{"id":23770,"date":"2014-11-18T05:22:07","date_gmt":"2014-11-18T05:22:07","guid":{"rendered":"http:\/\/chanhkien.org\/?p=23770"},"modified":"2025-05-12T10:22:38","modified_gmt":"2025-05-12T03:22:38","slug":"con-so-nao-lon-nhat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html","title":{"rendered":"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t?"},"content":{"rendered":"<p>[<strong>ChanhKien.org<\/strong>] B\u00e0n v\u1ec1 con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t, e r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ph\u1ed5 c\u1eadp khoa h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 George Gamow trong ph\u1ea7n m\u1edf \u0111\u1ea7u m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201c<i>T\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ebfn v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn<\/i>\u201d (One, two, three&#8230; infinity) \u0111\u00e3 k\u1ec3 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ebf n\u00e0y. R\u1eb1ng hai v\u1ecb qu\u00fd t\u1ed9c ch\u01a1i tr\u00f2 ch\u01a1i v\u1ec1 s\u1ed1 \u0111\u1ebfm \u2013 ai n\u00f3i ra \u0111\u01b0\u1ee3c con s\u1ed1 l\u1edbn h\u01a1n th\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 th\u1eafng.<\/p>\n<p>\u201c<i>\u0110\u01b0\u1ee3c<\/i>\u201d m\u1ed9t nh\u00e0 qu\u00fd t\u1ed9c n\u00f3i, \u201c<i>Ng\u00e0i n\u00f3i tr\u01b0\u1edbc \u0111i!<\/i>\u201d Sau v\u00e0i ph\u00fat v\u1eaft \u00f3c suy ngh\u0129, cu\u1ed1i c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi kia n\u00f3i ra con s\u1ed1 m\u00e0 anh ta ngh\u0129 l\u00e0 l\u1edbn nh\u1ea5t: \u201c<i>Ba<\/i>\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t ng\u01b0\u1eddi kia \u0111\u1ed9ng n\u00e3o suy ngh\u0129. Sau m\u1ed9t h\u1ed3i tr\u1ea7m t\u01b0, anh t\u1ecf v\u1ebb t\u1eeb b\u1ecf: \u201c<i>B\u1ea1n th\u1eafng r\u1ed3i!<\/i>\u201d<\/p>\n<p>Trong khi k\u1ec3 l\u1ea1i v\u00e0 b\u00ecnh lu\u1eadn c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y, t\u00e1c gi\u1ea3 n\u00f3i: \u201c<i>Tr\u00ed th\u00f4ng minh c\u1ee7a hai v\u1ecb qu\u00fd t\u1ed9c n\u00e0y \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u1eafm. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u00e2y r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n ch\u1ebf gi\u1ec5u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c m\u00e0 th\u00f4i. Tuy nhi\u00ean n\u1ebfu nh\u1eefng l\u1eddi \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i tr\u00ean x\u1ea3y ra trong m\u1ed9t b\u1ed9 l\u1ea1c nguy\u00ean th\u1ee7y, th\u00ec c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 th\u1ec3 tin \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/i>\u201d<\/p>\n<p>N\u1ebfu nh\u01b0 George Gamow \u0111\u1ecdc qua \u201c<i>\u0110\u1ea1o \u0110\u1ee9c Kinh<\/i>\u201d c\u1ee7a L\u00e3o T\u1eed \u1edf Trung Qu\u1ed1c, th\u00ec tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i s\u1ebd kh\u00f4ng b\u00ecnh lu\u1eadn c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y nh\u01b0 v\u1eady. \u00d4ng s\u1ebd cho r\u1eb1ng hai ng\u01b0\u1eddi qu\u00fd t\u1ed9c n\u00e0y qu\u00e1 th\u00f4ng minh, b\u1edfi v\u00ec tr\u00ed th\u00f4ng minh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 x\u01b0a kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh l\u00e0 k\u00e9m so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay. Trong \u201c<i>\u0110\u1ea1o \u0110\u1ee9c Kinh<\/i>\u201d L\u00e3o T\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u201c<i>Nh\u1ea5t sinh nh\u1ecb, nh\u1ecb sinh tam, tam sinh v\u1ea1n v\u1eadt<\/i>\u201d, tri\u1ebft l\u00fd n\u00e0y v\u00f4 c\u00f9ng s\u00e2u s\u1eafc. T\u1eeb m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1ec1 con s\u1ed1 m\u00e0 n\u00f3i, \u201cba\u201d l\u00e0 con s\u1ed1 l\u1edbn nh\u1ea5t, b\u1edfi v\u00ec con s\u1ed1 ba c\u00f3 th\u1ec3 sinh ra v\u1ea1n v\u1eadt, v\u1ea1n v\u1eadt l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 quy k\u1ebft th\u00e0nh con s\u1ed1, v\u1eady th\u00ec ba ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 con s\u1ed1 l\u1edbn nh\u1ea5t hay sao ?