432;&#7901;i v&agrave; h&#7871;t th&#7843;y c&#417; quan &#273;&#7873;u &#7893;n &#273;&#7883;nh. B&#7897; n&atilde;o v&agrave; c&aacute;c lo&#7841;i c&#417; quan c&#7911;a ch&#432; v&#7883; n&#7871;u kh&ocirc;ng &#7893;n &#273;&#7883;nh, ch&#432; v&#7883; &#273;ang &#273;&#7913;ng b&igrave;nh th&#432;&#7901;ng, ch&#432; v&#7883; s&#7869; c&#7843;m th&#7845;y ch&#432; v&#7883; y nh&#432; l&agrave; &#273;ang n&#7857;m; ho&#7863;c d&ugrave; ch&#432; v&#7883; c&oacute; &#273;&#7913;ng th&#7859;ng &#273;&#7871;n m&#7845;y, ch&#432; v&#7883; c&#361;ng s&#7869; ph&aacute;t hi&#7879;n ch&#432; v&#7883; nh&#432; th&#7875; l&agrave; lu&ocirc;n &#273;&#7913;ng kh&ocirc;ng &#273;&#432;&#7907;c th&#7859;ng&hellip;&hellip;<\/p>\n<p>Con ng&#432;&#7901;i c&oacute; m&ocirc;i tr&#432;&#7901;ng sinh t&#7891;n, c&aacute;c tinh c&#7847;u &#273;&#7873;u s&#7855;p &#273;&#7863;t &#7903; &#273;&oacute;, ch&iacute;nh l&agrave; sinh m&#7879;nh v&#361; tr&#7909; kh&#7893;ng l&#7891; s&#7855;p x&#7871;p cho n&oacute; &#7903; t&#7841;i &#273;&oacute;, c&#361;ng gi&#7889;ng nh&#432; tr&igrave;nh t&#7921; s&#7855;p x&#7871;p c&#7911;a ph&acirc;n t&#7917;, nguy&ecirc;n t&#7917; b&ecirc;n trong &#273;&#7891;ng, s&#7855;t, v&agrave;ng hi&#7879;n nay c&#7911;a ch&uacute;ng ta kh&ocirc;ng &#273;&#7893;i. T&ocirc;i n&oacute;i kh&ocirc;ng c&oacute; hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng t&#7921; nhi&ecirc;n, t&#7845;t c&#7843; nh&#7919;ng g&igrave; khoa h&#7885;c gi&#7843;i th&iacute;ch kh&ocirc;ng n&#7893;i &#273;&#7873;u quy chung chung th&agrave;nh &ldquo;t&#7921; nhi&ecirc;n&rdquo;, m&agrave; l&#7841;i c&oacute; th&#7875; l&#7915;a ng&#432;&#7901;i, [ch&#7881; m&#7897;t] c&acirc;u n&agrave;y l&#7841;i c&oacute; th&#7875; l&#7915;a &#273;&#432;&#7907;c t&#7845;t c&#7843; m&#7885;i ng&#432;&#7901;i.<b> [Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i ch&acirc;u &Acirc;u [1998]]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Gi&#7919;a c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; trong kh&ocirc;ng gian n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta c&oacute; t&#7891;n t&#7841;i m&#7897;t m&#7889;i quan h&#7879; li&ecirc;n &#273;&#7899;i k&#7923; di&#7879;u, ch&iacute;nh l&agrave; m&#7889;i quan h&#7879; li&ecirc;n &#273;&#7899;i t&#7841;o n&ecirc;n hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng m&agrave; khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i cho l&agrave; &ldquo;l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n&rdquo; gi&#7919;a c&aacute;c l&#7841;p t&#7917;.