Tam nhượng thiên hạ đích Thái Bá: Thái Bá ba lần nhường lại thiên hạ
[ChanhKien.org]
Nguyên văn
子曰：“泰伯(1)，其可谓至德也已矣。三(2)以天下让，民无得而称焉(3)。”(《论语·泰伯第八》)
Hán Việt
Tử viết: “Thái Bá, kỳ khả vị chí đức dã dĩ hĩ. Tam dĩ thiên hạ nhượng, dân vô đắc nhi xưng yên.” (Luận ngữ – Thái Bá đệ bát)
Phiên âm
Zǐ yuē: “Tàibó, qí kě wèi zhì dé yě yǐ yǐ. Sān yǐ tiān xià ràng, mín wú dé ér chēng yān.” (Lúnyǔ·Tàibó dì bā)
Chú âm
子 (ㄗ˙) 曰 (ㄩㄝ)：“泰 (ㄊㄞˋ) 伯 (ㄅㄛˊ)，其 (ㄑㄧˊ) 可 (ㄎㄜˇ) 谓 (ㄨㄟˋ) 至 (ㄓˋ) 德 (ㄉㄜˊ) 也 (ㄧㄝˇ) 已 (ㄧˇ) 矣 (ㄧˇ)。三 (ㄙㄢ) 以 (ㄧˇ) 天 (ㄊㄧㄢ) 下 (ㄒㄧㄚˋ) 让 (ㄖㄤˋ)，民 (ㄇㄧㄣˊ) 无 (ㄨˊ) 得 (ㄉㄜˊ) 而 (ㄦˊ) 称 (ㄔㄥ) 焉 (ㄧㄢ)。”(《论 (ㄌㄨㄣˊ) 语 (ㄩˇ)·泰 (ㄊㄞˋ) 伯(ㄅㄛˊ) 第 (ㄉㄧˋ) 八 (ㄅㄚ)》)
Chú thích
1. 泰伯 (Thái Bá): con trai trưởng của Cổ Công Đán Phủ, thủy tổ của triều Chu. Ông có em trai thứ là Trọng Ung, em trai út là Quý Lịch.
2. 三 (Tam): ở đây ý chỉ nhiều lần.
3. 民无得而称焉 (Dân vô đắc nhi xưng yên): Dân chúng không tìm được từ ngữ nào thích hợp để ca ngợi ông.
Diễn nghĩa
Khổng Tử nói rằng: “Thái Bá có thể nói là người có phẩm chất đạo đức cao thượng. Ông nhiều lần nhường vương vị cho em trai Quý Lịch, lại giấu đi công lao và thành tích của bản thân, khiến cho bách tính không tìm được lời nào thích hợp để tán dương đạo đức của ông.”
Nghiên cứu và phân tích
Tương truyền rằng Cổ Công Đán Phủ biết rằng Cơ Xương, con trai của Quý Lịch – người con thứ ba của ông có thánh đức nên muốn truyền ngôi cho Quý Lịch. Sau khi Thái Bá biết được liền cùng nhị đệ là Trọng Ung bỏ trốn đến Kinh Man. Khi Cổ Công Đán Phủ mất, Thái Bá không về chịu tang, sau đó còn cắt tóc, xăm mình để thể hiện rằng mình sẽ không quay trở về, nhường ngôi cho Quý Lịch. Sau đó Quý Lịch truyền ngôi cho Cơ Xương, tức Chu Văn Vương. Đến thời Vũ Vương thì diệt nhà Thương, thống nhất thiên hạ.
Khổng Tử thấy rằng sự kiện lịch sử này là rất đáng để bàn luận sôi nổi, Thái Bá nhiều lần nhường thiên hạ, là người đạo đức cao thượng nhất. Chỉ khi nhường lại thiên hạ cho người hiền, bậc Thánh, thì thiên hạ mới có thể được trị lý tốt, mà người nhường lại thiên hạ lại còn thể hiện phẩm chất và nhân cách cao thượng không màng quyền lợi địa vị và vinh hoa, người dân trăm họ tán thưởng họ vô cùng.
Câu hỏi mở rộng
1. Bạn thử nghĩ xem trong lịch sử có những nhân vật nào không màng đến quyền lực của bậc quân vương?
2. Trong trường học, khi thấy có bạn học giỏi hơn mình ở phương diện nào đó (ví dụ như đảm nhiệm một chức cán bộ lớp) thì bạn sẽ nhìn nhận và đối đãi như thế nào? Tại sao?
Tài liệu đọc hiểu
Thuấn – người con hiếu thuận không oán hận
Trong Ngu Sử có ghi chép rằng: Cha của Đại Thuấn là một người mù, Đại Thuấn là con trai của ông và người vợ đầu. Mẹ của Thuấn ốm bệnh qua đời nên Cổ Tẩu lấy một người vợ khác, sinh ra người con trai tên là Tượng. Cổ Tẩu là một kẻ ngu muội, ngoan cố và không hiểu lý lẽ, người vợ sau của ông thì kiêu ngạo, độc ác còn Tượng thì hung hăng, xấc xược. Ba người họ thường bàn nhau hãm hại Thuấn, Thuấn biết được nên luôn tìm cách chạy trốn. Ông cũng luôn nhẫn nhịn chịu khổ, không những không hề oán trách mà ngược lại còn cố gắng tận hiếu hơn nữa. Lâu dần, sự thù địch trong gia đình bắt đầu được xoa dịu, Thuấn đã cảm hóa được mọi người khiến cả nhà vô cùng hòa thuận. Người cha mù lòa thấy ông hiếu thảo nên cũng rất tin tưởng và yêu quý ông. Vì vậy người đời gọi Thuấn là người con hiếu thảo.
Lúc đó, vua Nghiêu đang muốn thoái vị nên cho người đi khắp nơi tìm người hiền đức, quần thần đều tiến cử Thuấn. Trước đó, vua Nghiêu đã biết rằng Đại Thuấn đối xử rất tốt với cha mẹ và anh em, là một bậc Thánh nhân, nhưng không biết ông sẽ xử lý mối quan hệ vợ chồng như thế nào. Thế là vua Nghiêu cho mời Thuấn đến, gả cho ông cả hai người con gái, để kiểm tra ông thêm một bước nữa. Thuấn dùng đạo đức để làm gương cho người vợ, dạy họ đạo lý của người con dâu với cha mẹ. Nhờ đó, vua Nghiêu đã nhường ngôi cho Thuấn.
Từ xa xưa, các bậc Thánh hiền đều coi hiếu thảo là gốc rễ, được cha mẹ yêu thương thì hiếu thảo không khó. Nhưng trong hoàn cảnh cha mẹ ghét bỏ mà Thuấn vẫn cảm hóa được thì quả là vô cùng đáng quý. Vì vậy ông được hậu thế gọi là người con đại hiếu.
Bài tập
Trong câu chuyện trên, Thuấn làm được rất tốt ở phương diện nào? Điều đó có gợi ý gì cho bạn không?
Hướng dẫn giảng dạy
Thuấn từ một người con tốt trở thành một người chồng tốt, và cuối cùng là một quân vương tốt.
Dịch từ: https://www.zhengjian.org/node/48868