<\/p>\n<p>V\u00ed d\u1ee5 n\u00e0y \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u00f5 hai v\u1ea5n \u0111\u1ec1. M\u1ed9t l\u00e0, ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i kh\u00f4ng th\u00f4ng minh h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i ch\u00fat n\u00e0o, ch\u1ec9 l\u00e0 ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u00e0 x\u1ea3o quy\u1ec7t h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i m\u00e0 th\u00f4i; hai l\u00e0, k\u1ebft c\u1ea5u t\u01b0 duy c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4ng kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. V\u0103n h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4ng c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c xa x\u01b0a, \u00fd ngh\u0129a l\u1ea1i c\u00e0ng th\u00e2m s\u00e2u.<\/p>\n<p>Pythagoras c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u ng\u1ea1n ng\u1eef n\u1ed5i ti\u1ebfng \u201c<i>m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u l\u00e0 con s\u1ed1<\/i>\u201d, ch\u00ednh l\u00e0: t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt t\u1ed3n t\u1ea1i cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 quy k\u1ebft v\u1ec1 m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi c\u00e1c con s\u1ed1. Con s\u1ed1 x\u00e1c th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f3 m\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c, trong m\u00e1y t\u00ednh hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u1ea1i t\u00edn t\u1ee9c, bao g\u1ed3m h\u00ecnh \u1ea3nh, ng\u00f4n ng\u1eef, ch\u1eef vi\u1ebft, bi\u1ec3u \u0111\u1ed3, s\u1ed1 li\u1ec7u v.v., \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i quy v\u1ec1 con s\u1ed1 0 v\u00e0 1, th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0u tr\u1eef, trao \u0111\u1ed5i v\u00e0 truy\u1ec1n t\u1ea3i. C\u00e1c con s\u1ed1 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 trong nh\u1ea1c ph\u1ed5 c\u1ee7a \u00e2m nh\u1ea1c c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1c con s\u1ed1. Tuy ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ea5y con s\u1ed1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, nh\u01b0ng ch\u00fang l\u1ea1i ph\u1ea3n \u00e1nh nh\u1eefng c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng v\u00f4 c\u00f9ng m\u1ef9 h\u1ea3o trong kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi \u00e2m nh\u1ea1c. S\u1ef1 h\u1ef7 n\u1ed9 ai l\u1ea1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta thu\u1eadn theo m\u1ea5y con s\u1ed1 n\u00e0y m\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n tinh t\u1ebf v\u00e0 s\u00e2u s\u1eafc trong kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian c\u1ee7a \u00e2m nh\u1ea1c.<\/p>\n<p>V\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian c\u1ee7a con s\u1ed1, b\u1ea5t k\u1ef3 m\u1ed9t lo\u1ea1i h\u1ecdc thuy\u1ebft v\u00e0 l\u00fd lu\u1eadn n\u00e0o \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00e1ch n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh v\u1edbi l\u00fd lu\u1eadn v\u1ec1 Th\u00e1i C\u1ef1c v\u00e0 h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. Th\u00e1i C\u1ef1c v\u00e0 B\u00e1t Qu\u00e1i \u0111\u1ec1u mi\u00eau t\u1ea3 v\u00f4 c\u00f9ng t\u01b0\u1eddng t\u1eadn chi ti\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng kh\u00f4ng gian th\u1eddi gian c\u1ee7a c\u00e1c con s\u1ed1, t\u1eeb h\u1ed3ng quan \u0111\u1ebfn vi quan, t\u1eeb \u0111\u1ecba l\u00fd thi\u00ean v\u0103n \u0111\u1ebfn x\u00e3 h\u1ed9i nh\u00e2n v\u0103n, t\u1eeb t\u00ednh kh\u00ed t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi cho \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a b\u00e1ch t\u00ednh, b\u1ea5t k\u1ef3 th\u1ee9 g\u00ec, b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 v\u1eadt g\u00ec \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng ch\u1eef s\u1ed1 \u0111\u1ec3 bi\u1ec3u \u0111\u1ea1t ra, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng ch\u1eef s\u1ed1 bi\u1ec3u \u0111\u1ea1t ra \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a th\u1eddi gian kh\u00f4ng gian. V\u00ed d\u1ee5: trong h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i, \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1ef1 nhi\u00ean trong kh\u00f4ng gian th\u00ec