<\/p>\n<blockquote><p>B&#7903;i v&igrave; h&#7871;t th&#7843;y c&aacute;c sinh m&#7879;nh v&agrave; v&#7853;t ch&#7845;t t&#7841;i tr&aacute;i &#273;&#7845;t v&agrave; trong tam gi&#7899;i, k&#7875; c&#7843; kh&ocirc;ng kh&iacute;, n&#432;&#7899;c, bao g&#7891;m h&#7871;t th&#7843;y nh&#7919;ng v&#7853;t th&#7875; t&#7891;n t&#7841;i trong tam gi&#7899;i &#273;&#7873;u do nh&#7919;ng l&#7841;p t&#7917; c&#7911;a c&aacute;c t&#7847;ng trong tam gi&#7899;i c&#7845;u th&agrave;nh n&ecirc;n; c&oacute; quan h&#7879; li&ecirc;n &#273;&#7899;i gi&#7919;a c&aacute;c lo&#7841;i l&#7841;p t&#7917; c&#7911;a c&aacute;c t&#7847;ng. {li&ecirc;n &#273;&#7899;i &#273;&#432;&#7907;c d&#7883;ch trong b&#7843;n ti&#7871;ng Anh l&agrave; interconnection} Lo&#7841;i li&ecirc;n &#273;&#7899;i n&agrave;y trong tam gi&#7899;i c&oacute; th&#7875; khi ch&#7883;u l&#7921;c k&eacute;o li&#7873;n du&#7895;i ra ho&#7863;c di &#273;&#7897;ng; n&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, [n&#7871;u] ch&#432; v&#7883; k&eacute;o n&oacute;, n&oacute; gi&#7889;ng nh&#432; c&aacute;i d&acirc;y chun, [n&oacute;] c&oacute; th&#7875; du&#7895;i ra; bu&ocirc;ng [tay] ra n&oacute; l&#7841;i tr&#7903; v&#7873; nh&#432; c&#361;. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, gi&#7919;a nh&#7919;ng l&#7841;p t&#7917; v&#7899;i nhau c&oacute; m&#7897;t ph&#432;&#417;ng th&#7913;c &#273;&#7875; &#7893;n &#273;&#7883;nh c&#417; b&#7843;n; &#273;i&#7873;u &#7845;y t&#7841;o th&agrave;nh &#273;i&#7873;u m&agrave; ch&#432; v&#7883; &#273;&#432;a m&#7897;t v&#7853;t th&#7875; n&agrave;o &#273;i n&#7919;a trong m&ocirc;i tr&#432;&#7901;ng {ho&agrave;n c&#7843;nh} c&#7911;a Tr&aacute;i &#272;&#7845;t th&igrave; n&oacute; &#273;&#7873;u quay v&#7873; m&#7863;t &#273;&#7845;t. T&#7845;t nhi&ecirc;n kh&ocirc;ng &#273;&#7883;nh n&oacute;i v&#7873; vi&#7879;c vi&ecirc;n &#273;&aacute; n&agrave;y khi &#273;&#432;&#7907;c n&eacute;m ra ch&#7895; kh&aacute;c th&igrave; kh&ocirc;ng th&#7875; quay v&#7873; ch&#7895; ban &#273;&#7847;u; kh&ocirc;ng ph&#7843;i kh&aacute;i ni&#7879;m &#7845;y. B&#7873; m&#7863;t Tr&aacute;i &#272;&#7845;t l&agrave; m&#7897;t gi&#7899;i h&#7841;n c&#7911;a m&#7897;t t&#7847;ng; trong m&#7897;t t&#7847;ng th&igrave; c&oacute; th&#7875; v&#7853;n &#273;&#7897;ng theo chi&#7873;u ngang; b&#7903;i v&igrave; &#273;&#7873;u trong m&#7897;t t&#7847;ng; c&ograve;n v&#7853;n &#273;&#7897;ng l&ecirc;n m&#7897;t t&#7847;ng cao h&#417;n h&#7859;n, th&igrave; b&#7883; k&eacute;o tr&#7903; l&#7841;i; b&#7903;i v&igrave; c&aacute;c v&#7853;t th&#7875; tr&ecirc;n Tr&aacute;i &#272;&#7845;t &#273;&#7873;u l&agrave; nh&#7919;ng l&#7841;p t&#7917; c&#7911;a t&#7847;ng trong c&#7843;nh gi&#7899;i n&agrave;y. <b>[Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i Canada n&#259;m 2001 &ndash; &#272;&#7841;o H&agrave;ng]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Ng&#432;&#7901;i tu luy&#7879;n sau khi th&ocirc;ng qua tu luy&#7879;n &#273;&#7873; cao t&#7847;ng th&#7913; th&igrave; kh&ocirc;ng c&ograve;n ch&#7883;u s&#7921; kh&#7889;ng ch&#7871; c&#7911;a t&#7847;ng th&#7913; n&agrave;y n&#7919;a, t&#7921;a nh&#432; &ldquo;l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n&rdquo; kh&ocirc;ng t&#7891;n t&#7841;i n&#7919;a, v&agrave; h&#7885; c&oacute; th&#7875; bay l&ecirc;n kh&ocirc;ng trung.