di\u1ec5n \u0111\u1ea1t nh\u01b0 sau: 1 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho Tr\u1eddi, 2 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho \u0111\u1ea7m l\u1ea7y ao h\u1ed3, 3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 l\u1eeda, 4 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho s\u1ea5m v\u00e0 ch\u1edbp, 5 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho gi\u00f3, 6 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u01b0a v\u00e0 n\u01b0\u1edbc, 7 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho n\u00fai, 8 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1eb7t \u0111\u1ea5t.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 nh\u00e2n s\u1ef1 (s\u1ed1ng ch\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5t, vui bu\u1ed3n h\u1ee3p tan), 1 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho ph\u1ee5 th\u00e2n ho\u1eb7c tr\u01b0\u1edfng b\u1ed1i nam, 2 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho thi\u1ebfu n\u1eef ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, 3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho trung t\u00e2m, 4 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho tr\u01b0\u1edfng nam, 5 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho tr\u01b0\u1edfng n\u1eef, 6 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho trung nam, 7 t\u01b0\u1ee3ng trung cho thi\u1ebfu nam v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi con trai b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, 8 t\u01b0\u1ee3ng trung cho m\u1eabu th\u00e2n v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng b\u1ed1i n\u1eef.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng v\u1ecb, 1 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng t\u00e2y b\u1eafc, 2 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng t\u00e2y, 3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng nam, 4 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng, 5 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng nam, 6 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng b\u1eafc, 7 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng b\u1eafc, 8 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u01b0\u1edbng t\u00e2y nam.<\/p>\n<p>V\u1ec1 th\u1eddi gian ho\u1eb7c ch\u1eef s\u1ed1, 1 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1ed9t th\u1eddi th\u1ea7n (2 ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3), m\u1ed9t ng\u00e0y, m\u1ed9t th\u00e1ng ho\u1eb7c m\u1ed9t n\u0103m\u2026 , 2 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho hai th\u1eddi th\u1ea7n, hai ng\u00e0y, hai th\u00e1ng ho\u1eb7c hai n\u0103m\u2026<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, b\u1ea5t k\u1ef3 con s\u1ed1 trung b\u00ecnh n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n th\u00e0nh b\u1ea5t k\u1ef3 m\u1ed9t qu\u00e1i s\u1ed1 n\u00e0o trong B\u00e1t Qu\u00e1i, v\u00ed nh\u01b0 9, 9 chia 8 d\u01b0 1, l\u1ea5y l\u00e0m \u201c1\u201d, 10 chia 8 d\u01b0 2, l\u1ea5y l\u00e0m \u201c2\u201d\u2026.<\/p>\n<p>C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i, b\u1ea5t c\u1ee9 con s\u1ed1 n\u00e0o \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 quy k\u1ebft v\u1ec1 s\u1ed1. S\u1ed1 kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a v\u1ea1n s\u1ef1 v\u1ea1n v\u1eadt, m\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n ra nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng v\u00e0 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c kh\u00f4ng gian. H\u1ec7 th\u1ed1ng c\u00e1c con s\u1ed1 trong B\u00e1t Qu\u00e1i \u0111\u00e3 c\u1ea5u th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi v\u1edbi kh\u00f4ng gian th\u1eddi gian ho\u00e0n m\u1ef9, n\u00f3 d\u00f9ng c\u00e1c con s\u1ed1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n m\u00e0 h\u00e0i h\u00f2a \u0111\u1ec3 mi\u00eau t\u1ea3 c\u00e1c lo\u1ea1i hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ph\u1ee9c t\u1ea1p m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng c\u00e1ch n\u00e0o d\u00f9ng ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u1ec3 bi\u1ec3u th\u1ecb ra \u0111\u01b0\u1ee3c. \u1ede \u0111\u00e2y c\u00f3 s\u1ef1 tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng cao \u0111\u1ed9 v\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n ra \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng, kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ph\u1ed1i h\u1ee3p m\u1ed9t c\u00e1ch c\u1ee9ng nh\u1eafc, m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ea5t c\u1ee9 s\u1ef1 g\u00e1n gh\u00e9p khi\u00ean c\u01b0\u1ee1ng, ch\u1ec9 l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00eam n\u1eefa l\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i hi\u1ec3u sai, \u0111\u00e3 ph\u1ee7 m\u1ed9t l\u1edbp b\u1ee5i l\u00ean h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ed5 x\u01b0a n\u00e0y.<\/p>\n<p>H\u1ec7 nh\u1ecb ph\u00e2n trong m\u00e1y t\u00ednh hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfp n\u1ed1i k\u1ebf th\u1eeba c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c m\u00e0 th\u00f4i. C\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh, khi Gottfried Wilhelm Leibniz s\u00e1ng t\u1ea1o ra s\u1ed1 nh\u1ecb ph\u00e2n, l\u00e0 do ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c m\u00e0 ph\u00e1t minh ra. T\u1eeb b\u1ec1 ngo\u00e0i m\u00e0 nh\u00ecn, B\u00e1t Qu\u00e1i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u01b0 v\u1eady, nh\u01b0ng tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf m\u00e0 n\u00f3i, B\u00e1t Qu\u00e1i t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1ed9t chi\u1ebfc m\u00e1y t\u00ednh, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng n\u00f3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1ed9t c\u1ed7 m\u00e1y vi x\u1eed l\u00fd, n\u00f3 c\u1ea7n c\u00f3 thao t\u00e1c ch\u00ednh x\u00e1c, nh\u1eadp li\u1ec7u ch\u00ednh x\u00e1c, \u0111\u1ecdc vi\u1ebft ch\u00ednh x\u00e1c, l\u00fd gi\u1ea3i ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t huy hi\u1ec7u qu\u1ea3 ngo\u00e0i d\u1ef1 t\u00ednh. V\u00ed nh\u01b0, m\u1ed9t chi\u1ebfc m\u00e1y t\u00ednh \u1edf trong tay m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1eed d\u1ee5ng th\u00ec n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng? B\u00e1t Qu\u00e1i c\u0169ng nh\u01b0 v\u1eady, b\u1ea1n \u0111\u01b0a cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng hi\u1ec3u B\u00e1t Qu\u00e1i xem, th\u00ec c\u00f3 xem th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng kh\u00f4ng hi\u1ec3u, anh ta c\u00f3 th\u1ec3 cho r\u1eb1ng \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ea5y k\u00fd hi\u1ec7u \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, \u0111\u00fang l\u00e0 \u0111ang l\u1eeba ng\u01b0\u1eddi m\u00e0! C\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1ea1c ph\u1ed5, \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u v\u1ec1 \u00e2m nh\u1ea1c m\u00e0 n\u00f3i, h\u1ecd th\u1ea5y r\u1eb1ng qu\u1ea3 l\u00e0 qu\u00e1 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng hi\u1ec3u v\u1ec1 \u00e2m nh\u1ea1c, xem nh\u1ea1c ph\u1ed5 gi\u1ed1ng nh\u01b0 xem thi\u00ean th\u01b0 v\u1eady, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9? \u0110\u1ec1u l\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u1ea1o l\u00fd. S\u1ef1 ph\u00ea ph\u00e1n c\u1ee7a thuy\u1ebft v\u00f4 th\u1ea7n \u0111\u1ed1i v\u1edbi v\u0103n h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c, s\u1ef1 g\u1ea1t b\u1ecf \u0111\u1ed1i v\u1edbi Kinh D\u1ecbch, H\u00e0 \u0110\u1ed3, L\u1ea1c Th\u01b0 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn t\u1eeb thuy\u1ebft v\u00f4 th\u1ea7n, t\u1ef1 \u0111\u1ea1i v\u00e0 cu\u1ed3ng v\u1ecdng. Khi ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c coi v\u0103n h\u00f3a c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh nh\u01b0 nh\u1eefng th\u1ee9 m\u00ea t\u00edn phong ki\u1ebfn m\u00e0 v\u1ee9t b\u1ecf \u0111i, ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y l\u1ea1i tr\u1edf th\u00e0nh n\u01a1i ph\u00e1t huy nh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u00f3. Kh\u00f4ng bi\u1ebft h\u1ecd c\u00f2n m\u1eb7t m\u0169i n\u00e0o n\u1eefa m\u00e0 g\u1eb7p m\u1eb7t li\u1ec7t t\u1ed5 li\u1ec7t t\u00f4ng \u0111\u00e2y! Khi bi\u1ebft Gottfried Wilhelm Leibniz ch\u1ecbu s\u1ef1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i m\u00e0 ph\u00e1t minh ra h\u1ec7 s\u1ed1 h\u1ecdc nh\u1ecb ph\u00e2n, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi theo thuy\u1ebft v\u00f4 th\u1ea7n kh\u00f4ng bi\u1ebft x\u1ea5u h\u1ed5 m\u00e0 c\u00f2n l\u1ea5y \u0111\u00f3 l\u00e0m t\u1ef1 h\u00e0o, v\u1eabn l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c ch\u00fang ta \u0111\u1ea5y ch\u1ee9!