<\/p>\n<blockquote><p>Ch&iacute;nh l&agrave; v&igrave; th&acirc;n th&#7875; c&#7911;a ch&#432; v&#7883; &mdash; v&#7889;n t&#7841;o t&#7915; c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; c&oacute; quan h&#7879; &#273;&#7871;n b&#7873; m&#7863;t Tr&aacute;i &#272;&#7845;t &mdash; &#273;&atilde; thay &#273;&#7893;i; &#273;&#7889;i v&#7899;i c&aacute;c l&#7841;p t&#7917; trong ho&agrave;n c&#7843;nh n&agrave;y n&oacute; &#273;&atilde; &#273;o&#7841;n &#273;&#7913;t li&ecirc;n quan; ch&#432; v&#7883; kh&ocirc;ng c&ograve;n ch&#7883;u l&#7921;c k&#7871;t d&iacute;nh c&#7911;a ch&uacute;ng n&#7919;a, kh&ocirc;ng c&ograve;n ch&#7883;u l&#7921;c chi ph&#7889;i c&#7911;a ch&uacute;ng n&#7919;a; [ch&#432; v&#7883;] c&oacute; th&#7875; bay l&ecirc;n kh&ocirc;ng [gian] &#273;&#432;&#7907;c. N&ecirc;n khi ch&#432; v&#7883; tu v&agrave;o &#273;&#7871;n m&#7897;t c&#7843;nh gi&#7899;i n&agrave;o &#273;&oacute;, th&igrave; ph&#7847;n c&#7911;a ch&#432; v&#7883; t&#7841;i sinh m&#7879;nh vi m&ocirc; {vi quan} tr&#7903; l&ecirc;n c&oacute; li&ecirc;n quan &#273;&#7871;n c&#7843;nh gi&#7899;i &#7845;y; ch&#432; v&#7883; l&#7841;i tu l&ecirc;n cao h&#417;n n&#7919;a, th&igrave; ch&#432; v&#7883; l&#7841;i theo li&ecirc;n quan &#273;&#7871;n [c&#7843;nh gi&#7899;i] cao h&#417;n, v&agrave; &#273;o&#7841;n tuy&#7879;t [m&#7889;i] li&ecirc;n quan &#273;&atilde; c&oacute; v&#7899;i t&#7847;ng th&#7845;p h&#417;n. N&oacute; ch&iacute;nh l&agrave; c&aacute;i quan h&#7879; &#7845;y. <b>[Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i Canada n&#259;m 2001 &ndash; &#272;&#7841;o H&agrave;ng]<\/b><\/p>\n<p>M&#7885;i ng&#432;&#7901;i c&oacute; th&#7875; &#273;&atilde; [xem] trong c&aacute;c cu&#7889;n c&#7893; th&#432; nh&#432; &laquo;Th&#7847;n ti&ecirc;n truy&#7879;n&raquo; ho&#7863;c &laquo;&#272;an Kinh&raquo;, &laquo;&#272;&#7841;o t&#7841;ng&raquo;, &laquo;T&iacute;nh m&#7879;nh khu&ecirc; ch&#7881;&raquo; &#273;&#7873;u th&#7845;y vi&#7871;t v&#7873; m&#7897;t c&acirc;u l&agrave; &ldquo;b&#7841;ch nh&#7853;t phi th&#259;ng&rdquo;, t&#7913;c l&agrave; ban ng&agrave;y s&aacute;ng t&#7887; ng&#432;&#7901;i kia bay l&ecirc;n. Th&#7921;c ra t&ocirc;i n&oacute;i v&#7899;i m&#7885;i ng&#432;&#7901;i, h&#7877; &#273;&#7841;i chu thi&ecirc;n [khai] th&ocirc;ng m&#7897;t c&aacute;i l&agrave; c&aacute; nh&acirc;n &#7845;y c&oacute; th&#7875; [bay] l&ecirc;n kh&ocirc;ng trung, &#273;&#417;n gi&#7843;n v&#7853;y th&ocirc;i.<b> [B&agrave;i gi&#7843;ng th&#7913; t&aacute;m &ndash; <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#chuyen_phap_luan\" 28722 rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Chuy&#7875;n Ph&aacute;p Lu&acirc;n<\/a>]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>T&#7915; nh&#7919;ng lu&#7853;n thu&#7853;t c&#7911;a &#272;&#7841;i s&#432; L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute; ch&uacute;ng ta c&oacute; th&#7875; th&#7845;y, khoa h&#7885;c hi&#7879;n &#273;&#7841;i &#273;&#7889;i v&#7899;i s&#7921; t&#7891;n t&#7841;i c&#7911;a kh&ocirc;ng gian, t&#7889;c &#273;&#7897; &aacute;nh s&aacute;ng v&agrave; l&#7921;c h&#7845;p d&#7851;n v&#7851;n c&ograve;n nhi&#7873;u nh&#7847;m l&#7851;n v&agrave; h&#7841;n ch&#7871;, ch&#7913; ch&#432;a n&oacute;i t&#7899;i nh&#7853;n th&#7913;c c&#7911;a &#273;&#7863;c t&iacute;nh v&#361; tr&#7909; l&agrave; Ch&acirc;n &ndash; Thi&#7879;n &ndash; Nh&#7851;n v&#7889;n v&#432;&#7907;t l&ecirc;n tr&ecirc;n h&#7871;t th&#7843;y c&aacute;c ch&#7911;ng lo&#7841;i v&#7853;t ch&#7845;t &#7845;y.<\/p>\n<blockquote><p>Nh&acirc;n lo&#7841;i cho r&#7857;ng khoa h&#7885;c c&#7911;a m&igrave;nh ph&aacute;t tri&#7875;n th&#7871; n&agrave;y ph&aacute;t tri&#7875;n th&#7871; kia; th&#7853;t &#273;&aacute;ng th&#432;&#417;ng! N&oacute; ho&agrave;n to&agrave;n kh&ocirc;ng h&#7873; &#273;&#7897;t ph&aacute; t&#7847;ng kh&ocirc;ng gian ph&acirc;n t&#7917; n&agrave;y, kh&ocirc;ng th&#7845;y &#273;&#432;&#7907;c kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c; con ng&#432;&#7901;i c&ograve;n &#273;ang d&#432;&#417;ng d&#432;&#417;ng t&#7921; &#273;&#7855;c.<b> [Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i th&agrave;nh ph&#7889; New York &ndash; Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i M&#7929; qu&#7889;c [1997]]<\/b><\/p>\n<p>Nh&acirc;n lo&#7841;i v&#7873; nh&#7853;n th&#7913;c khoa h&#7885;c v&#297;nh vi&#7877;n &#273;&#7873;u &#273;ang m&ograve; m&#7851;m. Ng&#432;&#7901;i m&ugrave; s&#7901; voi, hi&#7879;n nay khoa h&#7885;c n&agrave;y ch&iacute;nh l&agrave; v&#7853;y. H&#7885; m&ograve; t&#7899;i ch&acirc;n voi, ho&#7863;c c&aacute;i v&ograve;i, th&igrave; h&#7885; n&oacute;i khoa h&#7885;c l&agrave; th&#7871;. Th&#7853;t ra l&agrave; h&#7885; kh&ocirc;ng th&#7845;y ch&acirc;n t&#432;&#7899;ng ho&agrave;n ch&#7881;nh. <b>[Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i th&agrave;nh ph&#7889; New York &ndash; Gi&#7843;ng Ph&aacute;p t&#7841;i Ph&aacute;p h&#7897;i M&#7929; qu&#7889;c [1997]]<\/b><\/p><\/blockquote>\n<p>Khoa h&#7885;c hi&#7879;n nay d&#432;&#7901;ng nh&#432; &#273;&atilde; &#273;i v&agrave;o ng&otilde; c&#7909;t, l&agrave;m th&#7871; n&agrave;o c&oacute; th&#7875; &#273;&#7897;t ph&aacute;, l&agrave;m th&#7871; n&agrave;o c&oacute; &#273;&#432;&#7907;c nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&uacute;ng &#273;&#7855;n v&#7873; nh&#7919;ng s&#7921; th&#7921;c &#273;&atilde; bi&#7871;t v&agrave; nh&#7919;ng ph&aacute;t hi&#7879;n th&#7901;i v&#259;n h&oacute;a ti&#7873;n s&#7917;? L&agrave;m th&#7871; n&agrave;o nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c c&aacute;c lo&#7841;i hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng t&#7915; kh&ocirc;ng gian kh&aacute;c ph&#7843;n &aacute;nh &#273;&#7871;n kh&ocirc;ng gian n&agrave;y c&#7911;a ch&uacute;ng ta? L&agrave;m th&#7871; n&agrave;o nh&#7853;n th&#7913;c &#273;&#432;&#7907;c nh&#7919;ng hi&#7879;n t&#432;&#7907;ng t&#7891;n t&#7841;i ch&acirc;n th&#7921;c trong kh&ocirc;ng gian c&#7911;a ch&uacute;ng ta nh&#432;ng khoa h&#7885;c