<\/p>\n<p>S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u00f3 m\u1ee5c ti\u00eau l\u00e0 l\u00e0m cho nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng x\u00e3 h\u1ed9i ph\u1ee9c t\u1ea1p, m\u1ed1i quan h\u1ec7 x\u00e3 h\u1ed9i ph\u1ee9c t\u1ea1p cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u00e2m l\u00fd c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v.v. \u00a0chuy\u1ec3n h\u00f3a th\u00e0nh m\u1ed1i quan h\u1ec7 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, sau \u0111\u00f3 l\u00e0 do m\u00e1y t\u00ednh x\u1eed l\u00fd. Nh\u01b0ng lo\u1ea1i chuy\u1ec3n h\u00f3a n\u00e0y l\u1ea1i r\u1ea5t kh\u00f3 kh\u0103n, v\u00ed d\u1ee5: t\u00ednh kh\u00ed, t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi\u2026, nh\u1eefng th\u1ee9 n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ea1m v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u1ef9 thu\u1eadt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng th\u1ee9 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y th\u00ec c\u0169ng \u0111\u00e0nh ch\u1ecbu. Khi t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i c\u1ee7aTrung Qu\u1ed1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, ch\u00fang ta s\u1ebd ph\u00e1t hi\u1ec7n, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 kh\u00e9o l\u00e9o gi\u1ea3i quy\u1ebft nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 quan tr\u1ecdng m\u00e0 khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn ch\u01b0a l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1edfi v\u00ec h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n v\u1ea1n s\u1ef1 v\u1ea1n v\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5 th\u00e0nh h\u00ecnh th\u1ee9c con s\u1ed1. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft r\u1eb1ng, cho d\u00f9 s\u1ed1 li\u1ec7u, d\u1eef li\u1ec7u v\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u00f3 ph\u1ee9c t\u1ea1p th\u1ebf n\u00e0o, th\u00ec cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ec1u c\u1ea7n ph\u1ea3i chuy\u1ec3n h\u00f3a th\u00e0nh con s\u1ed1 nh\u1ecb ph\u00e2n 0 v\u00e0 1 \u0111\u1ec3 x\u1eed l\u00fd v\u00e0 l\u01b0u tr\u1eef, d\u1ea1ng x\u1eed l\u00fd v\u00e0 l\u01b0u tr\u1eef c\u1ee7a m\u00e0y t\u00ednh ch\u1ec9 l\u00e0 t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a v\u00f4 s\u1ed1 c\u00e1c con s\u1ed1 0 v\u00e0 1 m\u00e0 th\u00f4i, nh\u01b0ng lo\u1ea1i t\u1ed5 h\u1ee3p n\u00e0y l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ec3 hi\u1ec7n ra c\u00e1c s\u1ed1 li\u1ec7u v\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh kh\u00e1c nhau. C\u00f9ng \u0111\u1ea1o l\u00fd \u0111\u00f3, c\u00e1c s\u1ef1 t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a B\u00e1t Qu\u00e1i kh\u00e1c nhau, c\u0169ng bi\u1ec3u hi\u1ec7n ra nh\u1eefng t\u00edn t\u1ee9c ho\u1eb7c h\u00ecnh \u1ea3nh kh\u00e1c nhau. N\u1ebfu nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi ta ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, v\u1eady th\u00ec l\u00fd lu\u1eadn k\u1ebft h\u1ee3p 64 qu\u1ebb trong Kinh D\u1ecbch c\u1ee7a Trung Hoa ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t chi\u1ebfc c\u1ea7u n\u1ed1i gi\u1eefa m\u00e1y t\u00ednh v\u00e0 sinh m\u1ec7nh v\u1edbi c\u00e1c lo\u1ea1i khoa h\u1ecdc, v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc cao n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, cho \u0111\u1ebfn t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc\u2026.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n nay nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y t\u00ednh tr\u1ecdng y\u1ebfu c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i, r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u0129nh v\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec1u \u0111ang t\u00ecm t\u00f2i c\u00e1c ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n n\u00e0y. V\u00ed d\u1ee5, trong c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u sinh v\u1eadt, ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u0111\u1ed1i \u1ee9ng trong DNA v\u00e0 h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ta v\u00f4 c\u00f9ng kinh ng\u1ea1c. DNA l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t t\u00edn t\u1ee9c di truy\u1ec1n, khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng 3,5 t\u1ec9 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, th\u1eadm ch\u00ed ni\u00ean \u0111\u1ea1i xa h\u01a1n n\u1eefa, lo\u1ea1i ph\u00e2n t\u1eed DNA ph\u1ee9c t\u1ea1p n\u00e0y \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n r\u1ed3i, nh\u01b0ng sao l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed1i quan h\u1ec7 chu\u1ea9n x\u00e1c v\u1edbi h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i xa x\u01b0a nh\u01b0 v\u1eady? \u0110\u00e2y v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n. DNA l\u00e0 n\u01a1i l\u01b0u tr\u1eef t\u1ea5t c\u1ea3 th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a sinh m\u1ec7nh c\u1ee7a c\u00e1c sinh v\u1eadt, n\u00f3 c\u00f3 d\u1ea1ng k\u1ebft c\u1ea5u gi\u1ed1ng hai h\u00ecnh xo\u00e1y \u1ed1c song song d\u1ea1ng b\u1eadc thang, thu\u1ed9c t\u00ednh c\u1ee7a hai s\u1ee3i c\u00f3 k\u1ebft c\u1ea5u xo\u00e1y \u1ed1c song song n\u00e0y \u0111\u1ed1i \u1ee9ng v\u1edbi \u00e2m d\u01b0\u01a1ng trong B\u00e1t Qu\u00e1i. \u1ede gi\u1eefa hai s\u1ee3i l\u00e0 do t\u1eebng c\u1eb7p Nucleotide li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi nhau. Ch\u00fang gi\u1ed1ng c\u00e1c b\u1eadc thang, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u1ed1n lo\u1ea1i Nucleotide. C, G, A, T, \u0111\u1ed1i \u1ee9ng v\u1edbi t\u1ee9 t\u01b0\u1ee3ng trong B\u00e1t Qu\u00e1i. Nh\u1eefng Nucleotide kh\u00e1c nhau n\u00e0y d\u1ecdc theo xo\u00e1y \u1ed1c x\u1ebfp th\u00e0nh th\u1ee9 t\u1ef1 mang theo gen t\u00edn t\u1ee9c, l\u00e0m cho ph\u00e2n t\u1eed DNA c\u00f3 th\u1ec3 bao quanh n\u00f3 t\u1eadp trung th\u00e0nh m\u1ed9t c\u01a1 ch\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 sao ch\u00e9p.<\/p>\n<p>B\u1edfi v\u00ec DNA ch\u1ec9 do 4 lo\u1ea1i Nucleotide kh\u00e1c nhau c\u1ea5u t\u1ea1o th\u00e0nh, x\u00e9t v\u1ec1 \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, n\u0103m 1954 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng, nh\u1eefng Nucleotide kh\u00e1c nhau t\u1ed5 h\u1ee3p th\u00e0nh c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00ednh l\u00e0 \u201cm\u00e3 di truy\u1ec1n\u201d. \u00a0Nh\u1eefng n\u0103m 60 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 20, nh\u00e0 ho\u00e1 sinh Marshall Warren Nirenberg, Johann Heinrich Matthaei v\u00e0 nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc Har Gobind Khorana ho\u00e0n th\u00e0nh b\u1ea3n bi\u00ean d\u1ecbch m\u1eadt m\u00e3 di truy\u1ec1n. Trong 4 lo\u1ea1i Nucleotide kh\u00e1c nhau n\u00e0y, m\u1ed7i 3 c\u00e1i c\u1ea5u th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00f3m, m\u1ed7i nh\u00f3m th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u01a1n v\u1ecb g\u1ecdi l\u00e0 codon (m\u1ed9t b\u1ed9 ba hay m\u1ed9t codon), t\u1ed5ng c\u1ed9ng c\u00f3 64 lo\u1ea1i, \u0111\u1ed1i \u1ee9ng v\u1edbi 64 qu\u1ebb trong B\u00e1t Qu\u00e1i, l\u1ebd n\u00e0o ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3 di truy\u1ec1n trong DNA?<\/p>\n<p>64 lo\u1ea1i codon n\u00e0y nhi\u1ec1u h\u01a1n t\u1ed5ng c\u00e1c axit amin (kho\u1ea3ng 20 lo\u1ea1i), hi\u1ec7n nay ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c sinh ra m\u1ed9t lo\u1ea1i axit amin n\u00e0o \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 do m\u1ed9t v\u00e0i codon, c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i codon trong qu\u00e1 tr\u00ecnh b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac c\u1ee7a chu\u1ed7i axit amin kh\u1edfi t\u00e1c d\u1ee5ng, t\u1eeb \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c codon kh\u00f4ng ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u01a1n l\u1ebb trong gi\u1edbi sinh v\u1eadt. N\u1ebfu coi 64 qu\u1ebb B\u00e1t Qu\u00e1i l\u00e0 codon c\u1ee7a m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt, con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 l\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebft l\u1ed9 t\u1eeb trong h\u1ecdc thuy\u1ebft B\u00e1t Qu\u00e1i.