th&#7921;c ch&#7913;ng v&#7851;n ch&#432;a th&#7875; ti&#7871;p x&uacute;c &#273;&#432;&#7907;c, g&#7891;m c&#7843; tinh th&#7847;n, t&iacute;n ng&#432;&#7905;ng, Th&#7847;n ng&ocirc;n, Th&#7847;n t&iacute;ch? &#272;&acirc;y &#273;&#7873;u l&agrave; nh&#7919;ng c&acirc;u h&#7887;i m&agrave; khoa h&#7885;c kh&oacute; t&igrave;m ra l&#7901;i gi&#7843;i &#273;&aacute;p v&agrave; c&#361;ng l&agrave; th&aacute;ch th&#7913;c &#273;&#7889;i v&#7899;i nh&acirc;n lo&#7841;i. <a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_dai_phap\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n &#272;&#7841;i Ph&aacute;p<\/a> &#273;&atilde; m&#7903; ra c&aacute;i nh&igrave;n ho&agrave;n to&agrave;n m&#7899;i cho nh&acirc;n lo&#7841;i khi nh&#7853;n th&#7913;c v&#361; tr&#7909; ch&acirc;n th&#7921;c.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<\/li><\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ghi ch&uacute;: Lo&#7841;t b&agrave;i n&agrave;y c&oacute; nhi&#7873;u ch&#7895; tr&iacute;ch d&#7851;n n&#7897;i dung trong c&aacute;c b&agrave;i gi&#7843;ng Ph&aacute;p c&#7911;a Ng&agrave;i L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute;, ho&agrave;n to&agrave;n d&#7921;a tr&ecirc;n l&yacute; gi&#7843;i m&#7897;t chi&#7873;u v&agrave; h&#7841;n ch&#7871; c&#7911;a c&aacute; nh&acirc;n t&aacute;c gi&#7843;, do &#273;&oacute; khi tr&iacute;ch d&#7851;n kh&oacute; tr&aacute;nh kh&#7887;i &#273;o&#7841;n ch&#432;&#417;ng th&#7911; ngh&#297;a. Nguy&ecirc;n t&aacute;c c&aacute;c b&agrave;i gi&#7843;ng c&#7911;a Ng&agrave;i L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute; c&oacute; n&#7897;i h&agrave;m th&acirc;m s&acirc;u v&agrave; r&#7897;ng l&#7899;n, c&aacute;c &#273;&#7897;c gi&#7843; quan t&acirc;m xin h&atilde;y &#273;&#7885;c c&aacute;c b&agrave;i gi&#7843;ng Ph&aacute;p nguy&ecirc;n v&#259;n c&#7911;a Ng&agrave;i L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute; &#273;&#432;&#7907;c &#273;&#259;ng t&#7843;i mi&#7877;n ph&iacute; t&#7841;i trang web: <a class=\"external free\" href=\"http:\/\/phapluan.org\/\" rel=\"nofollow\">http:\/\/phapluan.org<\/a>.<\/p>\n<p>T&agrave;i li&#7879;u tham kh&#7843;o<\/p>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<\/li><\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>&ndash; PBS-TV\/NOVA: &ldquo;The Fabric Of The Cosmos&rdquo; (Updated: November 2011).<\/p>\n<p>&ndash; The Fabric of the Cosmos: Space, Time, and the Texture of Reality (2004). Alfred A. Knopf division, Random House, ISBY 0-375-41288-3<\/p>\n<p>&ndash; Nguy&ecirc;n l&yacute; to&aacute;n h&#7885;c c&#7911;a tri&#7871;t h&#7885;c t&#7921; nhi&ecirc;n (xu&#7845;t b&#7843;n n&#259;m 2006), t&aacute;c gi&#7843; Newton, b&#7843;n d&#7883;ch ti&#7871;ng Trung c&#7911;a Tri&#7879;u Tr&#7845;n Giang, m&atilde; xu&#7845;t b&#7843;n ISBN 7-100-04513-4<\/p>\n<p>&ndash; Gi&#7843;ng Ph&aacute;p trong bu&#7893;i ra m&#7855;t cu&#7889;n &ldquo;<a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#chuyen_phap_luan\" 