<\/p>\n<p>B\u00e0i vi\u1ebft kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111i nghi\u00ean c\u1ee9u Chu D\u1ecbch v\u00e0 B\u00e1t Qu\u00e1i, nh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c, ngo\u00e0i ra c\u00f2n v\u00f4 c\u00f9ng l\u00e3ng ph\u00ed th\u1eddi gian, r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 cu\u1ed1i c\u00f9ng s\u1ebd l\u00e0 th\u1ea5t b\u1ea1i. \u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0, trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a b\u1ea1n, b\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m v\u00e0 l\u0129nh h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi t\u1eeb bi c\u1ee7a s\u00e1ng th\u1ebf ch\u1ee7 \u0111ang th\u1eadt s\u1ef1 c\u1ee9u \u0111\u1ed9 th\u1ebf nh\u00e2n hay kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u4ec0\u4e48\u662f\u4f60\u7684\u60f3\u5f80<br \/>\n\u60c5\u662f\u8d8a\u6323\u8d8a\u7d27\u7684\u7f51<br \/>\n\u540d\u5229\u628a\u4eba\u4e00\u751f\u6346\u7ed1<br \/>\n\u6267\u7740\u4e2d\u88ab\u4f24\u7684\u592a\u91cd<br \/>\n\u4ec0\u4e48\u624d\u662f\u4eba\u7684\u60f3\u5f80<br \/>\n\u505a\u4eba\u4e0d\u662f\u4e3a\u4e86\u4e89\u62a2<br \/>\n\u5371\u96be\u65f6\u795e\u5728\u628a\u96be\u6321<br \/>\n\u4eca\u751f\u4e3a\u89c1\u521b\u4e16\u7684\u4e3b<br \/>\n\u4f60\u751f\u751f\u4e16\u4e16\u5728\u5bfb\u8bbf<br \/>\n\uff08\u300a\u6d2a\u541f\u4e09\u300b\uff09<\/p>\n<p><b>\u0110i\u1ec1u b\u1ea1n mong t\u01b0\u1edfng l\u00e0 g\u00ec<\/b><\/p>\n<p><b>\u00a0<\/b><\/p>\n<p>\u2018T\u00ecnh\u2019 l\u00e0 c\u00e1i l\u01b0\u1edbi m\u00e0 c\u00e0ng gi\u00e3y l\u1ea1i c\u00e0ng ch\u1eb7t<\/p>\n<p>Danh l\u1ee3i c\u1ed9t ch\u1eb7t v\u00e0o \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Trong ch\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc, b\u1ecb t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng qu\u00e1 n\u1eb7ng<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u g\u00ec m\u1edbi th\u1eadt s\u1ef1 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u con ng\u01b0\u1eddi mong m\u1ecfi<\/p>\n<p>L\u00e0m ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ec3 tranh gi\u00e0nh<\/p>\n<p>L\u00fac nguy n\u1ea1n Th\u1ea7n s\u1ebd \u0111\u1ee1 g\u1ea1t n\u1ea1n cho<\/p>\n<p>\u0110\u1eddi n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ec3 g\u1eb7p S\u00e1ng Th\u1ebf Ch\u1ee7<\/p>\n<p>H\u1eb1ng bao \u0111\u1eddi [lu\u00e2n h\u1ed3i] b\u1ea1n \u0111ang t\u00ecm<\/p>\n<p><b>(H\u1ed3ng Ng\u00e2m III)<\/b><\/p>\n<p>D\u1ecbch t\u1eeb:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.zhengjian.org\/node\/134747\">http:\/\/www.zhengjian.org\/node\/134747<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[ChanhKien.org] B\u00e0n v\u1ec1 con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t, e r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ph\u1ed5 c\u1eadp khoa h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 George Gamow trong ph\u1ea7n m\u1edf \u0111\u1ea7u m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cT\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ebfn v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn\u201d (One, two, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[80],"tags":[],"class_list":["post-23770","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-khoa-hoc-khac"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.8 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"[ChanhKien.org] B\u00e0n v\u1ec1 con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t, e r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ph\u1ed5 c\u1eadp khoa h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 George Gamow trong ph\u1ea7n m\u1edf \u0111\u1ea7u m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cT\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ebfn v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn\u201d (One, two, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-11-18T05:22:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-05-12T03:22:38+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"quychan\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"quychan\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"19 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\"},\"author\":{\"name\":\"quychan\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897\"},\"headline\":\"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t?