28722 rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Chuy&#7875;n Ph&aacute;p Lu&acirc;n<\/a>&rdquo; t&#7841;i B&#7855;c Kinh (4\/1\/1995) &ndash; L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute;<\/p>\n<p>&ndash; B&agrave;i &ldquo;Ph&#7853;t t&iacute;nh v&agrave; ma t&iacute;nh&rdquo; trong &ldquo;<a class=\"lar-automated-link\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/chu-giai-tu-vung#phap_luan_dai_phap\" rel=\"nofollow\" target=\"_blank\">Ph&aacute;p Lu&acirc;n &#272;&#7841;i Ph&aacute;p<\/a> &ndash; Tinh T&#7845;n Y&#7871;u Ch&#7881;&rdquo; &ndash; L&yacute; H&#7891;ng Ch&iacute;<\/p>\n<p>D&#7883;ch t&#7915;: <a class=\"external free\" href=\"http:\/\/www.zhengjian.org\/2015\/10\/11\/148542\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.zhengjian.org\/2015\/10\/11\/148542<\/a><\/p>\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] V&#361; tr&#7909; h&igrave;nh th&agrave;nh nh&#432; th&#7871; n&agrave;o? Con ng&#432;&#7901;i t&#7915; &#273;&acirc;u &#273;&#7871;n? V&#361; tr&#7909; ph&#7843;i ch&#259;ng kh&ocirc;ng c&oacute; bi&ecirc;n gi&#7899;i? Ng&#432;&#7899;c nh&igrave;n l&ecirc;n b&#7847;u tr&#7901;i &#273;&#7847;y r&#7851;y c&aacute;c v&igrave; tinh t&uacute;, bi&#7871;t bao ng&#432;&#7901;i &#273;&atilde; t&#7915;ng t&#7921; h&#7887;i b&#7843;n th&acirc;n nh&#432; v&#7853;y. Nh&#432;ng d&ugrave; c&oacute; tra c&#7913;u t&#7845;t c&#7843; c&aacute;c s&aacute;ch v&#7903; kinh &#273;i&#7875;n, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[304,84],"tags":[200],"class_list":["post-24791","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-loat-bai","category-vu-tru-hoc","tag-vu-tru-chan-thuc"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] V&#361; tr&#7909; h&igrave;nh th&agrave;nh nh&#432; th&#7871; n&agrave;o? Con ng&#432;&#7901;i t&#7915; &#273;&acirc;u &#273;&#7871;n? V&#361; tr&#7909; ph&#7843;i ch&#259;ng kh&ocirc;ng c&oacute; bi&ecirc;n gi&#7899;i? Ng&#432;&#7899;c nh&igrave;n l&ecirc;n b&#7847;u tr&#7901;i &#273;&#7847;y r&#7851;y c&aacute;c v&igrave; tinh t&uacute;, bi&#7871;t bao ng&#432;&#7901;i &#273;&atilde; t&#7915;ng t&#7921; h&#7887;i b&#7843;n th&acirc;n nh&#432; v&#7853;y. Nh&#432;ng d&ugrave; c&oacute; tra c&#7913;u t&#7845;t c&#7843; c&aacute;c s&aacute;ch v&#7903; kinh &#273;i&#7875;n, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-07-01T15:46:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-30T20:54:11+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"quychan\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"quychan\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"53 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\"},\"author\":{\"name\":\"quychan\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897\"},\"headline\":\"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian\",\"datePublished\":\"2016-07-01T15:46:15+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-30T20:54:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\"},\"wordCount\":10628,\"keywords\":[\"Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c\"],\"articleSection\":[\"Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)\",\"V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\",\"name\":\"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-07-01T15:46:15+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-30T20:54:11+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897\",\"name\":\"quychan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"quychan\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/\"],\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/quychan\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] V&#361; tr&#7909; h&igrave;nh th&agrave;nh nh&#432; th&#7871; n&agrave;o? Con ng&#432;&#7901;i t&#7915; &#273;&acirc;u &#273;&#7871;n? V&#361; tr&#7909; ph&#7843;i ch&#259;ng kh&ocirc;ng c&oacute; bi&ecirc;n gi&#7899;i? Ng&#432;&#7899;c nh&igrave;n l&ecirc;n b&#7847;u tr&#7901;i &#273;&#7847;y r&#7851;y c&aacute;c v&igrave; tinh t&uacute;, bi&#7871;t bao ng&#432;&#7901;i &#273;&atilde; t&#7915;ng t&#7921; h&#7887;i b&#7843;n th&acirc;n nh&#432; v&#7853;y. Nh&#432;ng d&ugrave; c&oacute; tra c&#7913;u t&#7845;t c&#7843; c&aacute;c s&aacute;ch v&#7903; kinh &#273;i&#7875;n, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2016-07-01T15:46:15+00:00","article_modified_time":"2025-05-30T20:54:11+00:00","author":"quychan","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"quychan","Est. reading time":"53 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html"},"author":{"name":"quychan","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897"},"headline":"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian","datePublished":"2016-07-01T15:46:15+00:00","dateModified":"2025-05-30T20:54:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html"},"wordCount":10628,"keywords":["Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c"],"articleSection":["Lo\u1ea1t b\u00e0i (Series)","V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html","name":"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2016-07-01T15:46:15+00:00","dateModified":"2025-05-30T20:54:11+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2016\/07\/loat-bai-nhan-thuc-ve-vu-tru-chan-thuc-1-nhan-thuc-ve-khong-gian.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Lo\u1ea1t b\u00e0i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 ch\u00e2n th\u1ef1c (1): Nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 kh\u00f4ng gian"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897","name":"quychan","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g","caption":"quychan"},"sameAs":["http:\/\/"],"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/quychan"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24791"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24791\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}