\",\"datePublished\":\"2014-11-18T05:22:07+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-12T03:22:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\"},\"wordCount\":3839,\"articleSection\":[\"Khoa h\u1ecdc kh\u00e1c\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\",\"name\":\"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2014-11-18T05:22:07+00:00\",\"dateModified\":\"2025-05-12T03:22:38+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/\",\"name\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net\",\"description\":\"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897\",\"name\":\"quychan\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"quychan\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/\"],\"url\":\"https:\/\/chanhkien.org\/author\/quychan\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","og_description":"[ChanhKien.org] B\u00e0n v\u1ec1 con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t, e r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ph\u1ed5 c\u1eadp khoa h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 George Gamow trong ph\u1ea7n m\u1edf \u0111\u1ea7u m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cT\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ebfn v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn\u201d (One, two, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html","og_site_name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","article_published_time":"2014-11-18T05:22:07+00:00","article_modified_time":"2025-05-12T03:22:38+00:00","author":"quychan","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"quychan","Est. reading time":"19 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html"},"author":{"name":"quychan","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897"},"headline":"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t?","datePublished":"2014-11-18T05:22:07+00:00","dateModified":"2025-05-12T03:22:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html"},"wordCount":3839,"articleSection":["Khoa h\u1ecdc kh\u00e1c"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html","url":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html","name":"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t? - Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website"},"datePublished":"2014-11-18T05:22:07+00:00","dateModified":"2025-05-12T03:22:38+00:00","author":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/2014\/11\/con-so-nao-lon-nhat.html#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/chanhkien.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Con s\u1ed1 n\u00e0o l\u1edbn nh\u1ea5t?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#website","url":"https:\/\/chanhkien.org\/","name":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn Net","description":"Ch\u00e1nh Ki\u1ebfn","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/chanhkien.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/f039890d84d17582c935890e882bd897","name":"quychan","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/chanhkien.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/291fd00e18354de0898efb1cf78f02d71c82368b9adb14532cdee53087e55408?s=96&d=mm&r=g","caption":"quychan"},"sameAs":["http:\/\/"],"url":"https:\/\/chanhkien.org\/author\/quychan"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23770","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23770"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23770\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chanhkien.org\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}